ნაკიანი წამი ოფიციალურად გაუქმდა

ბუნდოვანი საზომის გაუქმება, რომლის არსებობაც ადამიანების უმეტესობამ არც იცოდა, შესაძლოა უმნიშვნელო სიახლედ ჩანდეს. თუმცა, ამას მნიშვნელოვანი შედეგები ექნება ტექნოლოგიებისთვის, რომლებსაც ყოველდღიურად იყენებთ. გადაწყვეტილება ასევე თავიდან გვაცილებს დროის აღრიცხვასთან დაკავშირებულ შესაძლო საფრთხეს: მსოფლიოში პირველი უარყოფითი ნაკიანი წამის შემოღებას.

ზომებისა და წონების საერთაშორისო ბიურომ (BIPM) ხუთშაბათს განაცხადა, რომ ნაკიანი წამების დამატებას 2027 წლის მაისში შეწყვეტს. 1972 წლიდან კოორდინირებული უნივერსალური დროის (UTC) შესასწორებლად 32 ნაკიანი წამი დაემატა.

მსოფლიომ ნაკიანი წამი 1972 წელს შემოიღო, რადგან ატომური საათებით გაზომილ დროსა და დედამიწის ბრუნვაზე დაფუძნებულ დროს შორის სხვაობა იზრდებოდა. ამ შეუსაბამობის მთავარი მიზეზი დედამიწის ბრუნვის შენელებაა. ამას დიდწილად მთვარის მიერ გამოწვეული მოქცევითი ხახუნი და დედამიწის არათანაბარი ბრუნვა განაპირობებს. ბრუნვის სიჩქარეზე დედამიწის გამდნარი ბირთვი, ოკეანეები და ატმოსფეროც მოქმედებს.

ნაკიანი წამები ატომურ საათებზე დაფუძნებული UTC-ის ასტრონომიულ უნივერსალურ დროსთან (UT1) შესაბამისობას უზრუნველყოფს. ეს ჰგავს მატარებლისთვის მცირე დამატებითი ლიანდაგის დაგებას, რათა მან მეორე მატარებლის ზუსტად პარალელურად მოძრაობა გააგრძელოს. ნაკიანი წლისგან განსხვავებით, ნაკიანი წამი განსაზღვრული პერიოდულობით არ ემატება. BIPM მთელ მსოფლიოში ასობით ატომური საათის საშუალო მაჩვენებელს იყენებს. ბიურო მათ გამოთვლებს ასტრონომიულ დროს ადარებს და ადგენს, როდისაა ნაკიანი წამი საჭირო. ბოლო ასეთი წამი 2016 წელს დაემატა.

დამატებითი ლიანდაგის დაგება მარტივი საქმე არ არის და ერთი წამის გამო გაწეული ძალისხმევა შესაძლოა გადაჭარბებულად ჩანდეს. თუმცა, UTC მრავალი ტექნოლოგიისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, რადგან მას უამრავი პროგრამული ინტერფეისი და მონაცემთა ბაზა ეყრდნობა. ნაკიანი წამი UTC-სა და UT1-ს შორის შესაბამისობას ინარჩუნებდა. ამავე დროს, ის UTC-ზე მომუშავე სხვადასხვა სისტემაში ქაოსს იწვევდა. კომპანიებს ყოველ რამდენიმე წელიწადში დამატებულ წამებთან გამკლავების გზების მოძებნაც უწევდათ.

აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიების ეროვნული ინსტიტუტის მკვლევარმა ჯუდა ლევინმა ელექტრონულ წერილში დაწერა, რომ Google-ისა და Meta-ს მსგავსი რამდენიმე ტექნოლოგიური კომპანია ნაკიან წამებთან გასამკლავებლად „გაწელვის მეთოდს“ იყენებს. არსებითად, ისინი ნაკიან წამს დაახლოებით ერთი დღის განმავლობაში უმცირეს მონაკვეთებად ანაწილებენ. თუმცა, ნაკიან წამებს სხვა სისტემების მუშაობაც დაურღვევია. მაგალითად, 2012 წელს ნაკიანმა წამმა ავიაკომპანია Qantas-ის დაჯავშნის სისტემა მწყობრიდან გამოიყვანა.

ნაკიანი წამის დამატება ისედაც რთულია. თუმცა, უარყოფითი ნაკიანი წამის დამატების ალბათობა იზრდებოდა, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ კლიმატის ცვლილების გამო დედამიწის ბრუნვა ბოლო წლებში აჩქარდა. ამ საკითხსაც კლიმატთან დაკავშირებული ასპექტი აქვს. 2024 წელს ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, ყინულის დნობამ პლანეტის მიზიდულობის ძალის განაწილება იმდენად შეცვალა, რომ უარყოფითი ნაკიანი წამი შესაძლოა უკვე 2029 წელს გამხდარიყო საჭირო. ნაკიანი წამის მთლიანად გაუქმების გადაწყვეტილებას ნაწილობრივ ის მოსაზრება განაპირობებდა, რომ უარყოფითი წამის შემოღება რისკად არ ღირდა.