ნიგერის ამბოხმა ქვეყანაზე რუსეთის გავლენა გამოავლინა

ტიანის მთავრობა კვლავ შეიარაღებული დაჯგუფებების თავდასხმებსა და მათ წინააღმდეგ მებრძოლი ჯარისკაცების მზარდ უკმაყოფილებას აწყდება. ნიგერის სამხედრო პარტნიორების რეაქციამ კითხვები გააჩინა, რამდენად შეუძლია საჰელის სახელმწიფოთა ალიანსს (AES) სერიოზული ზეწოლის ქვეშ მყოფი წევრის დახმარება.

კვლევითი ორგანიზაცია Chatham House-ის აფრიკის პროგრამის ანალიტიკოსმა რომან დიდებერგმა განაცხადა: „ამბოხის ერთ-ერთი ყველაზე საყურადღებო ასპექტი შეიძლება ის იყოს, რასაც უსაფრთხოების ძალების რეაქცია საჰელის სახელმწიფოთა ალიანსის ერთიანობაზე ამბობს“. მისი თქმით, როგორც აპრილში მალიზე თავდასხმებისას, საჰელის ორმა სხვა სამხედრო მთავრობამ რეაგირება მხოლოდ ამბოხის განეიტრალების შემდეგ მოახდინა.

დიდებერგის თქმით, ეს ნაწილობრივ კონფედერაციის უსაფრთხოების სისტემის ოპერატიულ ნაკლოვანებებს ასახავდა. უფრო მნიშვნელოვანი მიზეზი კი ტიანის მთავრობასა და მალისა და ბურკინა-ფასოს სამხედრო ხელისუფლებებს შორის რთული ურთიერთობა იყო. გავრცელებული ხმების თანახმად, ტიანი მალის დახმარებისთვის არ დაკავშირებია. დიდებერგმა ასევე ტიანისა და მისი საჰელელი მოკავშირეების თაობრივ და კულტურულ განსხვავებებზე მიუთითა.

რუსეთის როლის გარდა, გაჩნდა ბრალდებები, რომ ამბოხთან ფრანგული და ემირატული ინტერესები იყო დაკავშირებული. ეს ბრალდებები ნიგერის ტრანსსაჰარული გაზსადენის პროექტის გარშემო არსებული დაძაბულობის ფონზე გავრცელდა.

ნიგერის არმიის კაპიტანი და ელიტური პირველი საპარაშუტო ბატალიონის მეთაური როჯერ გაბრიელი 4 სექტემბერს სახელმწიფო ტელევიზიით გამოვიდა. მან განაცხადა, რომ თავდასხმის უკან რამდენიმე პირი იდგა, მათ შორის გადაყენებული პრეზიდენტის, მოჰამედ ბაზუმის მოკავშირეები და ჩადის, ბენინისა და კოტ-დ’ივუარის ოფიცრები. გაბრიელის თქმით, არაბთა გაერთიანებული საამიროებიდანაც დაუკავშირდნენ და ამბოხებასთან შეერთება სთხოვეს.

ამ ბრალდებების დამოუკიდებლად გადამოწმება რთულია, თუმცა მათ საჰელში არაბთა გაერთიანებული საამიროების მზარდ გავლენას ახალი ყურადღება მიაპყრეს.

ბლუმსბერის დაზვერვისა და უსაფრთხოების ინსტიტუტის (Bloomsbury Intelligence and Security Institute, BISI) აფრიკის ანალიტიკოსმა ჰოსამალდინ იბრაჰიმმა ალ-ჯაზირას განუცხადა, რომ გავრცელებული ინფორმაციისა და საამიროების რეგიონული საქმიანობის გათვალისწინებით, მისი შესაძლო მონაწილეობა „არ უნდა გამოირიცხოს“.

იბრაჰიმის თქმით, საამიროები გავლენას მთელ საჰელში აფართოებს. ის სამხედრო რეჟიმებთან ოფიციალურ პარტნიორობას, არაფორმალურ ქსელებს, რესურსების, განსაკუთრებით ოქროს, მოპოვებასა და საჭიროებისას სეპარატისტულ ჯგუფებთან კავშირებს იყენებს. მან დასძინა: „მისი მიდგომა პრაგმატული და ორმხრივია: თავდაპირველად ოფიციალურ სახელმწიფოთაშორის ურთიერთობებს ანიჭებს უპირატესობას, ხოლო ოფიციალური გზა თუ შეფერხდა, ალტერნატიულ არხებზე გადადის“.

იბრაჰიმის თქმით, ეს ნაბიჯები ხმელთაშუა და წითელი ზღვების მარშრუტებზე გავლენის მოპოვების მიზანს უკავშირდება. ალჟირთან მზარდი დაძაბულობა აჩვენებს, რომ რეგიონში მათ გავლენის წონასწორობის შეცვლის მცდელობად აღიქვამენ. ამიტომ ნიგერის მოვლენებთან დაკავშირებული ბრალდებები ფრთხილად უნდა შეისწავლონ და არც გააზვიადონ, არც უგულებელყონ.

ტიანი ამბოხს გადაურჩა. თუმცა მისი გადაყენების წარუმატებელმა მცდელობამ სამხედროებში არსებული დაძაბულობა და რუსეთზე მზარდი დამოკიდებულება გამოავლინა. ამასთან, გაჩნდა კითხვები, რამდენად შეუძლიათ მის რეგიონულ მოკავშირეებს საჭიროების დროს დახმარება.

დიდებერგმა განაცხადა: „ეს ამბოხი ურთიერთდახმარების პაქტის არა მხოლოდ ეფექტიანობას, არამედ გარკვეულწილად გულწრფელობასაც ეჭვქვეშ აყენებს“.

თემებიაბდურაჰამანე ტიანიმოჰამედ ბაზუმირაიან კამინგსირომან დიდებერგიროჯერ გაბრიელიჰოსამალდინ იბრაჰიმიChatham HouseSignal Riskრუსეთის აფრიკის კორპუსისაჰელის სახელმწიფოთა ალიანსი

გამოქვეყნდა 14 სექტემბერი, 2026