კალიფორნიის გიგანტურ სეკვოიებს ძლიერი სიცხე აზიანებს

ამ პროცესმა შეიძლება მანკიერი წრე წარმოშვას. ხეებს ახალი ფოთლების შესაქმნელად საკმარისი ნახშირბადი აღარ ექნებათ. ამის გამო ფოტოსინთეზის უნარი შესუსტდება, რაც მათ კიდევ უფრო გამოფიტავს და საბოლოოდ სიკვდილს გამოიწვევს. მსგავსი ქცევა ტროპიკულ ხეებში უკვე შეუნიშნავთ, თუმცა სანაპირო სეკვოიების რეაქცია იმავე სითბურ სტრესზე პირველად შეისწავლეს.

ორეგონის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (Oregon State University) ტყის ეკოლოგმა კრის სტილმა, რომელიც კვლევაში არ მონაწილეობდა, თქვა: „ადამიანები ამას ნახშირბადით შიმშილს უწოდებენ. მცენარისთვის ფოთლების შექმნა შეიძლება ძვირი იყოს“.

კალიფორნიასა და წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთში სეკვოიების უმეტესობა ბოლო რამდენიმე საუკუნეში გაშენებულ ახალ ტყეებში იზრდება. ძველ ტყეებში არსებულ ხეებთან შედარებით, ისინი მოზარდებივით სწრაფად იზრდებიან და მეტი ნახშირორჟანგი სჭირდებათ.

დიდი ზომისა და ხანგრძლივი სიცოცხლის წყალობით, სეკვოიები ერთ აკრზე მსოფლიოს ნებისმიერ სხვა ტყეზე მეტ ნახშირორჟანგს ინახავს. მცენარეთა ფიზიოლოგიური ეკოლოგის და უძველესი ტყეების საზოგადოების (Ancient Forest Society) თანადამფუძნებლის, ენტონი ამბროუზის თქმით, ნაკლები ნახშირბადის შთანთქმა კლიმატურ სისტემაზე უარყოფითად იმოქმედებს და ხეებიც ვეღარ გაიზრდება უწინდელ ზომამდე. გადარჩენის შემთხვევაშიც კი, მათ ვარჯებში ნიადაგისა და გვიმრების ფენებისთვის ნაკლები ადგილი დარჩება. ეს იქ მცხოვრები არსებების საცხოვრებელ გარემოს შეამცირებს. ხეები შეიძლება უწინდელ სიმაღლესაც ვეღარ აღწევდნენ.

კლაინეკის განმარტებით, სიცხესთან ერთად სეკვოიებს ტენისა და დაცვის მნიშვნელოვანი წყაროს დაკარგვაც ემუქრებათ. ჩრდილოეთ კალიფორნიისა და წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთის ნისლთან მათ რთული ურთიერთობა აქვთ. მათი ვარჯები ნისლის ფენებს აღწევს და წყალს პირდაპირ ციდან იღებს. ნისლი ხეებს მზისგანაც იცავს და საკუთარი მიკროკლიმატის შექმნაში ეხმარება. ამიტომ ეს ტყეები მიმდებარე ტერიტორიებზე შესამჩნევად გრილია. თუმცა ოკეანის დათბობისა და ჰაერის გამოშრობის გამო ნისლი უფრო არარეგულარული ხდება. შესაბამისად, სეკვოიები სულ უფრო ძლიერი სიცხისგან თავდაცვის მნიშვნელოვან საშუალებას კარგავენ.

კალიფორნიის უნივერსიტეტის ბერკლის კამპუსის (University of California, Berkeley) მცენარეთა ეკოფიზიოლოგმა ტოდ დოუსონმა, რომელიც კვლევაში არ მონაწილეობდა, თქვა: „ეს ერთდროულად ორი დარტყმაა“. მისი თქმით, ხეებს წყალი ელევათ და სითბურ სტრესსაც განიცდიან. ისინი 8-დან 27 გრადუს ცელსიუსამდე, ანუ დაახლოებით 46-დან 80 გრადუს ფარენჰაიტამდე, ვიწრო დიაპაზონში ცხოვრებასაა მიჩვეული. დოუსონის თქმით, კალიფორნიაში უჩვეულოდ ცხელი დღეების ხანგრძლივი პერიოდები გახშირდა. ამასთან, ნისლი, რომელიც ჩვეულებრივ კონდიციონერივით მოქმედებს, 30-დან 40 პროცენტამდე შემცირდა.

ტემპერატურის რყევები ხეების ვარჯებში მცხოვრებ ორგანიზმებზეც მოქმედებს. ამბროუზის თქმით, მთელი ზაფხულის განმავლობაში უკიდურესი სიცხის შემთხვევაში ნიადაგისა და გვიმრების ფენები ბევრად სწრაფად გამოშრება. შედეგად, სალამანდრებმა და ფრინველებმა შესაძლოა იქ ცხოვრება ვეღარ შეძლონ. მისი თქმით, ამას მთელ ეკოსისტემაში ჯაჭვური შედეგები მოჰყვება.

კლაინეკის თქმით, სიცხის დასრულების შემდეგ ხეები ჯერჯერობით დამაკმაყოფილებლად გამოიყურება. ორი წლის განმავლობაში შესწავლილი ფოთლები სიცხეს ვერ შეეგუა, თუმცა მისი დასრულების შემდეგ ფოტოსინთეზის უნარი არ დაუკარგავს. ეს იმედის საფუძველს იძლევა, მაგრამ ხეებზე კლიმატის ცვლილების გავლენის უკეთ შესწავლისა და დათბობის შემცირების აუცილებლობას არ აუქმებს.

კლაინეკმა თქვა: „ამჟამად შემოდგომასა და ზამთარში ტემპერატურა ნორმას უბრუნდება და ხეებს აღდგენის საშუალებას აძლევს. თუმცა ხუთ ან 10 წელიწადში, თუ ტემპერატურა კიდევ მოიმატებს და სიცხის ტალღები გახშირდება, არ ვიცით, შეძლებენ თუ არა აღდგენას“.

ამჟამად სალამანდრებსა და ზღვის ფრინველებს სანაპირო სეკვოიების ვარჯებში ჯერ კიდევ აქვთ თავშესაფარი. თუმცა ადამიანები სეკვოიების უფრო ფართო ეკოსისტემის ნაწილიც არიან, მათგან შორს ცხოვრების შემთხვევაშიც კი. სხვა ხეების მსგავსად, ისინი პლანეტის სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი გარემოს შენარჩუნებაში გადამწყვეტ როლს ასრულებენ. კლაინეკის მიერ შესწავლილ ხეებს ათას წელზე მეტხანს სიცოცხლე შეუძლია. საკითხავი ისაა, მივცემთ თუ არა ამის საშუალებას.

თემებიენტონი ამბროუზიკრის სტილილილი კლაინეკიტოდ დოუსონიკალიფორნიის უნივერსიტეტის ბერკლის კამპუსიკალიფორნიის უნივერსიტეტის დევისის კამპუსიორეგონის სახელმწიფო უნივერსიტეტიუძველესი ტყეების საზოგადოებაკალიფორნიამენდოსინოს ოლქი

გამოქვეყნდა 12 ოქტომბერი, 2026