ირანი ჰორმუზიდან ნავთობის გატანის სისტემას სამიზნედ აცხადებს

კრიზისების ჯგუფის (Crisis Group) უფროსმა ანალიტიკოსმა ჰამიდრეზა აზიზიმ თქვა, რომ თეირანი აშშ-სთან სწრაფი შეთანხმების აუცილებლობას ვერ ხედავს, რადგან ჰორმუზზე მისი ზეწოლა მთელ მსოფლიოს ეხება. აზიზიმ X-ზე დაწერა: „თუმცა საკითხავია, ხომ არ აჭარბებს თეირანი ამ ზეწოლის შენარჩუნების საკუთარ შესაძლებლობას, რადგან დაპირისპირების ეკონომიკური ფასი თავად ირანისთვის იზრდება“.

სისტემაში ძალიან დიდი ნედლი ნავთობის გადამზიდავები და მცირე გემები მონაწილეობენ. ისინი აშშ-ის სამხედროებთან თანამშრომლობით არაბულ პორტებში იტვირთებიან და სრუტიდან გასასვლელად ომანის სანაპიროსთან სამხრეთის დერეფნებს იყენებენ. ირანის თავდასხმების რისკის შესამცირებლად გემები ხშირად ტრანსპონდერებს თიშავენ და ღამით მოძრაობენ. ომანის ყურეში გემიდან გემზე გადატვირთვის შემდეგ ზოგი მათგანი ახალი ტვირთისთვის ბრუნდება.

კვირიდან ორშაბათამდე ღამით რამდენიმე გემი გახდა სამიზნე. მათ შორის ორი გამავალი ნავთობმზიდი და ომანის საპორტო ქალაქ სოჰართან ღუზაზე მდგომი ერთი გემი იყო. სავარაუდოდ, იქ გემიდან გემზე გადატვირთვა მიმდინარეობს. გასულ კვირას ჭურვები სხვა გემებსაც მოხვდა, რაც თავდასხმების სრუტის ფარგლებს გარეთ გავრცელებაზე მიუთითებს.

გვარდიის განცხადებით, ომის დაწყების შემდეგ სრუტეში ჩადებული საზღვაო ნაღმები სერიოზულ საფრთხეს უქმნის გემებს, რომლებიც ირანის სპარსეთის ყურის სრუტის უწყებასთან შეუთანხმებლად გადაადგილდებიან. გვარდიამ თქვა, რომ შაბათ-კვირას ნაღმების დარტყმით სამი ნავთობმზიდი მნიშვნელოვნად დაზიანდა. მან ცეცხლმოკიდებული გემის კადრებიც გაავრცელა, თუმცა ვიდეოში ნაღმის აფეთქება არ ჩანდა.

ლონდონში მომუშავე კომპანია უინდვორდის (Windward) უფროსმა საზღვაო დაზვერვის ანალიტიკოსმა მიშელ ვიზ ბოკმანმა სისტემა მეტად ეფექტიანად შეაფასა. ბოკმანმა Al Jazeera-ს განუცხადა: „საერთაშორისო საზღვაო სამართალი, რომელსაც ყოველწლიურად ზღვით გადაზიდული 11 მილიარდი ტონა ვაჭრობა ეყრდნობა, გემებს სატრანზიტო გავლის უფლებას ანიჭებს. ომანმა გემებს საერთაშორისო საზღვაო სამართლის საფუძველზე გავლა დაუშვა, თუმცა მათ აშშ-ის სამხედრო დახმარება მიიღეს“.

თეირანის განცხადებით, ნაოსნობა შეფერხებული დარჩება, სანამ აშშ ირანის წინააღმდეგ გამანადგურებელ საზღვაო ბლოკადას აგრძელებს. უინდვორდის ცნობით, ოქტომბერში ამ დრომდე, სავარაუდოდ, სულ მცირე 15 გემი გახდა სამიზნე.

ბოკმანმა თქვა: „რაც უფრო ეფექტიანად უზრუნველყოფს მარშრუტი ნავთობისა და გაზის გადაზიდვას, მით ნაკლები ბერკეტი რჩება ირანს ჰორმუზზე და მით მეტ თავდასხმას ვხედავთ სამხრეთის დერეფნით მოსარგებლე გემებზე“.

უინდვორდის მონაცემებით, სექტემბრის ბოლო კვირაში ჰორმუზის სრუტეს ყოველდღიურად 31 გემი კვეთდა, ომამდე კი 138. 2026 წლის მესამე კვარტალში ირანის მიერ სამიზნედ ქცეული 45 გემიდან 87% ნავთობმზიდი იყო. დაახლოებით 47% სპარსეთის ყურის არაბული ენერგეტიკული კომპანიების ეროვნულ ფლოტებს ეკუთვნოდა, ხოლო დარტყმების 93% ჰორმუზის სრუტეში მოხდა.

თავდასხმებმა გადაზიდვის ხარჯები უზარმაზარი მასშტაბით გაზარდა. უინდვორდის მონაცემებით, გადაზიდვა სპარსეთის ყურის ნედლი ნავთობის ფასის 25-30%-ს შეადგენდა, ომამდე კი მხოლოდ 1-3%-ს. ეროვნულმა ნავთობკომპანიებმა ოფიციალურ გასაყიდ ფასზე ბარელისთვის 35 დოლარამდე ფასდაკლება შესთავაზეს.

ზრდის მთავარი მიზეზი სახიფათო გადასვლაზე თანახმა ნავთობმზიდების ნაკლებობაა. ძალიან დიდი ნედლი ნავთობის გადამზიდავების 15-20% არაეფექტიან სატრანსპორტო სისტემაშია ჩართული. მდგომარეობას თავდასხმების გახშირება და პორტებსა თუ ღუზაზე დგომის ადგილებში არსებული საფრთხეც ართულებს.

ბოკმანმა აღნიშნა, რომ ეს ვითარება მთელ მსოფლიოში ყველა კლასის გემის გადაზიდვის ფასსა და ღირებულებაზე თანმიმდევრულ გავლენას ახდენს.

თემებიდონალდ ტრამპიმიშელ ვიზ ბოკმანიმოჰსენ რეზაიჰამიდრეზა აზიზიისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსიუინდვორდიარაბთა გაერთიანებული საამიროებიაშშირანიჰორმუზის სრუტე

გამოქვეყნდა 12 ოქტომბერი, 2026