მსოფლიო ლიდერები ომებისა და ხელოვნური ინტელექტის საფრთხეებზე მსჯელობენ

გაეროსთვის რთული წელი იყო. საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფისა და ახლო აღმოსავლეთსა და უკრაინაში კონფლიქტების დასრულების მცდელობისას ორგანიზაცია პროცესების მიღმა დარჩა. აშშ-ის მიერ მილიარდობით დოლარის დავალიანების გადაუხდელობამ გაეროს ფინანსები მძიმე მდგომარეობაში ჩააგდო.

საერთაშორისო კრიზისების ჯგუფის (International Crisis Group) გლობალური საკითხებისა და ინსტიტუტების პროგრამის დირექტორმა რიჩარდ გოვანმა აღნიშნა, რომ 2025 წელი კიდევ უარესი იყო. ერთი წლის წინ ხალხი ვარაუდობდა, რომ ტრამპი გაეროში სიტყვით გამოსვლისას ორგანიზაციიდან აშშ-ის გასვლას გამოაცხადებდა. მან ეს არ გააკეთა. ფინანსურმა პრობლემებმა მომდევნო 12 თვეში გაეროს სამშვიდობო ოპერაციებისა და ჰუმანიტარული დახმარების შემცირება აიძულა.

ბოლო დღეებში აშშ-მ გაეროს წლევანდელ რეგულარულ საოპერაციო ბიუჯეტში 725 მილიონი დოლარი გადაიხადა. ეს საკმარისი აღმოჩნდა, რომ ტრამპის ადმინისტრაციას გენერალურ ასამბლეაში ხმის უფლება არ დაეკარგა. გადახდა მიანიშნებს, რომ ტრამპი აშშ-ს გაეროში დატოვებს.

გოვანმა განაცხადა, რომ გაერო „თავისუფალი ვარდნის“ მდგომარეობაში აღარ იმყოფება, თუმცა „გაურკვეველი ვადით ან მუდმივ კრიზისშია ჩარჩენილი“. მან დასძინა: „გაერო შეიძლება შარშანდელივით გადაუდებელი დახმარების განყოფილებაში აღარ იყოს, მაგრამ, როგორც ჩანს, ახლო მომავალში ტრავმატოლოგიურ ცენტრში დარჩება“.

გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილმა მოადგილემ და გაეროს ფონდის (United Nations Foundation) გამგეობის წევრმა მარკ მალოკ-ბრაუნმა თქვა: „მსოფლიო გაეროს კვლავ ენდობა, თუმცა გლობალურ საზოგადოებას ცვლილება სურს“.

ხელოვნური ინტელექტის მომავალი გლობალური შეშფოთების ცენტრში მოექცა. ტექნოლოგია სწრაფად ვითარდება, მაგრამ მას არც დარგობრივი კონტროლი და არც გლობალური დამცავი მექანიზმები აქვს. შეკრებამდე რამდენიმე დღით ადრე ხელოვნური ინტელექტის სამი დიდი კომპანიის ხელმძღვანელებმა ადამიანის კონტროლიდან ტექნოლოგიის შესაძლო გასვლის შესახებ გააფრთხილეს და პაუზა მოითხოვეს. ტრამპმა მათი შეშფოთება „თაღლითობად“ შეაფასა და ჩინეთზე აშშ-ის უპირატესობის შესანარჩუნებლად განვითარების გაგრძელებას დაუჭირა მხარი.

გაეროს უშიშროების საბჭომ ოთხშაბათის დღის წესრიგს ხელოვნურ ინტელექტზე მაღალი დონის შეხვედრა დაამატა. იმავე დილით საბჭო ზელენსკის მონაწილეობით უკრაინის საკითხსაც განიხილავს.

გუტერეშისთვის ეს გლობალურ ლიდერებთან ბოლო გენერალური ასამბლეა იქნება. მან გასულ კვირას ჟურნალისტებს უთხრა, რომ „ღრმა გაურკვევლობის ეპოქაში“ ძალაუფლება იცვლება. გუტერეშმა განაცხადა: „როცა მსოფლიო სამ ეგზისტენციალურ საფრთხეს აწყდება, საერთაშორისო თანამშრომლობა უფრო აუცილებელია, ვიდრე ოდესმე“.

სხვა შეხვედრები ზღვის დონის მატებას, განათლების დაფინანსებასა და გენდერული თანასწორობისთვის ბრძოლას შეეხება. ასობით კერძო შეხვედრა გაეროში, სასტუმროებში, დიპლომატიურ მისიებსა და რესტორნებში გაიმართება.

საგარეო ურთიერთობათა საბჭოს (Council on Foreign Relations) უფროსმა მკვლევარმა ესთერ ბრიმერმა აღნიშნა, რომ პირისპირ შეხვედრები ქვეყნებს იდეების შეთანხმებაში ეხმარება, რომლებიც თვეების შემდეგ ხორციელდება. ობამას ადმინისტრაციაში ის საერთაშორისო ორგანიზაციების საკითხებში სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე იყო. ბრიმერმა 2026 წლის ვითარებას „წინა ათწლეულებთან შედარებით ბევრად უფრო სერიოზული და რთული“ უწოდა. მან დასძინა: „ამის მიუხედავად, იმედიც მაქვს. გასული ათწლეულების განმავლობაში საერთაშორისო თანამშრომლობის შესახებ ბევრი რამ ვისწავლეთ“.

თემებიანტონიო გუტერეშიდონალდ ტრამპიემანუელ მაკრონივოლოდიმირ ზელენსკიმასუდ ფეზეშკიანიბენიამინ ნეთანიაჰუმაჰმუდ აბასისი ძინპინივლადიმერ პუტინიგაერო

გამოქვეყნდა 22 სექტემბერი, 2026