აშშ-მა ჰუთების იერიშის ფონზე საუდის არაბეთს ზურგი აქცია

ამ 81-წლიანმა დაუწერელმა შეთანხმებამ რიადს ვაშინგტონისგან პრივილეგირებული მოპყრობა მოუტანა. ამას ემატებოდა ახლო აღმოსავლეთში ერთგული პოლიტიკური მოკავშირის საჭიროება და სამეფოს ფინანსური რესურსები. თანამედროვე არაბული კვლევების ცენტრის (CEARC) მკვლევრის, ლეილა ჰამად საჰონეროს თქმით, რიადი ყველაფრის ფულით მოგვარებას ცდილობდა. ვაშინგტონს ოფიციალური პროტესტი არ გამოუთქვამს მაშინაც კი, როცა გაირკვა, რომ 11 სექტემბრის თავდასხმების 19 ტერორისტიდან 15 საუდის არაბეთის მოქალაქე იყო. აშშ-მა გეოსტრატეგიული ალიანსი მსხვერპლთა ოჯახების ტკივილზე მაღლა დააყენა.

ამ თავდასხმებმა ურთიერთობაში ბზარი გააჩინა. კიდევ ერთი, თუმცა დროებითი, ბზარი ჟურნალისტ ჯამალ ხაშოგის მკვლელობას მოჰყვა. გარდამტეხი მომენტი ირანის ომი გახდა. საუდის არაბეთმა და ყურის სხვა ნავთობმომპოვებელმა მონარქიებმა დაინახეს, რომ ტრამპის ადმინისტრაციის პრიორიტეტი მათი დაცვა კი არა, ისრაელის დაცვა იყო. ჰუთების იერიშმა რწმენა განამტკიცა, რომ ვაშინგტონი მათ დასახმარებლად არ მივა.

გაეროს უშიშროების საბჭოს იემენის საკითხების ექსპერტთა ჯგუფის ყოფილი წევრი ფერნანდო კარვახალი მიიჩნევს, რომ ჰუთების იერიშის მთავარი მამოძრავებელი შესაძლოა ფული იყოს. მისი აზრით, ჰუთებს ახალი, მათთვის ხელსაყრელი ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება სურთ. 2022 წლის წინა შეთანხმებამ იემენის ომი გასულ ზაფხულამდე გაყინა. ახალი შეთანხმება შეიძლება საუდის არაბეთის მიერ ოდესმე გაფორმებულთაგან „ყველაზე ძვირი“ აღმოჩნდეს.

მებრძოლებს სურთ, რომ საუდის არაბეთმა მათ მიერ კონტროლირებულ ტერიტორიაზე საჯარო მოხელეების ხელფასები დააფინანსოს. ისინი სრულ ხელფასს 2018 წლიდან ვერ იღებენ. კარვახალის თქმით, ჰუთები იემენის ნავთობისა და გაზის შემოსავლებზე წვდომასაც მოითხოვენ. საბადოები სამხრეთში, რიადის მხარდაჭერილი და საერთაშორისოდ აღიარებული საპრეზიდენტო ხელმძღვანელობის საბჭოს მიერ კონტროლირებულ ტერიტორიაზე მდებარეობს. ექსპერტის შეფასებით, ჰუთებმა საუდის არაბეთს შესაძლოა „თვეში 1 მილიარდ დოლარამდე“ მოსთხოვონ.

საუდის ნავთობის ექსპორტის ვარდნამ მძიმე ეკონომიკური კრიზისი გამოიწვია. ექსპორტი ჰორმუზისა და ბაბ ელ-მანდების ბლოკადამ და „აღმოსავლეთ-დასავლეთის“ ნავთობსადენის დაზიანებამ შეაჩერა. აშშ-ის სამხედრო მხარდაჭერის გარეშე რიადი „ძალიან რთული“ არჩევანის წინაშეა. კარვახალის თქმით, მან ჰუთებისგან ძვირადღირებული მშვიდობა უნდა იყიდოს ან კვლავ უკიდურესად ძვირ ომში ჩაეფლოს. 2022 წლის ცეცხლის შეწყვეტამ ეს ომი ჩიხში შეიყვანა.

რიადს ომისთვის სამხედრო შესაძლებლობა აქვს, თუმცა შედეგი გარანტირებული არ არის. სამეფოს პრიორიტეტებიც 2015 წლისგან განსხვავდება. მაშინ რიადი ჰუთების მიერ ჩამოგდებული იემენის პრეზიდენტის, აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადის, ხელისუფლებაში დაბრუნებას ცდილობდა. საუდის არაბეთი ომში ჩაერთო, თუმცა 2019 წლიდან მის დატოვებას ცდილობდა.

სხვადასხვა კვლევითი ცენტრის მონაცემებით, ომი წელიწადში 200 მილიონი დოლარი ჯდებოდა. მასში დაბრუნება ბინ სალმანის 2030 წლის დღის წესრიგს ეწინააღმდეგება. ეს ნავთობზე დამოკიდებულების დასაძლევად შექმნილი ეკონომიკური დივერსიფიკაციის ამბიციური პროექტია. რიადზე ჰუთების დრონებით შეტევა და საუდის ავიაციის მიერ გაღატაკებული ქალაქების დაბომბვა უცხოური ინვესტიციებისა და საერთაშორისო ტურიზმის მოზიდვას ხელს უშლის.

რიადს ზურგი მხოლოდ ვაშინგტონმა არ აქცია. ლეილა ჰამად საჰონეროს თქმით, ჰუთებმა გამოაჩინეს, რა იდგა მექის თავდაცვითი პაქტის შესახებ მონათხრობის უკან. რიადმა აგვისტოში პაკისტანთან და თურქეთთან შეთანხმება დიდი ზარ-ზეიმით გამოაცხადა, თუმცა ის თითქმის ფარატინა ქაღალდი აღმოჩნდა. თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰაქან ფიდანმა ურთიერთდაცვის ვალდებულება ისლამური ნატოს მსგავს შეთანხმებად აღწერა.

სინამდვილეში არც პაკისტანი და არც თურქეთი საუდის არაბეთს არ დახმარებია. კარვახალის განცხადებით, მექის შეთანხმების ხელმოწერისას ამ ორ ქვეყანას სურდა, რომ რიადს მათგან იარაღი ეყიდა.

კარვახალმა დაასკვნა, რომ პაკისტანისა და თურქეთის მსგავსად, ჰუთებსაც „საუდის ნამცხვრის საკუთარი წილი“ სურთ. საუდის არაბეთი, რომლის წარმოჩენაც მის პრინცს მშვიდობის ოაზისად სურდა, ახლა უფრო მარტოა. ექსპერტის თქმით, მას კონფლიქტები აკრავს: აღმოსავლეთით ირანი, სამხრეთით ჰუთები, დასავლეთით სუდანი და ჩრდილოეთით ერაყის პროირანული დაჯგუფებები.

თემებიდონალდ ტრამპიმუჰამედ ბინ სალმანიფერნანდო კარვახალილეილა ჰამად საჰონეროჰუთებიარამკოაშშსაუდის არაბეთიბაბ ელ-მანდები

გამოქვეყნდა 20 სექტემბერი, 2026