IEA ნავთობის მარაგებს აჩქარებულად ხარჯავს, აშშ კი შედეგებისთვის მზად არ არის

საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს (IEA) წევრმა მთავრობებმა 7 ოქტომბერს მხარი დაუჭირეს მარაგების გამოშვების დაჩქარებას. მათ ეს 2026 წლის მარტის კოლექტიური მოქმედების ფარგლებში იკისრეს და პროცესის სწრაფად დასრულება სურთ. წევრები ასევე შეთანხმდნენ, რომ დაძაბული ბაზრის გამო დიზელს მიანიჭებენ უპირატესობას. როიტერსის ცნობით, JPMorgan-ის ანალიტიკოსებმა ეს უკვე დაპირებული ნავთობის დაჩქარებულ გამოშვებად შეაფასეს და არა ახალ ჩარევად.

მარტში ირანში ომისა და ჰორმუზის სრუტეში ნავთობმზიდების მოძრაობის შეფერხების საპასუხოდ, IEA-ს წევრები ბაზრისთვის 400 მილიონი ბარელის მიწოდებას შეთანხმდნენ. ეს სააგენტოს 1974 წელს დაარსებიდან მხოლოდ მეექვსე და უდიდესი კოლექტიური მოქმედება იყო.

შვიდი თვის შემდეგ, IEA-ს მონაცემებით, მთავრობებს დაახლოებით 1,1 მილიარდი ბარელის საჯარო საგანგებო მარაგი დარჩათ. აქედან 200 მილიონ ბარელზე მეტი დიზელია. მარტში მარაგი 1,2 მილიარდ ბარელს აღემატებოდა. არამკოს (Aramco) აღმასრულებელმა დირექტორმა ამინ ნასერმა ამ კვირაში შეაფასა, რომ კომპანიების მარაგების ჩათვლით, მსოფლიოში საცავებიდან 1 მილიარდ ბარელზე მეტი გაიტანეს.

IEA-ს ნაბიჯს წინ უძღოდა დიდი შვიდეულის ლიდერთა 2 ოქტომბრის ვიდეოკონფერენცია, რომელიც საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა მოიწვია. ლიდერებმა განაცხადეს, რომ შეთანხმდნენ კოორდინირებულ ზომებზე, რათა „ენერგიის დაუყოვნებელი მიწოდება დაასტაბილურონ და ოჯახები და ბიზნესი ფასების შოკისგან დაიცვან“.

გეგმა ითვალისწინებს ოთხ თვეში IEA-ს მეშვეობით 100 მილიონი ბარელის კოორდინირებულ გამოშვებას. დიზელის დიდი ნაწილი პირველ 20 დღეში უნდა გამოვიდეს. დიდმა შვიდეულმა ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების რემონტების სხვადასხვა დროს ჩატარებაც იკისრა. წევრები ქარხნებს წარმოების გაზრდისკენ მოუწოდებენ და ერთმანეთისთვის ენერგიის ექსპორტს არ შეზღუდავენ.

დიზელი მთავარი პრობლემაა. ირანსა და უკრაინაში ომებით გამოწვეულმა ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების დაზიანებამ და გადაზიდვების შეფერხებამ მრავალ ბაზარზე დიზელი რეკორდულად გააძვირა. ამან სატვირთო გადაზიდვების, სოფლის მეურნეობისა და ტვირთბრუნვის ხარჯები გაზარდა. IEA-ს აღმასრულებელმა დირექტორმა ფათიჰ ბიროლმა წევრ მთავრობებს 15 ოქტომბრის შეხვედრამდე მოუწოდა, საცავებიდან დამატებითი დიზელის გამოშვება განიხილონ.

აშშ-ში ზეწოლა სტრატეგიულ ნავთობის მარაგზე (SPR) აისახა. ტრამპის ადმინისტრაციამ მარტში IEA-ს ღონისძიებაში თავისი წილის სახით 172 მილიონი ბარელის საგანგებო გამოშვება დაიწყო. მას შემდეგ SPR დაახლოებით 284 მილიონ ბარელამდე, 1982 წლის შემდეგ ყველაზე დაბალ ნიშნულამდე შემცირდა. საბოლოო მიწოდების შემდეგ ის დაახლოებით 243 მილიონ ბარელამდე უნდა დაეცეს. ენერგეტიკის მინისტრმა კრის რაიტმა გააფრთხილა, რომ მარაგის ზედმეტმა შემცირებამ ნავთობის შესანახი მარილის მღვიმეები შეიძლება დააზიანოს. ეს ეწინააღმდეგება ადმინისტრაციის ადრინდელ დაპირებას, რომ SPR-ს „ბოლომდე შეავსებდა“.