არამკო ჰორმუზის გვერდის ავლით დღეში 10 მილიონი ბარელი ნავთობის გატარებას გეგმავს

ეს საფრთხე მხოლოდ თეორიული არ არის. პეტროლაინს პირველად 2019 წლის მაისში დაარტყეს, როცა ჰუსიების დრონებმა სატუმბი სადგური დაბომბეს. წელს ნავთობსადენზე არაერთი იერიში განხორციელდა. 9 აპრილს სატუმბ სადგურზე დარტყმამ დღიური გამტარუნარიანობა დაახლოებით 700 000 ბარელით შეამცირა. საუდის არაბეთმა რამდენიმე დღეში სრული სიმძლავრე აღადგინა. 10 სექტემბერს დრონები ერ-რიადისა და მედინის რეგიონებში მდებარე ნავთობსადენს დაესხნენ თავს. საუდის არაბეთის ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ დრონები ერაყიდან გაუშვეს. კპლერის (Kpler) ცნობით, იერიშის შემდეგ უსაფრთხოების მიზნით ნავთობსადენის მუშაობა შეჩერდა და 22 სექტემბრამდე არ განახლებულა. საუდის არაბეთის ენერგეტიკის სექტორის წყარომ AFP-ს განუცხადა, რომ 4 ოქტომბერს ხურაისში სატუმბ სადგურზე მორიგმა იერიშმა ნავთობის მიწოდება კვლავ შეაჩერა, თუმცა ბლუმბერგის (Bloomberg) ცნობით, ნავთობის ტრანსპორტირება გაგრძელდა.

მარშრუტის წითელი ზღვის მონაკვეთიც ზეწოლის ქვეშაა. ირანის მიერ მხარდაჭერილმა იემენელმა ჰუსიებმა ივლისში საუდის არაბეთის საზღვაო ბლოკადა გამოაცხადეს და საუდის არაბეთის ტანკერებს არაერთხელ დაესხნენ თავს. სექტემბერში მათ ბაბ ელ-მანდების სრუტის მიმდებარე ტერიტორია დაიკავეს. ეს სრუტე წითელ ზღვაში სამხრეთიდან შესასვლელია. იანბუდან სამხრეთისკენ მიმავალმა ტანკერებმა მასში უნდა გაიარონ.

მაშინაც კი, თუ ნავთობსადენი შეუფერხებლად იმუშავებს, უფრო დიდმა პეტროლაინმა შესაძლოა ჰორმუზზე მსოფლიოს დამოკიდებულება დიდად ვერ შეამციროს. „არ ვფიქრობ, რომ ნავთობის უფრო დიდი მოცულობის ნავთობსადენში გადატანა ჰორმუზის სრუტის გახსნის საკითხს მნიშვნელოვნად შეამსუბუქებს“, ამბობს მეტკალფი. „იმის მიუხედავად, რას ამბობენ აშშ-ის ხაზინისა და ენერგეტიკის დეპარტამენტები, ირანზე აშშ-ისა და ისრაელის თავდასხმებამდე არსებულ მაჩვენებლებთან ახლოსაც კი არ არის ჰორმუზის სრუტეში ნავთობის ნაკადი. ამას ბაბ ელ-მანდების სრუტეში არსებული საფრთხეებიც ემატება. ცხადია, საუდის არაბეთის ნავთობის მოპოვებას ახლა ისეთივე მაღალი რისკები ემუქრება, როგორიც ოდესმე ჰქონია.“

ტანკერების მონაცემები მის სკეპტიციზმს ამყარებს. ენერგეტიკის მინისტრმა კრის რაითმა ამ თვეში განაცხადა, რომ სპარსეთის ყურის ნედლი ნავთობის ნაკადი ომამდელი დონის 80%-დან 90%-მდე აღდგა. თუმცა კპლერის მონაცემებით, სექტემბერში ჰორმუზის სრუტით ნავთობის ექსპორტი დღეში საშუალოდ 9 მილიონ ბარელზე ოდნავ ნაკლები იყო, რაც თებერვლის მაჩვენებლის დაახლოებით 44%-ს შეადგენდა. ყურის ქვეყნები ნავთობის გატანის გრძელვადიან ალტერნატივებსაც ეძებენ. არაბთა გაერთიანებული საამიროები საკუთარ ახალ ნავთობსადენს დაჩქარებული ტემპით აშენებს.

საუდის არაბეთის მთავრობა არამკოს დაახლოებით 81,5%-ს ფლობს. სამეფოს სუვერენული საინვესტიციო ფონდის, საჯარო ინვესტიციების ფონდის, წილი 16%-ია, ხოლო დაახლოებით 2,5% საჯაროდ ივაჭრება. არამკო მსოფლიოში უმსხვილესი ნავთობკომპანია და ბუნებრივი აირის მსხვილი მწარმოებელია. კომპანია 2030 წლისთვის გაზის მოპოვების 80%-ით გაზრდას გეგმავს, 2021 წლის მაჩვენებელთან შედარებით. თუმცა, არამკოს მასშტაბისა და გაფართოებული ნავთობსადენის მიუხედავად, შესაძლოა ძალთა ბალანსი ახლო აღმოსავლეთში ვერ შეიცვალოს.

„ირონია ისაა, რომ ირანზე თავდასხმების შედეგად რეგიონში ძალთა ბალანსი საუდის არაბეთისგან ირანისკენ გადაიხარა“, ამბობს მეტკალფი. „მხოლოდ ერთი წლის წინ ეს წარმოუდგენელი იქნებოდა.“

თემებიაბდულაზიზ ბინ სალმანიამინ ნასერიგილბერტ მეტკალფიFortuneMIT-ის სლოანის მართვის სკოლაალ არაბია ბიზნესიარამკოენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოკპლერიპეტროლაინი

გამოქვეყნდა 23 ოქტომბერი, 2026