მთვარეზე ბაზის აშენებას მომაკვდინებელი საფრთხეები ემუქრება

მთვარე დასახლებისთვის უკიდურესად მტრული ადგილია. დღისით ტემპერატურამ შეიძლება 250 °F-ს გადააჭარბოს, ღამით კი, 200 °F-ზე დაბლა დაეცეს. კოსმოსურ ვაკუუმში ზედაპირს მუდმივად აღწევს კიბოს გამომწვევი გამოსხივება და ხშირად ეცემა მეტეოროიდები. ვულკანური მტვერი წებოვანი და კოროზიულია. ის მოწყობილობებს აზიანებს და ფილტვებს ახშობს.

NASA-ს სამიზნე, მთვარის სამხრეთი პოლუსი, კიდევ უფრო მკაცრია. სააგენტომ ეს ადგილი მუდმივად დაჩრდილული კრატერების გამო შეარჩია, სადაც წყლის ყინულის მარაგი შეიძლება იყოს. გაწმენდილი წყლით ნათესების მორწყვა და ასტრონავტების მომარაგება შეიძლება. მისი ჟანგბადად და წყალბადად დაშლით კი სასუნთქ ჰაერსა და სარაკეტო საწვავს მიიღებენ. თუმცა კრატერებში ტემპერატურა, 410 °F-ზე დაბლა შეიძლება დაეცეს. ამიტომ ისინი ცნობილი სამყაროს ყველაზე ცივ ადგილებს შორისაა. კრატერების გარეთ ასტრონავტებს 14 დღე მცხუნვარე მზე, შემდეგ კი ამავე ხანგრძლივობის ყინვიანი ღამე დახვდებათ.

ფლორიდის კოსმოსური ინსტიტუტის კოსმოსური ფრენების ინჟინერიის მკვლევარმა ფილიპ მეცგერმა თქვა: „საბოლოოდ, ყველაფერი სიკვდილის მისაღებ რისკამდე დადის“. მან იკითხა: „რის გადატანას შევძლებთ გონივრულად ისე, რომ გაკოტრება არ მოგვიწიოს?“

ტემპერატურა შედარებით ადვილად მოსაგვარებელი პრობლემაა. მრავალი ლითონი, კერამიკა, პლასტმასი, ნაერთი და შენადნობი მკვეთრ ცვლილებებს უძლებს. რადიატორები მოწყობილობებს აგრილებს, გამათბობლები კი ბატარეებს ნაადრევი გამოფიტვისგან იცავს. სპეციალური სკაფანდრები ასტრონავტებსაც იცავს, თუმცა ისინი მხოლოდ ხანმოკლე გასვლებისას გამოიცადა. უცნობია, რამდენ ხანს იმუშავებს ეს აღჭურვილობა ასეთ პირობებში.

კოსმოსური გამოსხივება ელექტრონიკას ანადგურებს და უჯრედების სიმსივნურ დაყოფას იწვევს. NASA-ს ჯონსონის კოსმოსური ცენტრის ფიზიკოსმა სტიუარტ ჯორჯმა განმარტა, რომ მას ორი სახიფათო წყარო აქვს.

პირველი გალაქტიკური კოსმოსური სხივებია, რომლებიც მთვარეს თითქმის მუდმივად ეცემა. ჯორჯის თქმით, მათ სუპერნოვები და ნეიტრონული ვარსკვლავების შერწყმა წარმოქმნის. მათი ატომური ბირთვები, პროტონები და ელექტრონები სინათლის სიჩქარის მნიშვნელოვან ნაწილს აღწევს. ამიტომ ისინი თხელ დამცავ ფენას, მაგალითად, ლითონის კედელს ადვილად კვეთს. ჯორჯმა აღნიშნა, რომ მძიმე იონები ფენაში იშლება და მეორეულ ნაწილაკებს წარმოქმნის. ზედმეტად თხელი ფარის მიღმა მყოფი ასტრონავტები გამოსხივების მოულოდნელად დიდ დოზას მიიღებენ.

მეორე წყარო მზეა. დედამიწაზე სიცოცხლეს ის ინარჩუნებს, მაგრამ მთვარეზე დამცავი ატმოსფერო და მაგნიტური ველი არ არის. იქ მყოფებს ზოგჯერ მზის ანთება ან მაგნიტიზებული პლაზმის ნაკადი, ანუ გვირგვინოვანი მასის ამოფრქვევა, დაარტყამს. მეცგერის თქმით, „აპოლოს“ მისიებისას იცოდნენ, რომ ძლიერი მზის ანთების დროს მთვარეზე მყოფ ეკიპაჟს ვერ გადაარჩენდნენ. ასტრონავტებს მწვავე რადიაციული დაავადება შეიძლება განვითარებოდათ და რამდენიმე დღეში დაღუპულიყვნენ.

ძლიერი ამოფრქვევისას ასტრონავტებმა სქელკედლიან თავშესაფარს უნდა მიაღწიონ. თუმცა ისინი შესაძლოა ბაზიდან მრავალი მილის დაშორებით, მთვარის სატრანსპორტო საშუალებით მოძრაობდნენ. გვირგვინოვანი მასის ამოფრქვევას დედამიწა-მთვარის სისტემამდე მისაღწევად რამდენიმე საათიდან რამდენიმე დღემდე სჭირდება. მზის ანთება კი იქ ერთ საათზე ნაკლებ დროში აღწევს. მეცნიერებს მზის ამინდის დროულად პროგნოზირება ჯერ არ შეუძლიათ. ჯორჯმა არსებული შესაძლებლობები 1950-იანი და 1960-იანი წლების ამინდის პროგნოზს შეადარა.

გალაქტიკური სხივებისგან დასაცავად ასტრონავტებსა და ცას შორის ქანების სქელი ფენა უნდა განთავსდეს. კოლორადოს სამთო სკოლის კოსმოსური რესურსების ცენტრის საინჟინრო დირექტორმა კრის დრაიერმა საცხოვრებელი მოდულების მიწისქვეშ აშენება შესთავაზა. ისინი შეიძლება ლავის მილებში მოეწყოს. ეს ბუნებრივი ღრუ ვულკანური გვირაბებია, რომლებიც გამდნარმა ქანმა უძველეს წარსულში შექმნა. NASA-ს მიწისქვეშა ბაზის გეგმა ჯერ არ გამოუცხადებია, თუმცა მცირე ქალაქის ასაშენებლად ეს შეიძლება აუცილებელი გახდეს.

ექსპერტების შეფასებით, გამოსხივება ასტრონავტის მთვარეზე ცხოვრების საერთო დროს მაქსიმუმ დაახლოებით ორი წლით ზღუდავს. ამის შემდეგ ჯანმრთელობის რისკი ზედმეტად იზრდება. წლის დასაწყისში „არტემის II-ის“ ასტრონავტებმა მთვარის შორეულ მხარეს შემოვლისას ზედაპირზე უცნაური ნათებები დაინახეს. ისინი მცირე მეტეოროიდების შეჯახებით გამოწვეული აფეთქებები იყო.

დედამიწის ატმოსფეროში დაახლოებით 50 ფუტამდე დიამეტრის კოსმოსური ქანები უვნებლად იწვის. კალიფორნიის უნივერსიტეტის სანტა-ბარბარას კამპუსის ფიზიკოსმა და პლანეტური თავდაცვის მკვლევარმა ფილიპ ლუბინმა აღნიშნა, რომ მთვარეზე ასეთი დაცვა არ არის. პატარა ქანები პლანეტებსა და მთვარეებს დიდებზე ხშირად ეცემა. ისინი პაწაწინა კოსმოსური ტყვიებივით მოქმედებს და სკაფანდრის ან მთვარის სატრანსპორტო საშუალების ძრავის გახვრეტა შეუძლია.

მერილენდის უნივერსიტეტის პლანეტურმა სეისმოლოგმა ნიკოლას შმერმა უმარტივეს პასუხად დამარხვა დაასახელა. ბაზის კედლებზე მთვარის ქანების დაყრა ან საცხოვრებლების ლავის მილებში მოწყობა მეტეოროიდებისა და გამოსხივებისგან ერთდროულად დაიცავს. თუმცა დაახლოებით ნახევარმისაბმელის სიგრძის, 50-ფუტიანი ასტეროიდის დარტყმას მიწისქვეშა მოდულებიც შეიძლება ვერ გაუძლოს.

დიდი ასტეროიდების წინააღმდეგ პლანეტური თავდაცვის საშუალებები არსებობს. NASA-ს DART-ის მისიამ აჩვენა, რომ უპილოტო ხომალდის დაჯახებით ასტეროიდის კურსის შეცვლა შესაძლებელია. აშშ-ის გასაიდუმლოებულ ლაბორატორიებში ჩატარებული უახლესი ექსპერიმენტები მიუთითებს, რომ ატომურ ბომბს კოსმოსური ქანის მოგერიება ან მთლიანად აორთქლება შეუძლია. სპეციალური ტელესკოპები, მათ შორის ოთხი მეტწილად ავტომატიზებული ATLAS და გასაშვებად გამზადებული ინფრაწითელი NEO Surveyor, დედამიწასთან ახლოს მოძრავ ასტეროიდებს ეძებს. მიზანი იმ ობიექტების 90%-ის აღმოჩენაა, რომლებსაც მთელი ქალაქების განადგურება შეუძლია. მათი დიამეტრი 460 ფუტია.

ეს დაცვა მთვარეზეც გამოდგება. თუმცა 50-ფუტიანი ასტეროიდები იმდენად ძნელად შესამჩნევია, რომ NASA-ს საუკეთესო ტელესკოპებსაც გაუჭირდება მათი რამდენიმე წლით ან თვით ადრე დანახვა. სავარაუდოდ, მათ მთვარეზე დაცემამდე ცოტა ხნით ადრე აღმოაჩენენ.

მთვარეზე შეიძლება რამდენიმე კოშკურის მსგავსი გამშვები მოედანი მოეწყოს. დაბალი გრავიტაციისა და ატმოსფეროს უქონლობის გამო ისინი მოახლოებული ასტეროიდისკენ ჭურვებს სწრაფად გაუშვებენ. საკმარისად ძლიერი დარტყმა ქანს ნაწილებად დაშლის. თუმცა ეს რაც შეიძლება შორს უნდა მოხდეს. ლუბინის თქმით, ქანის 1 000 ნაწილად დაშლის შემთხვევაში მთვარეზე 1 000 დარტყმა მოხდება, რაც შეიძლება ერთ ადგილას დაცემაზე უარესი იყოს.

ასტეროიდის მიერ ბაზის განადგურება საშინელი იქნებოდა. თუმცა მთვარის ბაზას გაცილებით უფრო მეტად მტვერი დაემუქრება.

თემებიიოზეფ აშბახერიკარლოს გარსია-გალანიკრის დრაიერისაიმონ მიდლბურგისტიუარტ ჯორჯიფილიპ ლუბინიფილიპ მეცგერიჯარედ აიზეკმანიNASAევროპის კოსმოსური სააგენტო

გამოქვეყნდა 12 ოქტომბერი, 2026