უკრაინამ რუსულ მონაცემთა ცენტრებზე დარტყმით მოსკოვის ხელოვნური ინტელექტის შესაძლებლობები შეასუსტა

ევრაზიის ჯგუფის გეოტექნოლოგიების უფროსმა ანალიტიკოსმა ნიკ რეინერსმა თქვა: „რუსეთის პრობლემაა, რომ უზარმაზარ ტერიტორიაზე საჰაერო თავდაცვა უნდა უზრუნველყოს, ამისთვის კი საკმარისი რესურსი არ აქვს“.

რეინერსის თქმით, „რადგან მთელი ინფრასტრუქტურა და მონაცემები რუსეთშია განთავსებული, მათი გათიშვა შედარებით ადვილია“. არ განმარტებულა, რატომ არ იცავდა საჰაერო თავდაცვის სისტემა რუსეთის მონაცემთა ცენტრებს, ან რატომ ვერ მოახერხა მათი დაცვა.

ანალიტიკოსები ამ ობიექტებს მარტივ სამიზნეებად აღწერენ. ეს დიდი დარბაზებია, სერვერებით, ელექტრომოწყობილობებითა და გაგრილების სისტემებით სავსე, სადაც მცირე ასაფეთქებელმა მუხტმაც კი შეიძლება სერიოზული ზიანი გამოიწვიოს.

დარტყმულ „იანდექსის“ ობიექტებზე გადაღებულ სატელიტურ ფოტოებზე ხანძრები ჩანს. მათ შესაძლოა მიკროჩიპები და სხვა მყიფე კომპონენტები გაანადგურეს.

კლიმარევმა ასოშიეიტედ პრესს განუცხადა: „ასეთი დარტყმის შემდეგ ძნელია ვივარაუდოთ, რომ რამე გადარჩა. მონაცემთა ცენტრის მოწყობილობა მყიფე, რთული და ძვირია. ხანძრის ჭვარტლი ელექტრონიკას უკიდურესად აზიანებს“.

„იანდექსისთვის“ მიყენებული ზიანი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რუსეთის ხელოვნური ინტელექტის გეგმებისთვის. კომპანიის სამი სუპერკომპიუტერი ხელოვნური ინტელექტის მოდელების შესაქმნელად გამოიყენება და მსოფლიოს 500 საუკეთესო სუპერკომპიუტერს შორისაა. ყველაზე მძლავრი, რომელიც სასოვოს ცენტრში იყო განთავსებული, ოდესღაც მსოფლიოში მე-19 ადგილზე იდგა, ახლა კი საუკეთესო ასეულს მიღმაა.

საგარეო ურთიერთობათა საბჭოს წარმომადგენელმა კონორ მარტინმა თქვა: „უკრაინული დრონების დარტყმები, სავარაუდოდ, რუსეთის ხელოვნური ინტელექტის განვითარებას კიდევ უფრო შეაფერხებს“. დარტყმებამდეც რუსეთი აშშ-სა და ჩინეთს რამდენიმე წლით ჩამორჩებოდა.

ტექნიკის აღდგენას დასავლეთის სანქციები და ჩიპების გლობალური დეფიციტი გაართულებს. „იანდექსის“ სუპერკომპიუტერები Nvidia A100 პროცესორებზე მუშაობს, რომელთა რუსეთში ლეგალურად შეტანა შეუძლებელია.

კლიმარევის თქმით, დარტყმებს შესაძლოა რუსეთის ინტერნეტპოლიტიკისთვის გაუთვალისწინებელი შედეგიც მოჰყვეს.

მან თქვა: „პარადოქსულია, მაგრამ მონაცემთა ცენტრებზე თავდასხმებმა რუსული ინტერნეტი იზოლაციისგან იხსნა, რადგან კომპანიებს ახლა გამოთვლითი რესურსების, სავარაუდოდ, ევროპაში გადატანა მოუწევთ“.

კლიმარევის თქმით, „სავსებით შესაძლებელია, რომ ბევრი რუსული კომპანია ახლა ევროპის ბაზარს სწავლობდეს და გამოთვლითი სიმძლავრის დაქირავების შესაძლებლობებს ეძებდეს“. მან დასძინა, რომ ეკონომიკური ზიანის შესამცირებლად რუსეთის ხელისუფლებამ შესაძლოა ინტერნეტზე კონტროლის გამკაცრების მცდელობები შეარბილოს.

მოსკოვი წლების განმავლობაში აქტიურად იყენებდა საინფორმაციო ტექნოლოგიების სექტორს მომხმარებლებზე თვალთვალისთვის და სხვა ქვეყნებში მავნე ჰიბრიდული ოპერაციების ჩასატარებლად.

რუსეთის სორმის კანონმდებლობით, ინტერნეტკომპანიებს, მათ შორის „იანდექსს“, „ვკონტაქტესა“ და „სბერს“, კანონით მოეთხოვებათ, ФСБ-ს უკანა კარები დაამონტაჟონ. ეს უსაფრთხოების სამსახურებს მომხმარებელთა მონაცემებსა და კომუნიკაციებზე წვდომას აძლევს.

ეს მონაცემთა ცენტრები რუსეთის თვალთვალის სისტემაშია ჩართული და მხოლოდ კომერციული ინფრასტრუქტურა არ არის.

„ვკონტაქტეს“ სახელმწიფო პროპაგანდისა და რეკრუტირებისთვის ფართოდ იყენებდნენ. უკრაინამ ის 2017 წელს, ნაწილობრივ ამ მიზეზით, აკრძალა.

კრემლმა დეზინფორმაციულ ოპერაციებში ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტებიც გამოიყენა. მათ შორის, ნამდვილ სტატიებს პროკრემლისტური შინაარსი და გამოგონილი მტკიცებები დაუმატა, შემდეგ კი ათობით ისეთ ვებსაიტზე გამოაქვეყნა, რომლებიც სანდო საერთაშორისო მედიასაშუალებებს, მათ შორის ევრონიუსს, ჰგავდა.

კრემლმა ხელოვნური ინტელექტით შექმნილი ვიდეო და აუდიოჩანაწერებიც გამოიყენა, რათა დასავლელი ოფიციალური პირებისთვის ცრუ განცხადებები მიეწერა. ევროპელი პოლიტიკოსების ხმების ხელოვნური ინტელექტით შექმნილი ასლებიც გავრცელდა, თუმცა ზოგი ფართოდ გავრცელებამდე გამოავლინეს.

ბოლო დროს რუსეთმა ინტერნეტი განმეორებადი პროკრემლისტური შინაარსით აავსო, რათა გავლენა მოეხდინა იმაზე, რას მოიძიებენ ჩატბოტები და, საბოლოოდ, რაზე იწვრთნებიან. „ნიუზგარდის“ (NewsGuard) სტრესულმა ტესტებმა აჩვენა, რომ ჩატბოტები პროვოკაციული შეკითხვებისას პასუხების დაახლოებით მესამედში ცრუ მტკიცებებს იმეორებდნენ.

თუმცა კარნეგის ფონდის მკვლევრებმა განაცხადეს, რომ სასწავლო მონაცემების მოწამვლა ნელა მიმდინარეობს, მკაცრად იფილტრება და ახალ მოდელებში ჩაშენებული ქცევითი წესები მას სულ უფრო მეტად ეწინააღმდეგება.

ევროკავშირის სანქციები რუსული კომპანიებისთვის საინფორმაციო ტექნოლოგიების მომსახურების, პროგრამული უზრუნველყოფისა და ღრუბლოვანი გამოთვლითი სიმძლავრის მიწოდებას კრძალავს.

შეზღუდვების გვერდის ავლის მსურველმა კომპანიებმა შუამავლებს, ანონიმურ ჰოსტინგის მომწოდებლებსა და უცხოურ იურიდიულ სტრუქტურებს მიმართეს. ბრიუსელი ამ წესების აღსრულებას ამკაცრებს.

თემებიმიხაილ კლიმარევიასოშიეიტედ პრესიგიგაცენტრიდატაგრუპივკონტაქტეიანდექსიინტერნეტის დაცვის საზოგადოებასბერირუსეთიუკრაინა

გამოქვეყნდა 24 ოქტომბერი, 2026