აშშ-ის პოლიტიკოსები ბრიტანული საიდუმლოების გაუქმებას მოითხოვენ

დავა 2025 წლის დასაწყისში დაიწყო. ბრიტანეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ სადავო საგამოძიებო უფლებამოსილებების აქტის საფუძველზე Apple-ს „ტექნიკური შესაძლებლობის შესახებ ბრძანება“ გადასცა. უწყებამ ამერიკული კომპანიისგან ისეთი მექანიზმი მოითხოვა, რომელიც მთელ მსოფლიოში დაშიფრული iCloud-ის სარეზერვო ასლების გაშიფვრის საშუალებას მისცემდა.

Apple-მა სწრაფად იმოქმედა და მომდევნო თვეში ბრიტანელი მომხმარებლებისთვის მონაცემთა გაძლიერებული დაცვის ფუნქცია, Advanced Data Protection (ADP), გააუქმა. კომპანიამ მასთან დაკავშირებული გამჭოლი დაშიფვრაც გამორთო. ამავე დროს, Apple-მა საგამოძიებო უფლებამოსილებების ტრიბუნალში (Investigatory Powers Tribunal, IPT) საჩივარი შეიტანა. თუმცა პირველმა სარჩელმა სამართლებრივი მნიშვნელობა დაკარგა. შინაგან საქმეთა სამინისტრომ თავდაპირველი ბრძანება გააუქმა და უფრო ვიწრო მითითებით შეცვალა, რომელიც მხოლოდ ბრიტანელი მომხმარებლების მონაცემებს ეხებოდა.

Apple-მა აგვისტოში საიდუმლო სასამართლოში ახალი საჩივარი შეიტანა. iPhone-ის მწარმოებელი ეჭვქვეშ აყენებს ბრიტანეთის მთავრობის უფლებამოსილებას, გამოსცეს ასეთი გლობალური ან ფართომასშტაბიანი სათვალთვალო ბრძანებები. კომპანია ასევე ეწინააღმდეგება დაშიფვრის გარეშე შენახულ iCloud-ის სარეზერვო ასლებზე წვდომის მცდელობას. გაზეთ The Guardian-ის ცნობით, ამ თვეში საქმის წარმოების წესზე გადამწყვეტი მოსმენაა დანიშნული. ამერიკელი პოლიტიკოსების წერილიც ამ სხდომას ეხება.

უაიდენმა და დევიდსონმა სხვა კანონმდებლებთან ერთად სასამართლოს ჯერ კიდევ 2025 წელს მოუწოდეს, საქმე საჯაროდ განეხილა. მაშინდელმა ჩარევამ შედეგი გამოიღო. რამდენიმე კვირის შემდეგ ტრიბუნალმა მთავრობის მოთხოვნა უარყო, რომ საქმე მთლიანად გასაიდუმლოებულიყო. სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ გამჭვირვალე მართლმსაჯულების ინტერესებიდან გამომდინარე, სარჩელის ძირითადი შინაარსისა და მხარეთა სახელების გამოქვეყნება დასაშვები იყო.

აშშ-დან წამოსული ახალი ინიციატივა კვლავ საქმის წარმოების წესს აყენებს ეჭვქვეშ. Apple-მა აშშ-ის კონგრესს აცნობა, რომ ბრიტანეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ კომპანიას ტექნიკური დეტალების გამჟღავნება მხოლოდ აშშ-ის იუსტიციის სამინისტროს ხელმძღვანელობისა და მისი თანამშრომლებისთვის დართო. ვაშინგტონში არჩეული საკანონმდებლო ორგანოსთვის კი ინფორმაციის მიწოდება კვლავ მკაცრად შეზღუდულია.

უაიდენი და დევიდსონი ამას დაუშვებელ ჩარევად მიიჩნევენ. მათი თქმით, სრულიად მიუღებელია, რომ უცხო ქვეყნის აღმასრულებელი ხელისუფლება აშშ-ის ხელისუფლების შტოებს შორის ძალაუფლების გამიჯვნის ბოროტად გამოყენებას ცდილობდეს. ასევე დაუშვებელია გასაიდუმლოების ბრძანებებით კონგრესის კონსტიტუციური უფლებების გაუქმების მცდელობა.

პოლიტიკოსებმა წერილში ბრიტანეთის კონსტიტუციურ ტრადიციაზეც მიუთითეს. მათი თქმით, ჯერ კიდევ მე-18 საუკუნეში უილიამ პიტ უფროსმა პარლამენტს ქვეყნის უმაღლესი საგამოძიებო ორგანო უწოდა. არცერთ მთავრობას არ აქვს უფლება, თავისი გადაწყვეტილებები საპარლამენტო კონტროლს აარიდოს. ბრიტანეთის მთავრობა საკუთარ ქვეყანაში საპარლამენტო ზედამხედველობას ვერ შეაქებს, თუ ამავე დროს ინფორმაციის გამჟღავნების აკრძალვით აშშ-ის კონგრესის კონსტიტუციური უფლებამოსილების შეზღუდვას ცდილობს.