ანტარქტიდამ და გრენლანდიამ 11 ტრილიონ ტონაზე მეტი ყინული დაკარგეს

მარადიული ყინული ნელ-ნელა ქრება. დედამიწის ორმა დიდმა ყინულის საფარმა, გრენლანდიასა და ანტარქტიდაში, თითქმის ბოლო 50 წელიწადში 11 ტრილიონ ტონაზე მეტი ყინული დაკარგა. მკვლევართა ჯგუფი სამეცნიერო ჟურნალ Scientific Data-ში (Scientific Data) წერს, რომ 1979-დან 2023 წლამდე ყინულის დანაკარგმა ზღვის დონე 3,14 სანტიმეტრით ასწია.

კვლევისთვის ყინულის საფარის მასის ბალანსის შედარების პროექტის (Ice Sheet Mass Balance Intercomparison Exercise, IMBIE) პოლარულმა მკვლევრებმა 42 ცალკეული შეფასება განიხილეს. ისინი, თავის მხრივ, 27 სატელიტური მისიის მონაცემებს ეყრდნობოდა. მკვლევრებს სურდათ, თანმიმდევრული სურათი მიეღოთ, თუ როგორ იცვლებოდა ყინულის საფარი ათწლეულების განმავლობაში. კერძოდ, მათ შეისწავლეს, ზუსტად სად და რამდენი ყინული დაიკარგა და რამდენად დაჩქარდა ეს პროცესი.

შედეგად დადგინდა, რომ 1990-იანი წლებიდან ყინულის დანაკარგი მნიშვნელოვნად გაიზარდა. 1980-იან წლებში გრენლანდია წელიწადში დაახლოებით 60 მილიარდ ტონა ყინულს კარგავდა. ცხელი ზაფხულებით გამორჩეულ 2010-იან წლებში ეს მაჩვენებელი წელიწადში დაახლოებით 264 მილიარდ ტონას აღწევდა. ჯგუფმა მსგავსი ტენდენცია ანტარქტიდაშიც დააფიქსირა. 1980-იან წლებში იქ ყოველწლიურად დაახლოებით 48 მილიარდი ტონა ყინული იკარგებოდა, ხოლო 2010-იან წლებში საშუალო წლიურმა დანაკარგმა დაახლოებით 202 მილიარდი ტონა შეადგინა.

ყინულის დანაკარგის დიდი ნაწილი ზედაპირზე დნობას არ გამოუწვევია. გაერთიანებული სამეფოს ნორთუმბრიის უნივერსიტეტის (Northumbria University) მკვლევარმა და ნაშრომის თანაავტორმა ინეს ოტოსაკამ თქვა: „ყინულის დანაკარგის ოთხ მეხუთედზე მეტი უფრო სწრაფად მოძრავმა მყინვარებმა ოკეანეში ჩაიტანეს და ის ზედაპირზე არ გამდნარა“. მან დასძინა: „ეს გვიჩვენებს, რომ გრძელვადიან ტენდენციას ყინულის საფარის დინამიკური რეაქცია განაპირობებს ოკეანის დათბობაზე“. ანტარქტიდაში ყინულის დანაკარგი მთლიანად მყინვარების მოძრაობის დაჩქარებამ და თბილი ოკეანის წყლით ყინულის დნობამ გამოიწვია.

ყინულის საფარი ზღვის დონის მატებაზე უზარმაზარ გავლენას ახდენს. კვლევის მხარდამჭერი ევროპის კოსმოსური სააგენტოს ცნობით, ზღვის დონის მატების დაახლოებით მეოთხედზე გრენლანდია და ანტარქტიდაა პასუხისმგებელი. დარჩენილი დაახლოებით სამი მეოთხედი მთის მყინვარების დნობასა და, უპირველესად, უფრო თბილი ზღვის წყლის თერმულ გაფართოებას უკავშირდება.

ზღვის დონის მატებაში ყინულის საფარის დღემდე შეტანილი წვლილი საგრძნობია. ნორთუმბრიის უნივერსიტეტის მკვლევარმა ენდრიუ შეფერდმა თქვა: „ზღვის დონის სამ სანტიმეტრზე ოდნავ მეტი მატება შეიძლება მცირე ჩანდეს, მაგრამ ეს კიდევ ექვსიდან ცხრა მილიონამდე ადამიანს სანაპიროებზე დატბორვისა და ეროზიის საფრთხის წინაშე აყენებს“.