ბრიქსი ადგილობრივ ვალუტებში ვაჭრობას ემხრობა, თუმცა ექსპერტები დაბრკოლებებზე მიუთითებენ
Why de-dollarization discussions are more talk, less action
წყარო: CNBC. ქართული თარგმანი — შიკრიკი.

ტექსტი ავტომატურად ითარგმნა. წყარო: CNBC.
ექსპერტების თქმით, ბლოკს დოლარზე დამოკიდებულების შემცირება გეოპოლიტიკური დაძაბულობის, ეკონომიკური სანქციებისა და აშშ-ის სატარიფო პოლიტიკის გამო სურს. თუმცა, მათ ბრიქსის მიერ დოლარზე დამოკიდებულების დაძლევის შესაძლებლობაში ეჭვი შეიტანეს.
ტერმინი „დედოლარიზაცია“ წლების განმავლობაში დროდადრო ჩნდებოდა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა აშშ-ისადმი ნდობა ირყეოდა.
იდეა მარტივია: დღეს ქვეყნები ტრანზაქციებს უმეტესად აშშ დოლარში ახორციელებენ, რითაც მსოფლიო ფინანსური სისტემის უდიდეს ნაწილს ამყარებენ. მაგალითად, მსოფლიოში ორი ყველაზე ფართოდ ვაჭრობადი საქონლის, ნავთობისა და ოქროს, ფასი დოლარში განისაზღვრება. საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკის (Bank for International Settlements) მონაცემებით, აპრილში სავალუტო ბაზრის ბრუნვაში აშშ დოლარის წილი 89%-ს შეადგენდა. ეს წინა წელთან შედარებით 1 პროცენტული პუნქტით მეტი იყო. ევროსა და იენის წილი, შესაბამისად, 29% და 17% იყო.
სამხრეთ აფრიკის პრეზიდენტმა სირილ რამაფოსამ ბრიქსის სამიტზე განაცხადა: „ბრიქსმა ადგილობრივი ვალუტების უფრო ფართოდ გამოყენება, საზღვრებს შორის გადახდის სისტემების გაძლიერება და ფინანსური ურთიერთკავშირების გაღრმავება უნდა განაგრძოს“.
ირანმა და რუსეთმა, რომლებიც ენერგორესურსებით მდიდარი და ბრიქსის წევრი ქვეყნები არიან, ბლოკს გადახდის, ანგარიშსწორებისა და დეპოზიტარული ინფრასტრუქტურის განვითარებაც მოუწოდეს. აშშ-ის სანქციებმა ამ ქვეყნების დოლარში ვაჭრობის შესაძლებლობა შეზღუდა.
ირანის პრეზიდენტმა მასუდ ფეზეშკიანმა განაცხადა: „ამჟამინდელი ფინანსური სისტემა პოლიტიკური შოკების მიმართ მოწყვლადია, რადგან ის ვალუტების შეზღუდულ რაოდენობაზეა კონცენტრირებული“. ამით მან დოლარზე დამოკიდებულების შემცირებისა და დივერსიფიკაციის აუცილებლობაზე მიანიშნა.
თუმცა, ექსპერტების თქმით, ბრიქსმა დოლარის დომინირებისგან გათავისუფლებამდე მნიშვნელოვანი დაბრკოლებები უნდა გადალახოს. მათ შორისაა ფინანსური და მაკროეკონომიკური ინტეგრაციის ნაკლებობა, ფართო სავაჭრო დისბალანსი და მთავარ წევრებს, მათ შორის ჩინეთსა და ინდოეთს, შორის ღრმა უნდობლობა.
სტრატეგიული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის (Center for Strategic and International Studies) უფროსმა მკვლევარმა ჯაიანტ კრიშნამ სი-ენ-ბი-სის განუცხადა, რომ ბრიქსს ერთიანი ინსტიტუციური, ფინანსური და მაკროეკონომიკური ინფრასტრუქტურა აკლია. მისი თქმით, ასეთი ინფრასტრუქტურა დოლარის გლობალური „თანდაყოლილი ლიკვიდურობისა და ნდობის“ ჩასანაცვლებლადაა საჭირო.
დედოლარიზაციას ყველაზე ხშირად ბრიქსის ქვეყნებთან დაკავშირებით ახსენებენ. აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი წარსულში ბლოკს საბაჟო ტარიფებით დაემუქრა, თუ ის დოლარს ჩამოშორდებოდა.

BOJ expected to hike rates by 25 basis points to fresh three-decade high: CNBC survey
ტრამპმა დაწერა: „ამ ქვეყნებისგან ვალდებულება გვჭირდება, რომ ისინი არც ბრიქსის ახალ ვალუტას შექმნიან და არც სხვა ვალუტას დაუჭერენ მხარს ძლევამოსილი აშშ დოლარის ჩასანაცვლებლად. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მათ 100%-იანი საბაჟო ტარიფები დაეკისრებათ და აშშ-ის შესანიშნავ ეკონომიკაში პროდუქციის გაყიდვას უნდა დაემშვიდობონ“.
გაეროს ვაჭრობისა და განვითარების ანგარიშის თანახმად, ბრიქსის ათ წევრ ქვეყანაზე 2024 წელს მსოფლიო წარმოების 27%, საქონლის ექსპორტის 24% და პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების შემოდინების 22% მოდიოდა. ანგარიში მარტში გამოქვეყნდა.
ანგარიშში ნათქვამია: „ეს ახალ შესაძლებლობებს, თანამშრომლობის გზებსა და უზარმაზარ პოტენციალს ქმნის“. თუმცა, დოკუმენტში ხაზგასმულია, რომ 2024 წლის მონაცემებით, ბრიქსის ქვეყნებს შორის ვაჭრობის მასშტაბი მსოფლიო ვაჭრობის მხოლოდ დაახლოებით 5%-ს შეადგენდა.
წევრი ქვეყნები ეროვნულ ვალუტებში ვაჭრობის გაფართოებაზე საუბრობენ, თუმცა ამ მიმართულებით რამდენიმე კონკრეტული ნაბიჯი გადაიდგა. ბრიქსის 2026 წლის დეკლარაციაში საერთო ვალუტა ნახსენები არ ყოფილა. დოკუმენტში არც ადგილობრივი ვალუტებით სავაჭრო ანგარიშსწორებისა და ინვესტიციების შესახებ უფრო მკაფიო დეტალები შესულა. სანაცვლოდ, ბრიქსის საგადახდო სამუშაო ჯგუფს (BRICS Payment Task Force) საზღვრებს შორის გადახდებისთვის „პრაქტიკული გადაწყვეტილებების“ შემუშავება დაევალა.
რისკების საკონსულტაციო კომპანია Verisk Maplecroft-ის აზიის კვლევების ხელმძღვანელმა რიმა ბჰატაჩარიამ სი-ენ-ბი-სის განუცხადა: „რუსეთი და ჩინეთი ახლა ორმხრივი ვაჭრობის თითქმის 90%-ს რუბლსა და იუანში არეგულირებენ“. თუმცა, მისი თქმით, ეს ცვლილება ბრიქსის კოორდინირებულმა პოლიტიკამ კი არა, 2022 წლის შემდეგ აშშ-ის სანქციებმა დააჩქარა.
ბჰატაჩარიას განმარტებით, ბრიქსის ვალუტების უმეტესობას საკუთარ ეკონომიკებს მიღმა ღრმა და ლიკვიდური ბაზრები არ აქვს. ეს ექსპორტიორებს მათი მიღებისგან აკავებს, ხოლო გლობალური საქონლისთვის დოლარში ანგარიშის გამოწერას ყველაზე მარტივ გზად ტოვებს.
ექსპერტების თქმით, დედოლარიზაციას ბრიქსის ქვეყნებს შორის ინტერესთა განსხვავებაც ართულებს.
ბჰატაჩარიამ თქვა: „ინდოეთსა და ჩინეთს შორის მეტოქეობას ბლოკის ერთიანობის ყველაზე დიდ შემაფერხებლად დავასახელებდი“.
პეკინსაც და ნიუ-დელისაც ვაშინგტონისგან მეტი სტრატეგიული ავტონომია სურთ. თუმცა, წარმოების, ტექნოლოგიების, ინვესტიციებისა და რეგიონული გავლენის სფეროებში ისინი პირდაპირ კონკურენტებად რჩებიან.
ეს დაძაბულობა ორ წამყვან წევრ ქვეყანას შორის სავაჭრო დისბალანსის ზრდას ემატება. ამის გამო ღრმა ფინანსური ინტეგრაციისთვის საჭირო ნდობის შენარჩუნება რთულდება.
ჩინეთი ინდოეთის ერთ-ერთი უდიდესი სავაჭრო პარტნიორია. 2026 წლის მარტში დასრულებულ წელს ქვეყნებს შორის ვაჭრობამ რეკორდულ 151,1 მილიარდ დოლარს მიაღწია. თუმცა, ნიუ-დელის დეფიციტიც რეკორდულ 112,16 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა, წინა 99,21 მილიარდი დოლარიდან.
ამავე დროს, 2025 წელს ინდოეთის საქონლითა და მომსახურებით ვაჭრობამ აშშ-სთან დაახლოებით 239 მილიარდი დოლარი შეადგინა. საქონლით ვაჭრობის პროფიციტი 58,4 მილიარდი დოლარი იყო, ხოლო მომსახურებით ვაჭრობისა, 4,7 მილიარდი დოლარი. შესაბამისად, დოლარზე დამოკიდებულების შემცირება ინდოეთის ინტერესებს არ შეესაბამება, რადგან მას ჩინეთსა და სხვა ქვეყნებთან დიდი სავაჭრო დეფიციტი აქვს.
საინვესტიციო კომპანია State Street Investment Management-ის აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონის ეკონომისტმა კრიშნა ბჰიმავარაპუმ სი-ენ-ბი-სის განუცხადა: „ბრიქსის წევრებს მნიშვნელოვნად განსხვავებული პრიორიტეტებიც აქვთ“.
ბჰიმავარაპუს თქმით, რუსეთსა და ირანს სანქციების რისკის გამო დოლარის ზემოქმედების შემცირება სურთ. ჩინეთს იუანის უფრო ფართო საერთაშორისო გამოყენება სურს, თუმცა კაპიტალის მოძრაობაზე კონტროლს ინარჩუნებს. ინდოეთი კი რუპიის უფრო ფართოდ გამოყენებას უჭერს მხარს.
ბჰიმავარაპუმ დასძინა: „საბოლოოდ, ბრიქსის მიერ შეთავაზებული არცერთი ალტერნატივა ამჟამად დოლარს ლიკვიდურობით, ბაზრის სიღრმით, სანდოობითა და გლობალური აღიარებით ვერ უტოლდება“.
თემებისირილ რამაფოსამასუდ ფეზეშკიანიდონალდ ტრამპიჯაიანტ კრიშნარიმა ბჰატაჩარიაკრიშნა ბჰიმავარაპუბრიქსისაერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკისტრატეგიული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრიVerisk Maplecroft
შეადარე თარგმანი გამოცემის ორიგინალურ ტექსტს.
გამოქვეყნდა 16 სექტემბერი, 2026
A sharp stock market decline could lie around the corner, Wells Fargo warns

What to watch as Treasury Secretary Scott Bessent testifies before Congress

Jobmotor: Digitale Wirtschaft übertrifft Automobilindustrie deutlich

Trump’s tariffs slashed jobs and wage growth. Now companies are funneling $100 billion in refunds to supplement workers’ retirement

Houthis threaten more Saudi strikes as UN warns of humanitarian crisis in Yemen
კომენტარი (0)
გაგვიზიარე შენი აზრი.
კომენტარები ავტომატურად მოწმდება.
აზრის გასაზიარებლად შექმენი ანგარიში ან შედი.
კომენტარები ჯერ არ არის. დაწერე პირველი.