მზის დაბნელების სიმულაცია გეოინჟინერიის სახიფათო მეტოქეობად იქცა

პირველივე სესიაზე უნდობლობამ და დეზინფორმაციამ იმძლავრა. მონაწილეები ღია ცის ქვეშ ჩატარებული ცდების წესებზე საერთაშორისო შეთანხმებას განიხილავდნენ. აშშ-ისა და ჩინეთის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ვერ შეუერთდებოდნენ შეთანხმებას, რომელიც მათი „ეროვნული ინტერესებისთვის“ მნიშვნელოვან კვლევას შეზღუდავდა. ვერც ისეთი შეთანხმება იქნებოდა მისაღები, რომელიც ტექნოლოგიურ უპირატესობას მეტოქე ზესახელმწიფოს მიანიჭებდა.

აშშ-ის არმიის მაიორმა ჯეფრი ნილსენმა, რომელიც ეროვნული უსაფრთხოების ატაშეს ასრულებდა, პოზიცია ასე შეაჯამა: „შეთანხმების არქონაზე უარესი ჩინეთისთვის ხელსაყრელი ნებისმიერი შეთანხმებაა“.

დაძაბულობა გაიზარდა, როდესაც ორგანიზატორებმა რუსეთის დელეგატებს „სადაზვერვო ანგარიში“ გადასცეს. მასში ეწერა, რომ ბერინგის სრუტესთან აშშ-ის გეოინჟინერიულ კვლევაში სავარაუდოდ ჩართული თვითმფრინავი აღმოაჩინეს. აშშ-ის გუნდმა, რომელიც მართლაც ასრულებდა კვლევით ფრენებს, რუსეთი დეზინფორმაციაში დაადანაშაულა.

აშშ-ის წარმომადგენლები ამასობაში დარწმუნდნენ, რომ ჩინეთიც საკუთარ პროგრამას ქმნიდა. პეკინის წარმომადგენლებმა შეთანხმებაში ჩანაწერის დამატება სცადეს, რომელიც წარსული ცდებისთვის უკუძალით დასჯას გამორიცხავდა. შემდეგ ჩინეთის გუნდმა SpaceX-ის წარმომადგენელს ტექნოლოგიის გაზიარება შესთავაზა. მან ეს შეთავაზება დაუყოვნებლივ აშშ-ის გუნდს აცნობა. აშშ-მა საერთაშორისო გამოძიება მოითხოვა. ურთიერთბრალდებების შემდეგ ქვეყნებმა მოლაპარაკებები შეწყვიტეს. კანადის წარმომადგენელმა ამას „დამამცირებელი მარცხი“ უწოდა.

ნილსენმა სესიის დასრულება ამერიკელთა „უზარმაზარ გამარჯვებად“ შეაფასა, რადგან ჩინეთი გამოააშკარავა და გლობალური შეთანხმება ჩაშალა. თუმცა სცენარის ავტორმა იანგმა განმარტა, რომ სიმულაციაში ჩინეთი სინამდვილეში ცდებს არ ატარებდა. ურთიერთუნდობლობის გამო ყველა მხარემ ოთახი იმ რწმენით დატოვა, რომ სხვები საკუთარი გეოინჟინერიული შესაძლებლობების შექმნას ჩქარობდნენ.

ნილსენმა განაცხადა, რომ პირველი სესია გეოინჟინერიული შეიარაღების შეჯიბრების მოსალოდნელობას ასახავდა. მან აღნიშნა, რომ საკუთარ მოსაზრებას გამოთქვამდა და აშშ-ის მთავრობის პოზიციას არ წარმოადგენდა. ექსპერტთა უმრავლესობის აზრით, სტრატოსფეროში მტვრის გადასატანად საჭირო თვითმფრინავების უსაფრთხო გადაადგილების უზრუნველყოფას ზესახელმწიფოს შესაძლებლობები დასჭირდება. ნილსენის თქმით, არც აშშ და არც ჩინეთი გლობალურ თერმოსტატზე კონტროლს ადვილად არ დათმობს. მისი შეფასებით, ერთი მხარის ნებისმიერი მოქმედება მეორემ შესაძლოა მტრულ განზრახვად აღიქვას.

ეროვნული უსაფრთხოების სფეროში გამოცდილმა ყოფილმა ბრიტანელმა დიპლომატმა უაირდს ანონიმურად უთხრა, რომ მეტოქესთან ჩამორჩენის საფრთხე კვლევისა და შესაძლებლობების განვითარების ძლიერი მამოძრავებელია. თუმცა ეს ტექნოლოგიის გამოყენებას არ ნიშნავს. ვითარება ბირთვული შეიარაღების დინამიკას ჰგავს, თუმცა მზის რადიაციის მართვას აშკარა სარგებელიც აქვს. დიპლომატის თქმით, ეს არსებითად ნულოვანი ჯამის თამაში არ არის.

შარფი სიმულაციაში ნილსენთან ერთად აშშ-ის მთავრობას წარმოადგენდა. მისი თქმით, ჩინეთსა და აშშ-ს შორის „მეცნიერულად გამჭვირვალე საერთაშორისო თანამშრომლობა“ შესაძლოა სახიფათო შეჯიბრების თავიდან აცილების საუკეთესო გზა იყოს. თუმცა შარფმა დასძინა, რომ ტრამპის ადმინისტრაციის პირობებში ამას ვერ წარმოიდგენდა.

პრობლემას ინფორმაციის ნაკლებობაც ამძიმებს. სამეცნიერო სფეროს ძირითადი ნაწილი გეოინჟინერიას ისტორიულად ეჭვით უყურებდა და ხშირად უგულებელყოფდა. ერთმა მკვლევარმა უაირდს უთხრა, რომ ტექნოლოგიით დაინტერესების გამო გარიყეს და აკადემიურ წინსვლაში ხელი შეუშალეს. ის ამ სფეროში აღარ მუშაობს.

მეცნიერებისადმი ინტერესის ნაკლებობამ გოლჯა გააღიზიანა. პოლიტიკური პოზიციონირების ფონზე ის უმეტესად დამკვირვებლად რჩებოდა. მზის რადიაციის მოდიფიკაციასა და მის გვერდით შედეგებზე ცოდნა მწირია, გოლჯა კი იმ მცირერიცხოვან ექსპერტებს შორის იყო, ვისაც კლიმატური შედეგების ახსნა შეეძლო. მიუხედავად ამისა, მონაწილეები მას თითქმის არ უსმენდნენ. გოლჯამ თქვა: „გამაოცა, რამდენად ნაკლებად აინტერესებდა ყველას მეცნიერება“.

შემდეგ სესიებზე ორგანიზატორები მოლაპარაკების კლიმატის ცვლილების რეალობაზე დაბრუნებას უშედეგოდ ცდილობდნენ. მონაწილეები კლიმატური კატასტროფების შესახებ შეტყობინებებს ხშირად იღებდნენ, თუმცა მათ თითქმის არ რეაგირებდნენ. გოლჯამ მოამზადა რეალურ მეცნიერებაზე დაფუძნებული მოდელი, რომელიც სხვადასხვა რეგიონში ამინდის ცვლილებას აჩვენებდა. ის უგულებელყვეს. ქვეყნების წარმომადგენლები ძირითადად ისეთ მონაცემებს ითხოვდნენ, რომლებიც მათ მიზნებს მოემსახურებოდა ან მეტოქის წინადადებას უგუნურად წარმოაჩენდა.

ბოლო დღეს მონაწილეებმა აეროზოლების დიდი ღრუბლის აღმოჩენის შესახებ ცნობაზე რეაგირება დაიწყეს. სიმულაციაში ის აშშ-ისა და საუდის არაბეთის მიერ სტარდასტის ტექნოლოგიის ერთობლივმა გამოცდამ წარმოქმნა, თუმცა ეს ყველამ არ იცოდა. ამჯერად სამეცნიერო რჩევა აუცილებელი გახდა. ქვეყნებს თანამგზავრებისა და სხვა სადამკვირვებლო საშუალებების ქსელი სჭირდებოდათ, რათა მსგავსი ცდები ფარულად აღარ ჩატარებულიყო.

„კლაიმეტ ფიუჩერს კოოპერატივის“ (Climate Futures Cooperative) წარმომადგენელმა გოლჯას ასეთი ქსელის დასაფინანსებლად ფული შესთავაზა. გოლჯამ გაიფიქრა: „შესანიშნავია. რატომ არ უნდა გავაკეთო?“

მალე გაირკვა, რომ ორგანიზაციას წიაღისეული საწვავის ინდუსტრია აფინანსებდა. ორგანიზატორებმა გაითვალისწინეს, რომ წიაღისეული საწვავის კომპანიებსა და მსხვილ მწარმოებელ ქვეყნებს, მათ შორის აშშ-სა და საუდის არაბეთს, ასეთი ტექნოლოგიისთვის დაბრკოლებების მოხსნის ინტერესი ექნებოდათ. ის მათ ქვანახშირის, ნავთობისა და გაზის მოხმარების დაუყოვნებლივ შეწყვეტის გარეშე კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლის საშუალებას მისცემდა.

იანგის თქმით, რუსეთმა, აშშ-მა, SpaceX-მა და სტარდასტმა ორგანიზაციის ნამდვილი ბუნება ამოიცნეს. თუმცა მათ ჩათვალეს, რომ ეს მათთვის სასარგებლო იყო და საკითხზე ყურადღება არ გაამახვილეს. ორგანიზაციამ გოლჯას ფული მაშინ შესთავაზა, როდესაც ეს მის სანდოობას დააზიანებდა და ოთახში მეცნიერების ხმას დაასუსტებდა. ბოლო დღის ბოლოს გოლჯა ატირდა.

მრავალი წინადადების მიუხედავად, სიმულაციაში მონაწილე ქვეყნები შეთანხმებამდე ვერ მივიდნენ. ევროპული ქვეყნები და კანადა უსაფრთხოების ზომებისა და ღია სამეცნიერო კვლევის მხარდაჭერას ცდილობდნენ. თუმცა გაჭიანურების ტაქტიკა მოლაპარაკებებს მუდმივად აფერხებდა, ხოლო ურთიერთსაპირისპირო სტრატეგიული ინტერესები დაძაბულ დაპირისპირებას იწვევდა.

კვლევა გაერთიანებული სამეფოს მთავრობის მიერ დაფინანსებულმა მოწინავე კვლევებისა და გამოგონებების სააგენტომ (Advanced Research and Invention Agency) დააფინანსა. ორგანიზატორებმა საბოლოო ანგარიშში დაასკვნეს: „სიმულაციებს სტრატეგიული კონკურენცია და სახელმწიფო სუვერენიტეტი განსაზღვრავდა და არა კლიმატური შეშფოთება“.

ასეთი სიმულაციები მომავლის პროგნოზისთვის არ ტარდება. შედეგები თამაშის აგებულებასა და მონაწილეთა ხასიათსა და გამოცდილებაზეა დამოკიდებული. ბევრ მათგანს დიპლომატიისა და ეროვნული უსაფრთხოების სფეროში უშუალო გამოცდილება არ ჰქონდა. გაეროს ფორმატი შესაძლოა მსხვილ ქვეყნებს შორის მცირე ჯგუფებში მოლაპარაკებაზე ნაკლებად ეფექტიანი იყოს. თუმცა ლონდონის ექსპერიმენტში განვითარებული მოვლენები რეალურ სამყაროში მიმდინარე პროცესებს დაემთხვა.

მარტში აშშ-ის კონსერვატიული კვლევითი ცენტრების ორმა ნაშრომმა ტრამპის ადმინისტრაციას მზის რადიაციის მოდიფიკაციაში ლიდერობისა და ჩინეთისთვის წინააღმდეგობის გაწევისკენ მოუწოდა.

თემებიდანიელ იანგიკოლინ გოლჯასინთია შარფიჯეფრი ნილსენიკლაიმეტ ფიუჩერს კოოპერატივილიდსის უნივერსიტეტილონდონის დედოფალ მერის უნივერსიტეტისტარდასტ სოლუშენსიმზის გეოინჟინერიამზის რადიაციის მოდიფიკაცია

გამოქვეყნდა 12 ოქტომბერი, 2026