ნორვეგიის ქალაქში ონკანის წყალი მძიმე ლითონებით დაბინძურდა

შპიცბერგენის არქიპელაგზე მდებარე ლონგიერბიენი სასმელი წყლის ძირითად მარაგს 1,5 მილის (2,5 კმ) სიგრძის დაგუბებული ტბიდან იღებს. მას ისდამენი (Isdammen), ანუ „ყინულის ტბორი“ ეწოდება. კლიმატის კრიზისით გამოწვეულმა მაღალმა ტემპერატურამ მუდმივი მზრალობა გაალღო. ახლად გაშიშვლებული ქანებიდან ტბორში ლითონები ჩაირეცხა.

ჩრდილოეთ პოლუსიდან 800 მილის დაშორებით მდებარე ლონგიერბიენი მსოფლიო საშუალო მაჩვენებელზე ხუთიდან შვიდჯერ სწრაფად თბება. შემოდგომის ტემპერატურა ათწლეულში 4C-მდე იზრდება.

მკვლევრების თქმით, წყლის მარაგის მძიმე ლითონებით დაბინძურება, სავარაუდოდ, ორ ფაქტორს უკავშირდება. პირველია მუდმივი მზრალობის დნობა. ეს მთელი წლის განმავლობაში გაქვავებულივით გაყინული მიწაა, გარდა ეგრეთ წოდებული „აქტიური ფენისა“, რომელიც ზაფხულში დნება. მეორე ფაქტორი ყოფილი სამთომოპოვებითი ქალაქის გეოლოგიაა.

შპიცბერგენის საუნივერსიტეტო ცენტრის (University Centre in Svalbard) მუდმივი მზრალობის ექსპერტმა და არქტიკული გეოლოგიის ასოცირებულმა პროფესორმა მარჟოლენ ვერემ განაცხადა: „მუდმივი მზრალობის დნობა და ფიქლის ქანი, რომელიც პირიტს, ანუ სულელების ოქროს შეიცავს, ერთად წყლის მარაგის დაბინძურებას იწვევს“.

ვერემ განმარტა, რომ წყალთან და ჟანგბადთან შეხებისას პირიტი იჟანგება და მჟავიანობას წარმოქმნის. მან თქვა: „წარმოქმნილ მჟავას ახლა ამ ქანებიდან მძიმე ლითონების წყალსადინარებში ჩარეცხვა შეუძლია. ლონგიერბიენში პრობლემა მანგანუმია, თუმცა ქანებიდან სხვა დამაბინძურებლებიც შეიძლება ჩაირეცხოს“.

ლონგიერბიენის ადგილობრივმა ადმინისტრაციამ (Longyearbyen lokalstyre) 2 600 მცხოვრები პირველად გასული წლის სექტემბერში გააფრთხილა. წყლის მარაგში მანგანუმის დონე ლიტრზე 50 მიკროგრამს 25-ჯერ აღემატებოდა. ამ ზღვარს ნორვეგიის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (Norwegian Institute of Public Health) რეკომენდაციას უწევს. ლონგიერბიენის მერმა ტერიე აუნევიკმა თქვა, რომ ნალექის გამო სასმელი წყლის ხარისხი არასოდეს ყოფილა კარგი, თუმცა მანგანუმის დონე „კატასტროფულად გაიზარდა“.

მანგანუმის მაღალ დონესთან ხანგრძლივმა შეხებამ შეიძლება ნევროლოგიური პრობლემები გამოიწვიოს, განსაკუთრებით ბავშვებსა და ჩვილებში.

ხელისუფლებამ გადაუდებელი დროებითი ზომები შემოიღო და გამოძიება დაიწყო. ადგილობრივმა ლუდსახარშმა წყლის გასაწმენდი ფილტრი დაამონტაჟა. უფასო გაწმენდილი წყლის ცენტრალური ავზიდან მცხოვრებლებს ადგილობრივ სუპერმარკეტში ჭურჭლის შევსება შეუძლიათ.

მას შემდეგ მანგანუმის დონემ დაიკლო. თუმცა, მიმდინარე წლის დასაწყისში სულფატისა და ნიკელის დონემ სასმელი წყლისთვის რეკომენდებულ ზღვარს გადააჭარბა. ამიტომ აკრძალვა ძალაში რჩება.