ირანი ახალ „შეტევით“ დოქტრინას აცხადებს, აშშ კი განგაშს ავრცელებს

მიუხედავად ამისა, ბოლო დროს საკვანძო საზღვაო მარშრუტზე გახშირებულმა თავდასხმებმა და იემენის ჰუსიებსა და საუდის არაბეთის მხარდაჭერილ, საერთაშორისოდ აღიარებულ მთავრობას შორის ბრძოლებმა ნავთობის ფასები კვლავ მკვეთრად გაზარდა. ჰუსიები საუდის არაბეთსაც დაესხნენ თავს. რეგიონიდან ენერგომომარაგების შეფერხების შიშის ფონზე, ხუთშაბათს Brent-ის ნავთობის ფასი ბარელზე 110 დოლარს ასცდა.

ანალიტიკოსების შეფასებით, ირანის გადასვლა შეტევით სამხედრო დოქტრინაზე ასახავს თეირანის გადაწყვეტილებას, რომ აშშ-ისა და ისრაელის მომავალ თავდასხმებს გაცილებით დიდი ფასი დააკისროს.

საერთაშორისო პოლიტიკის ცენტრის უფროსმა მკვლევარმა ნეგარ მორტაზავიმ ალ ჯაზირას განუცხადა, რომ თეირანი 2025 და 2026 წლების ომებიდან დასკვნებს აკეთებს. მანამდე საპასუხო დარტყმებზე აგებულმა სტრატეგიამ განმეორებითი თავდასხმები ვერ შეაჩერა.

მორტაზავის თქმით, „თეირანს ახლა ახალი განტოლების დამკვიდრება სურს: ირანზე ნებისმიერ მომავალ თავდასხმას აგრესორებისთვის გაცილებით მაღალი ფასი ექნება“.

მისი განმარტებით, ირანი, რომელსაც აშშ-ის ჩვეულებრივ სამხედრო შესაძლებლობებთან გათანაბრება არ შეუძლია, სულ უფრო მეტად ეყრდნობა ასიმეტრიულ ომს, მათ შორის რაკეტებს, დრონებსა და ჰორმუზის სრუტეზე გავლენას.

მორტაზავის თქმით, თეირანი უფრო ფართო სტრატეგიას ატარებს, რომლის მიზანიც ვაშინგტონისთვის სამხედრო, ეკონომიკური და პოლიტიკური ხარჯების დაკისრებაა. ეს შესაძლოა 3 ნოემბრის აშშ-ის შუალედურ არჩევნებზე გავლენის მოხდენასაც მოიცავდეს.

„ირანს ვაშინგტონისთვის გაკვეთილის სწავლება სურს: ირანზე თავდასხმას მაღალი ფასი აქვს და ამ ფასად არჩევნების წაგებაც შეიძლება“, თქვა მორტაზავიმ. მან მოიხსენია აშშ-ის გამოკითხვები, რომელთა მიხედვითაც ტრამპის რესპუბლიკურ პარტიას არჩევნებში მარცხი ელის.

მისივე თქმით, ირანის ოფიციალური პირები არჩევნებს ყურადღებით აკვირდებიან. ისინი მიიჩნევენ, რომ ომის ეკონომიკურმა შედეგებმა შესაძლოა რესპუბლიკური პარტიის შანსები შეამციროს, შეინარჩუნოს კონტროლი კონგრესზე.

მორტაზავის თქმით, „გრძელვადიანი მიზანია შეკავების დამკვიდრება, რათა მომავალმა ამერიკულმა ადმინისტრაციებმა ირანზე ხელახლა თავდასხმამდე ორჯერ დაფიქრდნენ“.

პოლიტიკურმა ანალიტიკოსმა რამი ხურიმ თქვა, რომ დოქტრინის მიზანია, თავდასხმების შედეგები აშშ-ს, ისრაელსა და იმ რეგიონულ ქვეყნებსაც შეეხოს, რომლებიც მათ სამხედრო ოპერაციებს მხარს უჭერენ.

არაბული ცენტრის არარეზიდენტმა უფროსმა მკვლევარმა ხურიმ ალ ჯაზირას განუცხადა: „ეს სტრატეგიის ერთი ნაწილია: ტანჯვა და ზიანი თანაბარი და ურთიერთსაპასუხო უნდა იყოს“.

ხურის აზრით, თეირანი ასევე ცდილობს, დაუპირისპირდეს იმას, რასაც რეგიონში დასავლეთის ხანგრძლივ დომინაციად მიიჩნევს. მისი თქმით, „ირანელები სინამდვილეში კოლონიური პერიოდის დასრულებას ცდილობენ“.

ხურიმ დასძინა, რომ ირანის სტრატეგიამ შესაძლოა კონფლიქტის ეკონომიკური შედეგები ახლო აღმოსავლეთს ბევრად გასცდეს. ეს ენერგომომარაგებაზე, ტრანსპორტირებაზე, დაზღვევის ხარჯებსა და აუცილებელი საქონლის გადაზიდვაზე იმოქმედებს.

ხურის თქმით, „ზიანი მხოლოდ ახლო აღმოსავლეთს, ისრაელსა და აშშ-ს არ შეეხება, არამედ მსოფლიოს სხვა ნაწილებში მცხოვრებ ადამიანებსაც დააზარალებს“.

ტრამპმა ვაშინგტონის შემდგომ ნაბიჯებზე ურთიერთგამომრიცხავი სიგნალები გაავრცელა. ოთხშაბათს მან თქვა, რომ აშშ თეირანთან მოლაპარაკებებს აღარ აწარმოებს და მიანიშნა, რომ მოვლენები მალე განვითარდება.

ტრამპმა ჟურნალისტებს განუცხადა: „მალე რაღაც მოხდება, ასე თუ ისე“. მან ასევე თქვა, რომ ვაშინგტონს ომის დაუყოვნებლივ დასრულება შეუძლია, თუმცა ხანგრძლივი შედეგი სურს.

სამხრეთ კაროლინაში საარჩევნო მიტინგზე ტრამპმა თქვა: „ეს ძალიან მალე დასრულდება. ახლა შეგვიძლია წავიდეთ, მაგრამ გვინდა დავრწმუნდეთ, რომ ეს დიდხანს გაგრძელდება“. მანამდე ტრამპი პირობას დებდა, რომ 3 ნოემბრის არჩევნებამდე ირანს თავს არ დაესხმებოდა.

აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ ამ კვირაში თქვა, რომ სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევა უკიდურესად რთულია. მან მოითხოვა, რომ ირანმა ჰორმუზის სრუტეში სავაჭრო გემებზე თავდასხმები შეწყვიტოს.

ბოლო კვირებში ირანის მიერ ურანის გამდიდრების საკითხი კვლავ დავის საგანი გახდა. რუბიოს თქმით, ვაშინგტონი უარყოფს ნებისმიერ შეთანხმებას, რომელიც ირანს ბირთვული იარაღის შექმნის შესაძლებლობას მისცემს. ამისთვის საჭიროა მაღალ დონეზე გამდიდრებული ურანი.

ოთხშაბათს რუბიომ განაცხადა: „აშშ მხარს არ დაუჭერს შეთანხმებას, რომელიც ირანს ბირთვული იარაღის შექმნის გზას გაუხსნის“.

თეირანი ამტკიცებს, რომ ურანის გამდიდრების უფლება მას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულებით აქვს გარანტირებული. ირანმა ჰორმუზის სრუტეში გადაზიდვების აღსადგენად შვიდდღიანი გეგმა შესთავაზა. სანაცვლოდ, ვაშინგტონმა ირანის პორტების ბლოკადა უნდა შეწყვიტოს, სანქციები შეამსუბუქოს და ირანის აქტივები გაყინული მდგომარეობიდან გამოათავისუფლოს.

ამასობაში, ოთხშაბათს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა საუდის არაბეთიდან არასაგანგებო პერსონალსა და მათ ოჯახის წევრებს წასვლა უბრძანა, რაც ჰუსიების ბოლო თავდასხმებს მოჰყვა.

აშშ-ის საელჩომ ერ-რიადში ახალი თავდასხმების შესახებ გააფრთხილა. ამერიკელმა ოფიციალურმა პირებმა კი როიტერსს განუცხადეს, რომ ოჯახის წევრების გაყვანა სპარსეთის ყურის სხვა ქვეყნებში მდებარე მისიებიდანაც შეიძლება.

სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა ტომი პიგოტმა თქვა, რომ ყურის ქვეყნების მისიების თანამშრომლებისთვის წასვლის ბრძანება არ გაუციათ. მისი თქმით, ამჟამინდელი ბრძანება მხოლოდ „საუდის არაბეთში მყოფ თანამშრომლებსა და მათი ოჯახის წევრებს“ ეხება.

ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ კვირას კიდევ ერთხელ გაიმეორა ირანის მთავრობის დამხობის პირობა. მისი თქმით, ეს აუცილებელია, რათა ირანმა ბირთვული პროგრამა და „წინააღმდეგობის ღერძი“ ვერ აღადგინოს. ამ განცხადებამ ესკალაციის საფრთხე კიდევ უფრო გაზარდა.

ნეთანიაჰუმ ეს განცხადება გააკეთა არჩევნებამდე, რომელშიც ისრაელის ყველაზე ხანგრძლივად მოღვაწე პრემიერ-მინისტრი ხელისუფლებაში დარჩენისთვის რთულ ბრძოლას აწარმოებს.

ანალიტიკოსები აფრთხილებენ, რომ აშშ-ისა და ისრაელის მიერ ირანზე განახლებული თავდასხმები სულ უფრო მოსალოდნელია. ორივე მხარე მორიგი დაპირისპირებისთვის ემზადება, თუმცა დიპლომატიური გზის შესაძლებლობა ჯერ კიდევ რჩება.

მორტაზავის თქმით, „ომის მორიგი რაუნდი ახლოვდება“. მისი შეფასებით, „ორივე მხარე, როგორც ჩანს, განახლებული დაპირისპირებისთვის ემზადება, ხოლო ჰორმუზის სრუტეში დაძაბულობის ზრდა უფრო ფართო კონფლიქტის რისკს ზრდის“.

მორტაზავიმ დასძინა, რომ მომდევნო ორ კვირაში აშშ-სა და ისრაელში დაგეგმილმა არჩევნებმა შესაძლოა სამხედრო მოქმედებების დროზე გავლენა მოახდინოს. თუმცა, მისი თქმით, არსებული ვითარება მოლაპარაკებებთან შედარებით ესკალაციას უფრო უწყობს ხელს.

ირანის უზენაესი ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს მდივანმა მოჰსენ რეზაიმ ოთხშაბათს თქვა: „ყველამ უნდა იცოდეს, რომ ირანის წინააღმდეგ ნებისმიერ მოქმედებას ფასი აქვს“.

ირანის საინფორმაციო სააგენტო IRNA-ს ცნობით, რეზაიმ დასძინა: „თუ დიპლომატიას ამგვარი გაგების დამკვიდრება შეუძლია, დიპლომატიას ვამჯობინებთ. მაგრამ თუ ომი გაგრძელდება, ირანს პასუხის გასაგრძელებლად საჭირო საშუალებები აქვს“.

ხურიმ, მორტაზავის მსგავსად, გააფრთხილა, რომ შესაძლოა ახალი დაპირისპირება ახლოვდებოდეს. თუმცა, მისი თქმით, აშშ-ის მუქარა შესაძლოა მოლაპარაკების სტრატეგიის ნაწილი იყოს.

ხურიმ ალ ჯაზირას უთხრა: „ვფიქრობ, კონფლიქტი გარდაუვალია, თუმცა არ ვიცი, სწორი იქნება თუ არა ამას ომი ვუწოდოთ“.

მისი თქმით, განახლებულმა დარტყმებმა შესაძლოა ირანის კრიტიკულ ინფრასტრუქტურას, მათ შორის ელექტროენერგიის ქსელებს, სატრანსპორტო სისტემებს, ხიდებსა და აუცილებელ მომსახურებას, დაუმიზნოს.

ხურის თქმით, „სავარაუდოდ, რამდენიმე სამიზნეზე ძლიერი დარტყმები იქნება, რომლებიც ირანში ცხოვრებას ძალიან გაართულებს“.

თუმცა, ხურიმ აღნიშნა, რომ გაურკვეველია, შეძლებს თუ არა ირანი მორიგი მასშტაბური სამხედრო შეტევის გაძლებას და ამავე დროს მოწინააღმდეგეებისთვის მსგავსი ზიანის მიყენებას. მისი თქმით, „ცხადი არ არის, შეუძლია თუ არა ირანს მის წინააღმდეგ მიმართულ ახალ მასშტაბურ იერიშებს გაუძლოს“. ხურიმ დასძინა, რომ თეირანი სამხედრო ზეწოლას, სავარაუდოდ, არ დანებდება.

თემებიდონალდ ტრამპინეგარ მორტაზავირამი ხურიალ ჯაზირაირანის ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსიჰუსიებიაშშირანისაუდის არაბეთიჰორმუზის სრუტე

გამოქვეყნდა 22 ოქტომბერი, 2026