ირანის რიალი გაუფასურდა, ქვეყანას გასაყიდი ნავთობი ეწურება

აშშ-ის საზღვაო ბლოკადის გამო ირანის ნავთობის ექსპორტი თითქმის ნულამდე შემცირდა. ამავე დროს, სპარსეთის ყურეში ირანის მეზობლებმა აშშ-ის სამხედრო ძალების დაცვის ქვეშ საკუთარი მიწოდება გაზარდეს. ამის შედეგად, ჰორმუზის სრუტეზე თეირანის კონტროლი სუსტდება.

Kpler-ის ნედლი ნავთობის ანალიზის ხელმძღვანელის, ჰომაიუნ ფალაკშაჰის თქმით, გასულ თვეში ირანს საექსპორტო ტერმინალებში ნავთობი საერთოდ არ ჩაუტვირთავს. 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ ეს პირველად მოხდა.

ამასთან, ირანს ზღვით საქონლის, მათ შორის საწვავის, შემოტანა არ შეუძლია, ხოლო სახმელეთო გზები გადატვირთულია. ინფლაცია ახლა 90%-ს უახლოვდება. მოსალოდნელია, რომ წელს მშპ 5,4%-ით შემცირდება. უმუშევრობა გაიზარდა, ენერგომომარაგება ნორმირებულია, ხოლო უზენაესმა ლიდერმა, აიათოლა მოჯთაბა ხამენეიმ, ეკონომიკური სირთულეების ფონზე „სოციალური ერთიანობის“ გამო შეშფოთებაც გამოთქვა.

გასული წლის ბოლოს ვალუტის წინა გაუფასურებას მასშტაბური საპროტესტო აქციები მოჰყვა. ხელისუფლებამ ისინი მიმდინარე წლის დასაწყისში სასტიკი დარბევით ჩაახშო. თუმცა, მას შემდეგ, რაც აშშ-მა და ისრაელმა თებერვალში ირანის წინააღმდეგ ომი დაიწყეს, რიალი კიდევ უფრო გაუფასურდა. ამან არეულობის დაბრუნების გამო შეშფოთება გააჩინა.

სამშაბათს თეირანელ მოვაჭრეებთან ვალუტის კურსი ახალ რეკორდულ მინიმუმამდე დაეცა და ერთი აშშ დოლარის ღირებულებამ 2,5 მილიონ რიალს გადააჭარბა. ეს ერთ თვეზე ნაკლები ხნის შემდეგ მოხდა, რაც 2 სექტემბერს რიალმა წინა რეკორდულ მინიმუმს მიაღწია, ერთი დოლარი 2,2 მილიონი რიალი ღირდა.

გაცვლითი კურსი მოკლე დროში მნიშვნელოვნად დაეცა. მიმდინარე წლის დასაწყისში ერთი დოლარი დაახლოებით 1,5 მილიონი რიალი ღირდა. 2025 წლის აგვისტოში კი კურსი დაახლოებით 920 000 რიალი იყო. შესაბამისად, მას შემდეგ ვალუტა დაახლოებით 170%-ით გაუფასურდა. უფრო ადრე, 2018 წლის დასაწყისში, ერთი დოლარი 35 000 რიალი ღირდა.

ჯერჯერობით თეირანი მცირე შემოსავალს კვლავ იღებს ნავთობიდან, რომელიც აშშ-ის მიერ ივლისის შუა რიცხვებში ბლოკადის ხელახლა დაწესებამდე უკვე ზღვაში მყოფ ნავთობმზიდებზე იყო განთავსებული. Kpler-ის შეფასებით, იმ დროს მარაგი 90 მილიონ ბარელს შეადგენდა და მიმდინარე თვის შუა რიცხვებისთვის ამოიწურება.

ნავთობის ბოლო მიწოდებების საფასურის გადახდა, რომლებიც ძირითადად ჩინეთში მიდის, შესაძლოა დეკემბრამდე გაგრძელდეს. თუმცა, ამ წყაროს ამოწურვის შემდეგ ირანის ხელისუფლება მყარი ვალუტის ოდესღაც უმთავრესი წყაროს გარეშე დარჩება.

ნავთობის გაყიდვებიდან მიღებული შემოსავალი, ჩვეულებრივ, ირანის სახელმწიფო ბიუჯეტის დაახლოებით მესამედს შეადგენს. ის ასევე დაფინანსების მნიშვნელოვანი წყაროა ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსისთვის.