აშშ და ირანი ატომური ენერგიის სააგენტოს სამიტზე დაუპირისპირდნენ

სპარსეთის ყურეში დაძაბულობა კვლავ მაღალია. ამას ჰუსიტებსა და საუდის არაბეთს შორის ახალი საპასუხო იერიშები და ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოში ირანისა და აშშ-ის დაპირისპირება განაპირობებს. თეირანმა ვაშინგტონი დაადანაშაულა, რომ ვენაში გამართულ სამიტზე ირანის ატომური ენერგიის ორგანიზაციის (Atomic Energy Organization of Iran) ხელმძღვანელი მოჰამედ ესლამი არ დაუშვა. ირანელებისთვის ვიზების გაუცემლობის გასაპროტესტებლად თეირანმა ავსტრიის საქმეთა დროებითი რწმუნებული გამოიძახა. ვაშინგტონმა მოკლედ უპასუხა, რომ ესლამი სანქციების ქვეშაა და ამიტომ სამიტზე მონაწილეობა ვერ მიიღო.

აშშ-ის ენერგეტიკის მდივანმა კრის რაიტმა განმარტა, რომ გამონაკლისის დაშვება მოითხოვა, „მაგრამ მას უარი უთხრეს“. ინციდენტი ადასტურებს, რომ ექვს თვეზე მეტი ხნის ომის დასრულებისკენ მიმართული დიალოგის აღდგენა კვლავ რთულია.

დონალდ ტრამპმა მოლაპარაკებების შესაძლო განახლებაზე განაცხადა: „ირანს, კრიზისში მყოფ ქვეყანას, შეთანხმების სწრაფად და ცუდ პირობებში დადება სურს. მე გადავწყვეტ, დაიწყებს თუ არა აშშ მასთან განხილვას. ჩვენ ამისთვის მზად ვართ“. თუმცა, მოხდება თუ არა ეს და როდის, ჯერ უცნობია.

ასევე გასარკვევია, რამდენად მზადაა თეირანი. ორმხრივი უნდობლობა დიალოგს განსაკუთრებით ართულებს. ბოლო თვეებში, როცა შეთანხმება ახლოს ჩანდა, უთანხმოება მოლაპარაკებებს ყოველ ჯერზე ჩაშლით ასრულებდა. ივლისის დასაწყისში შეთანხმება თეირანის მკაცრი კურსის მომხრეებმა ჩაშალეს. New York Times-ის ცნობით, მათ ჰორმუზში სამ სავაჭრო გემს შეუტიეს და კატარში ზიანი გამოიწვიეს. ამან თავად ირანელი მომლაპარაკებლებიც გააკვირვა, პირველ რიგში, პრეზიდენტი მასუდ ფეზეშკიანი.

ვაშინგტონსა და თეირანს შორის მოლაპარაკებების მთავარი საკითხები უცვლელია: ჰორმუზი და ბირთვული პროგრამა. სრუტესთან დაკავშირებით აშშ თეირანზე ძლიერ ზეწოლას ახდენს. ტრამპს შუალედურ არჩევნებამდე ნავთობის ფასების შემცირება სურს, რათა ამერიკელები დაამშვიდოს. ტრამპი რამდენიმე კვირაა იმეორებს: „ფასები მაშინვე მკვეთრად დაეცემა, როგორც კი ირანთან სამხედრო კონფლიქტი დასრულდება, ამას კი დიდი დრო არ დასჭირდება“. ის ამტკიცებს, რომ „ჰორმუზში ნავთობი მიედინება“. ტრამპი ასევე განიხილავს, სრუტეში გამავალი ნავთობის მომხმარებელ ქვეყნებს ანაზღაურება მოსთხოვოს. მან დასძინა: „ამას სხვებისთვის გაცილებით მეტად ვაკეთებთ, ვიდრე საკუთარი თავისთვის, და ასე თაობების განმავლობაში ვიქცეოდით“.

თუმცა, ჰორმუზი ახლო აღმოსავლეთში საფრთხის ქვეშ მყოფი ერთადერთი მნიშვნელოვანი გასასვლელი არაა. ჰუსიტების იერიშების გამო საფრთხე ბაბ-ელ-მანდების სრუტესაც ემუქრება. ეს სპარსეთის ყურიდან ხმელთაშუა ზღვისკენ ნავთობის გადაზიდვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მსოფლიო მარშრუტია. ნავთობის ბაზრისთვის ეს გარემოებები უმძიმეს ერთობლიობას ქმნის. ახლო აღმოსავლეთში არასტაბილურობა მსოფლიო მარაგებთან დაკავშირებულ შიშს აძლიერებს და ნედლი ნავთობის ფასს ზრდის. ჰუსიტები შეტევას განაგრძობენ. წითელ ზღვაში ორი კუნძულის დაკავების შემდეგ მათ საუდის არაბეთის სამხედრო ობიექტების წინააღმდეგ კვლავ ათობით დრონი და ბალისტიკური რაკეტა გაუშვეს. მათი განცხადებით, ეს პასუხი იყო რიადის საჰაერო იერიშებზე, რომლებმაც ბოლო 24 საათში იემენს 50-ჯერ შეუტიეს. თავდასხმების ზეწოლის ფონზე საუდის არაბეთის მემკვიდრე პრინცი მოჰამედ ბინ სალმანი ეგვიპტეში მიემგზავრება. ის პრეზიდენტ ფათაჰ ელ-სისისთან ერთად სულ უფრო სახიფათო ვითარებას განიხილავს. რიადი ახლა რამდენიმე მიმართულებიდან საპასუხო თავდასხმების საფრთხის წინაშეა.