კვლევამ წყალში მიკროპლასტმასის ქიმიური საფრთხე გამოავლინა

მეცნიერებს იგივე თვისება მიკროპლასტმასისთვისაც დამახასიათებელი ეგონათ. ეს მცირე ნარჩენები უფრო დიდი პლასტმასის საგნების დაშლისას წარმოიქმნება. მრავალი კვლევის თანახმად, ისინი პლანეტის თითქმის ყველა ეკოსისტემაში გავრცელდა. თუმცა კოლუმბიის უნივერსიტეტისა (Columbia University) და კალიფორნიის უნივერსიტეტის ბერკლის კამპუსის (UC Berkeley) მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ წყალს მიკროპლასტმასის ზედაპირის ქიმიურად გააქტიურება და მისი პოტენციურ საფრთხედ ქცევა შეუძლია.

ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებული სტატიის თანახმად, ამ აქტივობამ შესაძლოა სხვა მოლეკულების შემცვლელი ქიმიური ნივთიერებები სპონტანურად წარმოქმნას. მათ შორისაა ცოცხალი ორგანიზმებისთვის აუცილებელი მოლეკულები. ავტორებმა აღნიშნეს, რომ ეს მოვლენა გარემოს ჩვეულებრივ პირობებშიც ვითარდება. მას არც მზის სინათლე და არც პლასტმასის დამშლელი სხვა ფაქტორები სჭირდება.

რატომ რეაგირებს მიკროპლასტმასი ასე აქტიურად, როცა პლასტმასის დიდი ნაჭრები, როგორც წესი, ასე არ იქცევა? მეცნიერების ვარაუდით, მიზეზი რეაქციებისთვის ხელმისაწვდომი ზედაპირის უფრო დიდი ფართობია.

კოლუმბიის უნივერსიტეტის ქიმიისა და ბიოსამედიცინო ინჟინერიის პროფესორმა ვეი მინმა (Wei Min) პრესრელიზში განაცხადა: „როცა პლასტმასი თანდათან უფრო მცირე ნაწილაკებად იშლება, მისი ზედაპირის ფართობი უზარმაზრად იზრდება“. მან დასძინა: „შემდეგ მიკროპლასტმასი მის გარშემო წყალს ცვლის და მაღალი ენერგიის მქონე, რეაქტიულ რადიკალებს წარმოქმნის. დიდი ალბათობით, ისინი ხელს უწყობს ბიოლოგიურ დაზიანებას, რომელსაც მიკროპლასტმასის ზემოქმედების შედეგად ცხოველებში და პოტენციურად ადამიანებშიც ვხედავთ“.

ამ პოტენციურად სახიფათო პროდუქტებს ჟანგბადის რეაქტიულ ფორმებს უწოდებენ. მათ შორის განსაკუთრებით ჰიდროქსილის რადიკალები გამოირჩევა. ისინი უჯრედის მემბრანის შემადგენელ ცილებსა და ცხიმებს ელექტრონებს ართმევს, რითაც მათ სტრუქტურასა და ფუნქციას არღვევს. კვლევის ერთ-ერთმა ხელმძღვანელმა და მინის ლაბორატორიის პოსტდოქტორანტმა მკვლევარმა ნაისინ ციანმა (Naixin Qian) დასძინა: „ეს იმ მოლეკულების კლასიკური მაგალითებია, რომლებსაც ცხოველებისა და ადამიანების ქსოვილების დაზიანება შეუძლია“.

ადამიანის ორგანიზმს ასეთი დაზიანებისგან თავდაცვის რამდენიმე მექანიზმი აქვს. ეს ანტიოქსიდანტებად ცნობილი მოლეკულების ბიოლოგიური ფუნქციაა. ისინი რეაქტიულ ქიმიურ ნივთიერებებს ანეიტრალებს. თუმცა, თუ რეაქტიული ნაერთების რაოდენობა ანტიოქსიდანტებისას მნიშვნელოვნად გადააჭარბებს, თავდაცვის ეს ხაზი შესაძლოა გადაიტვირთოს.

ამან შესაძლოა ოქსიდაციური სტრესი და უჯრედების დაზიანება გამოიწვიოს. წინა კვლევებში ოქსიდაციური სტრესი უკვე გამოვლინდა, როგორც მიკროპლასტმასის ზემოქმედებასთან დაკავშირებული უჯრედული რეაქცია. თუმცა მეცნიერებს ამ დაზიანებაზე პასუხისმგებელი მექანიზმები ჯერ სრულად არ ესმით.