მარსზე 1 000 მილის სიგრძის იდუმალი ღრუბლის უკან არსებული „ეგზოტიკური ფიზიკა“

მარსის გაზაფხულსა და ზაფხულში ყოველ დილით ჩნდება თხელი და უკიდურესად გრძელი ღრუბელი, რომელიც მალე ისევ ქრება. ეს მსუბუქი ღრუბლოვანი წარმონაქმნი ვულკან არსია მონსთან ახლოს ჩნდება და თანდათან გრძელდება, სანამ 1 000 მილზე მეტ სიგრძეს არ მიაღწევს. ეს მანძილი ნიუ-იორკიდან კანზას-სიტიმდე პირდაპირი ხაზით მანძილის ტოლია. შემდეგ ღრუბელი იფანტება. ეს ციკლი რამდენიმე თვის განმავლობაში მეორდება.

2018 წელს ზონდით მისი პირველად დაფიქსირების შემდეგ მეცნიერებმა ვერ შეძლეს ამ ღრუბლის არსებობის სარწმუნო ახსნა. მას ხშირად არსია მონსის წაგრძელებულ ღრუბელს (AMEC) უწოდებენ. ახლა მკვლევრებმა პირველად შეძლეს მისი წარმოქმნის მოდელირება. შედეგები მიუთითებს, რომ ღრუბელს შესაძლოა ფიზიკური პროცესი იწვევდეს, რომელიც აქამდე არცერთი პლანეტის ატმოსფეროში უშუალოდ არ დაუკვირვებიათ.

პარიზის სორბონის უნივერსიტეტის პლანეტოლოგმა და კვლევის წამყვანმა ავტორმა ხორხე ერნანდეს-ბერნალმა პრესრელიზში განაცხადა: „აღმოვაჩინეთ, რომ მოდელში გარკვეული ეგზოტიკური ფიზიკის ჩართვა დაგვჭირდა. ეს ფიზიკა სახელმძღვანელოებშია აღწერილი, თუმცა თეორიულად მიიჩნევა და ჩვეულებრივ ფიქრობენ, რომ ბუნებაში არ გვხვდება. მანამდე ის მოქმედებაში ნამდვილად არავის უნახავს“. მისი თქმით, ამ ფიზიკის სიმულაციებში ჩართვის შემდეგ AMEC ისე წარმოიქმნა, როგორც მკვლევრები იმედოვნებდნენ.

დედამიწაზე ღრუბლები, ჩვეულებრივ, მაშინ წარმოიქმნება, როცა წყლის ორთქლი მცირე ნაწილაკების, მაგალითად, მტვრის ან მარილის არსებობისას წვეთებად ან ყინულის კრისტალებად იქცევა. ჟურნალ Nature Geoscience-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის თანახმად კი, AMEC შესაძლოა ე.წ. ჰომოგენური ნუკლეაციის შედეგად წარმოიქმნებოდეს. ამ პროცესის დროს ორთქლი ყოველგვარი ნარჩენი ნაწილაკის გარეშე პირდაპირ ყინულის კრისტალებად გარდაიქმნება.

ერნანდეს-ბერნალმა განმარტა: „ეს ჰგავს კონდენსაციის წვეთების ოთახის შუაგულში გაჩენას და არა ფანჯარაზე“. მისი თქმით, ეს სრულიად მოულოდნელია.

ამ მოვლენისთვის ექსტრემალური პირობებია საჭირო: 10 წუთში ტემპერატურა მკვეთრად, 30 გრადუსი ცელსიუსით უნდა დაეცეს, ხოლო ფარდობითი ტენიანობა მაღალი უნდა იყოს. მნიშვნელოვან როლს არსია მონსის ვულკანიც ასრულებს. როცა ქარის ნაკადი 65 000 ფუტის სიმაღლის ვულკანს ეჯახება, ძლიერი ტალღა წარმოიქმნება. ის რამდენიმე წუთში ტენიან ჰაერს ატმოსფეროს ზედა ფენებში მაღლა სწევს.

მეცნიერები ვარაუდობდნენ, რომ მსგავსი მოვლენა სხვა პლანეტების, მათ შორის ვენერას და დედამიწის, ატმოსფეროს ზედა ფენებშიც შეიძლებოდა მომხდარიყო, თუმცა ის არასდროს დაუფიქსირებიათ. ეს გასაკვირი არ არის, რადგან ამ მოვლენისთვის საჭირო ჰაერის ტენიანობა დედამიწაზე გაზომილ ნებისმიერ მაჩვენებელს 100 000-ჯერ აღემატება.