2027 წლის მისია დედამიწის ორბიტაზე მთვარის მოდულებთან შეერთებას გამოცდის.
Artemis III Scientist Shares What to Expect From NASA’s Next Lunar Mission
წყარო: Wired. ქართული თარგმანი — შიკრიკი.

ტექსტი ავტომატურად ითარგმნა. წყარო: Wired.
გასული წლის აპრილში „არტემიდა II-ის“ წარმატებული შემოვლის შემდეგ პროგრამის განრიგი შეიცვალა. უახლესი განცხადებების თანახმად, მომდევნო მისია 2028 წლამდე გადაიდო. ახალი გეგმები მთვარეზე დაშვებაზე ნაკლებად შთამბეჭდავია, თუმცა პროგრამისთვის აუცილებელია.
NASA 2027 წელს დედამიწის ორბიტაზე გამოცდას გეგმავს. სააგენტო შეამოწმებს, შეძლებს თუ არა „ორიონის“ კაფსულა SpaceX-ისა და „ბლუ ორიჯინის“ (Blue Origin) კომერციულ მთვარის მოდულებთან უსაფრთხოდ შეერთებასა და მუშაობას. შემდეგ იგივე მოქმედებები მთვარის გარშემო უნდა შესრულდეს. უაირდის ესპანურენოვანი გამოცემა „არტემიდა III-ის“ პროექტის მეცნიერს, ბარბარა კოენს ესაუბრა.
ინტერვიუ შემოკლებული და სიცხადისთვის რედაქტირებულია.
ხორხე გარაი: რას უნდა ელოდონ ადამიანები „არტემიდა III-ისგან“ და რატომაა მისია მნიშვნელოვანი, თუ ასტრონავტები მთვარეზე არ დაეშვებიან?
ბარბარა კოენი: „არტემიდა III“ დედამიწის ორბიტის მისიაა და შემდეგი სწორედ ის იქნება. „ორიონის“ კაფსულას ეკიპაჟთან ერთად დედამიწის ორბიტაზე გავუშვებთ. მთვარის მოდულებს „ბლუ ორიჯინი“ და SpaceX ქმნიან. თითოეული კომპანია საცდელ აპარატს დაამზადებს. ეს მთვარის სრული მოდული არ იქნება. კომპანიები თავიანთ საცდელ აპარატებს დედამიწის ორბიტაზე „ორიონთან“ შესაერთებლად გაგზავნიან. ასე დავრწმუნდებით, რომ „ორიონს“ მთვარის მოდულებთან შეერთება შეუძლია. შედეგად, იმავე მოქმედებას მთვარის ორბიტაზე უსაფრთხოდ შეასრულებენ.
ხორხე გარაი: რა ადგილი უჭირავს მეცნიერებას „არტემიდას“ პროგრამაში და რა გაიგეთ ასტრონავტების სამეცნიერო წვლილის შესახებ?
ბარბარა კოენი: „არტემიდას“ მისიები სამეცნიერო მისიები არ არის. ეს მრავალი მიზნით განხორციელებული კვლევითი პროგრამაა. მას ტექნოლოგიების განვითარებისა და შთაგონებისთვის ვახორციელებთ. ამ შესაძლებლობიდან მაქსიმალური სამეცნიერო სარგებლის მიღებასაც ვცდილობთ. ამიტომ უნიკალური სამეცნიერო შესაძლებლობების გამოვლენაზე ბევრს ვმუშაობთ.
„არტემიდა III-ზე“ მთვარიდან ნიმუშების დაბრუნების ერთგვარ გენერალურ რეპეტიციას ვატარებთ. ბუნებრივი გარემოდან ამოღებისთანავე ნიმუშები იცვლება. ვცდილობთ, ცვლილება მინიმალური იყოს, თუმცა ის მაინც მოხდება.
ნიმუშები დედამიწაზე უნდა დავაბრუნოთ და საცავში მოვათავსოთ, რათა მეცნიერებმა შეისწავლონ. თითოეული ეტაპის გაგება გვსურს: რამ შეიძლება შეცვალოს ნიმუშები და როგორ შეიძლება გარემოსთან რეაქციაში შევიდეს. ეკიპაჟი საკონტროლო მასალებს გამოიყენებს, მათ შორის, ალუმინის ფოლგას, ტეფლონსა და, შესაძლოა, კერამიკას. ეს ძალიან სუფთა, პატარა ზედაპირებია, დაახლოებით 25- ან ხუთცენტიანი მონეტის ზომის. გუნდი მათ გახსნის და ფრენის განმავლობაში ეკიპაჟის კაბინის გარემოში დატოვებს. ასე გავიგებთ, როგორ ცვლიან ადამიანები გარემოს.
‘Nightmare Scenario’: Zero-Click Spyware Is Infecting Phones via Targeted Ads
ხორხე გარაი: თანამედროვე ზონდებისა და სხვა რობოტული ხელსაწყოების პირობებში რატომ უნდა გავგზავნოთ კოსმოსში ადამიანები?
ბარბარა კოენი: თუ მხოლოდ სურათები გსურთ, რობოტულ საშუალებებს იყენებთ. რობოტებს ფოტოების გადაღება შეუძლიათ და ამას მუდმივად აკეთებენ. საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზეც შეგვიძლია, კონკრეტული ადგილის გადაღება მოვითხოვოთ. „არტემიდა II-ზე“ ასე არ მოვქცეულვართ. იგივე მიზანი არც „არტემიდა III-ს“, IV-ს, V-სა და VI-ს აქვს.
„არტემიდას“ მისიებში ადამიანების შესაძლებლობების მაქსიმალურად გამოყენებას ვცდილობთ. ადამიანები ფართო ხედს კარგად აღიქვამენ, დეტალებზე ბუნებრივად კონცენტრირდებიან და ნანახს განმარტავენ. შემდეგ მათ შემდგომი ნაბიჯის განსაზღვრაც შეუძლიათ.
მთვარის შესახებ ყველაფერი არ ვიცით. მეტის გასაგებად ზედაპირზე უშუალოდ უნდა ჩავიდეთ, იქაურობა შევისწავლოთ და შემდეგი მიმართულება განვსაზღვროთ. ამისთვის ეკიპაჟთან ერთად ფრენის ხელმძღვანელები, სამეცნიერო გუნდი და ინჟინრებიც უნდა მოვამზადოთ. ყველამ ერთად უნდა ვიმუშაოთ, რათა ადამიანებმა თავიანთი საუკეთესო უნარები გამოიყენონ.
ეკიპაჟს სამეცნიერო კითხვებსაც ვაძლევთ. ვეკითხებით, რა ხდება მოცემულ გარემოში, რას ხედავენ და როგორ იცვლება სურათი. ასევე ვეკითხებით, რას ნიშნავს ცვლილება, რა იწვევს მას და რა მოხდება შემდეგ. ამით მათი აღქმის გაგება შეგვიძლია. ეს მხოლოდ ფოტოების გადაღება არ არის. ადამიანები აკვირდებიან, გააზრებულ დასკვნებს აკეთებენ და ვარაუდებს გამოთქვამენ. სწორედ ამას ვთხოვთ.
სამეცნიერო თვალსაზრისით ბევრი რამ გავიგეთ, მათ შორის, როგორ სურს ეკიპაჟს დაკვირვების უნარის გამოყენება. ასევე ვისწავლეთ, როგორ უნდა ჩავერთოთ დაკვირვებებში და ეკიპაჟს შესაბამისი სამეცნიერო მომზადება გავუწიოთ. „არტემიდა II-ზე“ სამეცნიერო ოფიცერი ეკიპაჟს პირდაპირ ესაუბრებოდა. ეს სიახლე „არტემიდა III-სა“ და შემდგომ მისიებზეც გაგრძელდება.
ხორხე გარაი: ადამიანების მთვარის ზედაპირზე დაბრუნებისას რომელ სამეცნიერო კითხვაზე ისურვებდით პასუხს?
ბარბარა კოენი: პირადად მთვარის კრატერების ასაკი მაინტერესებს. ბინოკლით, პატარა ტელესკოპით ან ფოტოებზე ჩანს, რომ მთვარე კრატერებითაა დაფარული. ზედაპირს გაჯერებულს ვუწოდებთ, რადგან ყოველი ახალი კრატერი სხვა კრატერზე წარმოიქმნება. დედამიწა ასე დაფარული არ არის. თუმცა მთვარეზე წარმოქმნილი თითოეული კრატერის შესაბამისი კრატერი დედამიწაზეც წარმოიქმნა.
მთვარეს დედამიწაზე ხშირად არ ეჯახებიან, მაგრამ ჩვენ ბევრი წყალი და კონტინენტებზე ეროზია გვაქვს. კონტინენტები გადაადგილდება და დედამიწის ქერქის ქვეშ იძირება, ახალი ხმელეთი კი წარმოიქმნება. ეს პროცესები კრატერებს შლის. წარსულში დედამიწასთან შეჯახებული ობიექტების მტკიცებულებებს აქ ვეღარ ვპოულობთ. მათ დასადგენად მთვარეზე უნდა წავიდეთ.
მზის სისტემა 4,5 მილიარდიდან 4 მილიარდ წლამდე წინ ყალიბდებოდა. ადამიანები ჯერ არ არსებობდნენ და დედამიწაზე სიცოცხლეც არ წარმოქმნილიყო. ჩვენი აზრით, მზის სისტემა ძალიან დინამიკური იყო. მრავალი შეჯახება ხდებოდა და დიდი რაოდენობით ნივთიერება გადაადგილდებოდა. წარმოიქმნა უზარმაზარი, აუზებისა და კონტინენტების ზომის კრატერები. მათ მთვარე ძლიერ შეცვალეს და დედამიწაზეც იგივე გავლენა ექნებოდათ. იმ დროინდელი ქანები აღარ გვაქვს, ამიტომ მტკიცებულებაც არ გაგვაჩნია.
ამის ცოდნა მაინც მნიშვნელოვანია. დედამიწა რამდენჯერმე შეიცვალა? როგორ დაიწყო სიცოცხლე? როგორ მივიღეთ საკვები ნივთიერებები? როგორ გადაადგილდებოდა ნივთიერება მზის სისტემაში? ეს მტკიცებულებები მთვარეზეა შემონახული.
მთვარის უხილავ მხარეს დიდი კრატერი, სამხრეთ პოლუსის, ეიტკენის აუზია. ის მთვარის სამხრეთ პოლუსსაც კვეთს, სადაც ადამიანები სავარაუდოდ ჩავლენ. ვისურვებდი, ადამიანებს ამ კრატერის ნაწილები შეეგროვებინათ. ასე გავიგებდით, როდის წარმოიქმნა, როგორ შეცვალა მთვარე და რა ხდებოდა მაშინ მზის სისტემაში.
„არტემიდა III“ ამას ჯერ ვერ გააკეთებს. მთვარეზე დაშვება ამჟამად „არტემიდა IV-ის“ ფარგლებში იგეგმება, რომლის გაშვებასაც 2028 წლის დასაწყისში ელიან. მანამდე მესამე მისიამ ნაკლებად შთამბეჭდავი, მაგრამ პროგრამისთვის გადამწყვეტი რამ უნდა დაამტკიცოს: ხომალდს, პროცედურებსა და მომავალ ეკიპაჟს უსაფრთხოდ ერთობლივი მუშაობა შეუძლიათ.
თემებიბარბარა კოენიხორხე გარაიNASASpaceXბლუ ორიჯინიმთვარესამხრეთ პოლუსის, ეიტკენის აუზიარტემიდა IIIორიონი
შეადარე თარგმანი გამოცემის ორიგინალურ ტექსტს.
გამოქვეყნდა 15 ოქტომბერი, 2026

AI Came for Math. Now It’s Chasing the Rest of Science

Cat-Like Whiskers Help Tiny Drones Fly in the Dark

ASML reports record $13 billion quarter, vows to expand capacity as demand for lithography equipment soars

EU negotiates sanction swap with China to rescue critical ASML supplier

Gericht: Snapchat-Chatbot darf aus Kinderdaten keine Werbung machen
კომენტარი (0)
გაგვიზიარე შენი აზრი.
კომენტარები ავტომატურად მოწმდება.
აზრის გასაზიარებლად შექმენი ანგარიში ან შედი.
კომენტარები ჯერ არ არის. დაწერე პირველი.