ტრამპის Nvidia-ს შეთანხმება სომხეთს ხელოვნური ინტელექტის ცენტრად აქცევს

გამოთვლითი სიმძლავრის მეხუთედი თავად სომხეთისთვისაა განკუთვნილი: კვლევების, მთავრობისა და ადგილობრივი სტარტაპებისთვის. დანარჩენს უცხოური კომპანიები, მათ შორის ამერიკული Perplexity AI, გამოიყენებენ. Firebird-ის დამფუძნებლებს სომხური ფესვები აქვთ. კომპანია მას რეგიონში უდიდეს გამოთვლით კლასტერს უწოდებს. კომპლექსი შესაძლოა ევროპის მასშტაბითაც უდიდეს ობიექტებს შორის მოხვდეს.

ეს ქვეყანას ეკონომიკურ წონას მატებს სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ზონაში: სამხრეთ კავკასიასა და მეზობელ ცენტრალურ აზიაში. იქ ზესახელმწიფოები ევროპასა და ჩინეთს შორის სავაჭრო დერეფნისთვის იბრძვიან, რომელიც რუსეთს გვერდს აუვლის.

ეს შემთხვევა აჩვენებს, როგორ იყენებს ტრამპი ჯო ბაიდენის პრეზიდენტობის დროს შემოღებულ ჩიპების ექსპორტის წესებს. მისი მიზნები ტექნოლოგიურ პოლიტიკას სცდება, თუმცა წინამორბედი მთავრობის ზოგად მიდგომას საჯაროდ აკრიტიკებს.

შეთანხმება ასევე წარმოაჩენს დაახლოებით სამი მილიონი მცხოვრების მქონე ქვეყნის ამბიციას. სომხეთს ხელოვნური ინტელექტის ეპოქაში სწრაფად ცვალებად რეგიონში ცენტრალური როლის მოპოვება სურს.

მონაცემთა ცენტრმა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო შეთანხმებაშიც შეასრულა როლი. ამ შეთანხმებამ სადავო ტერიტორიის გამო ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე კონფლიქტები დაასრულა, რომლებსაც ათიათასობით ადამიანი ემსხვერპლა.

მოლაპარაკებებში ჩართული პირების თქმით, აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის გუნდმა Nvidia-ს ექსპორტზე ნებართვების გაცემის შესაძლებლობა წამოაყენა. ამით გუნდს სომხეთთან მოლაპარაკებების წინ წაწევა სურდა, რათა აზერბაიჯანთან აშშ-ის შუამავლობით შეთანხმება გაფორმებულიყო. ამის შესახებ პირველად „უოლ-სტრიტ ჯორნალმა“ (Wall Street Journal) დაწერა.

ჩიპების დიზაინის კომპანია Synopsys-ის სომხეთის განყოფილების დამფუძნებელმა რიჩ გოლდმანმა თქვა: „საბჭოთა კავშირის შემდეგ სომხეთში სუვერენიტეტი მნიშვნელოვანი საკითხია“. Synopsys-ი Nvidia-ს მნიშვნელოვანი პარტნიორია. გოლდმანის თქმით, ეს აძლიერებს შეშფოთებას, რომ ქვეყანამ საკუთარი ხელოვნური ინტელექტის ინფრასტრუქტურა თავად უნდა აკონტროლოს.

თეთრ სახლს შეკითხვაზე პასუხი არ გაუცია. პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ ფაშინიანს აზერბაიჯანთან მშვიდობის დამყარების მკაფიო მანდატი ჰქონდა. მისი თქმით, ვაშინგტონში გაფორმებული ორმხრივი შეთანხმებები სომხეთისთვის მშვიდობის მნიშვნელოვანი სარგებელია. ისინი ჩიპებსა და ხელოვნურ ინტელექტსაც ეხება.

სომხეთში ჩიპების ექსპორტის ნებართვები აზერბაიჯანთან სამშვიდობო შეთანხმების შესახებ მოლაპარაკებების ნაწილი გახდა. ჯერ ხელმოუწერელი შეთანხმება სომხეთის გავლით მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო დერეფნის შექმნას უზრუნველყოფს. დერეფანი აზერბაიჯანს თურქეთის საზღვართან მდებარე მის ექსკლავ ნახიჩევანთან დააკავშირებს. „ტრამპის მარშრუტს საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“, შემოკლებით Tripp-ს, აშშ და ერევანი ერთობლივად მართავენ.