პოპულარულ თვითმფრინავებს ექსპლუატაციიდან ვადაზე ადრე ხსნიან

თვითმფრინავების მწარმოებლები ავიაკომპანიებისთვის წარმოებას ზრდიან, ამიტომ ყოველწლიურად ასობით თვითმფრინავს ხსნიან ექსპლუატაციიდან. ძველ მოდელებს უფრო ახალი, საწვავის მხრივ ეკონომიური თვითმფრინავებით ანაცვლებენ.

თუმცა, თვითმფრინავების ასაკის გამო ჩამოწერის გარდა, ზოგი მფლობელი ახალგაზრდა თვითმფრინავების სათადარიგო ნაწილებსა თუ შეკეთებას დიდხანს აღარ ელოდება.

თვითმფრინავების შემკეთებელი, მოდიფიკატორი, შემნახველი და დამშლელი კომპანია Ascent Aviation Services-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა დეივ კერიომ თქვა: „ერთი წელი შეიძლება დიდ დროდ არ ჟღერდეს, მაგრამ სამი ან ოთხი წელი?“ მისი კომპანია არიზონის ქალაქ მარანაში, ტუსონის გარეუბანში მდებარეობს. „ეს არის პრობლემა თვითმფრინავებისთვის, რომლებიც 2023, 2024 და 2025 წლებში შემოვიდა“.

ზოგჯერ მფლობელისთვის ნაწილების გაყიდვით უფრო მეტი შემოსავლის მიღებაა შესაძლებელი, ვიდრე თვითმფრინავის გაყიდვით ან მისი შენახვის საფასურის გადახდით და ფრენაში დაბრუნების ლოდინით.

კერიოს თქმით, „დღეს იმაზე მეტ ახალგაზრდა თვითმფრინავს შლიან, ვიდრე ოდესმე მინახავს“.

ახალგაზრდა თვითმფრინავების ექსპლუატაციიდან ვადაზე ადრე მოხსნის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი რეაქტიული ძრავების ხანგრძლივი ლოდინი და ფასების ზრდაა.

ერთ-ერთი პრობლემაა, რომ უახლესი თაობის ძრავები, რომლებიც საწვავს უფრო მაღალ ტემპერატურაზე წვავს და ნაკლებს მოიხმარს, მოსალოდნელზე გაცილებით ადრე საჭიროებს შეკეთებას.

შეკეთებისა და კაპიტალური რემონტის საწარმოებში რიგები გაჩნდა. მათ შორის არიან მსხვილი მწარმოებლების, GE Aerospace-ისა და RTX-ის დანაყოფის Pratt & Whitney-ის საწარმოები, ასევე მცირე დამოუკიდებელი კომპანიები. ავიაკომპანიები და ლიზინგის კომპანიები სათადარიგო ნაწილებსა და ძრავებს ყველგან ეძებენ, სადაც კი მათი პოვნა შეუძლიათ, მათ შორის არიზონის ქალაქ გუდიერში.

ამ ტენდენციამ მეორადი ნაწილების ისედაც აქტიური ბაზარი კიდევ უფრო გაახურა. გუდსონის თქმით, ძრავის ფრთაკის ფასი 50 000 დოლარია, დიდ თვითმფრინავებზე კი 100 000 დოლარსაც აჭარბებს. ზოგი Airbus A320neo-ს ძრავში 20 ასეთი ფრთაკია. ძრავის დისკი კი 1 მილიონიდან 2 მილიონ დოლარამდე ღირს.

წარმოების დეფექტის გამო ძრავების უკან გაწვევამ სარემონტო სახელოსნოებში რიგები გაზარდა და მსოფლიოში Airbus-ის ასობით თვითმფრინავი გააჩერა. ამ პრობლემის ძირითადი ტვირთი აშშ-ში Spirit Airlines-მა იკისრა, ავიაკომპანიის გაკოტრებამდე წლებით ადრე.

ძრავებს Pratt & Whitney აწარმოებს. კომპანიამ 2023 წელს უკან გაიწვია ისინი, მას შემდეგ, რაც ზოგი ნაწილის დასამზადებლად გამოყენებულ ფხვნილ ლითონში დაბინძურება აღმოაჩინა. IBA-ს მონაცემებით, წელს ამ ძრავების ფასი ზედა ზღვარზე თითქმის 17 მილიონ დოლარს აღწევს, რაც 2019 წლის ფასის ზედა ზღვარზე 60%-ით მეტია.

ავიაკომპანიები ექსპლუატაციიდან მოხსნილი თვითმფრინავებიდან ზოგ ძრავას ხსნიან, რათა მოქმედი თვითმფრინავები ფრენაში შეინარჩუნონ, სანამ შეკეთებული ძრავები დაბრუნდება.

საკონსულტაციო კომპანია AeroDynamic Advisory-ის პარტნიორმა მაიკ სტენგელმა თქვა: „ეს ჰგავს ლეგოს თამაშს, ძრავებს თვითმფრინავებიდან ხსნი და სხვებზე ამონტაჟებ“.

პრობლემების გამო პოპულარული ძრავების ყიდვა ან ქირაობა რეკორდულად გაძვირდა.

IBA-ს მონაცემებით, ასეთი ძრავის თვიური ქირა დაახლოებით 160 000-დან 180 000 დოლარამდეა. A320neo-ს ოჯახისთვის განკუთვნილი კონკურენტი ძრავი, რომელსაც GE Aerospace-ისა და საფრანგეთის Safran-ის ერთობლივი კომპანია CFM International აწარმოებს, ბევრად იაფი არ არის: მისი ქირა თვეში 130 000-დან 180 000 დოლარამდე მერყეობს.

ახალგაზრდა თვითმფრინავების ექსპლუატაციიდან ვადაზე ადრე მოხსნის პრობლემა Spirit-ის გაკოტრებამდე გაჩნდა.

ფენიქსის გარეუბანში მაისში დაშლილი, ოთხი წლის Airbus-ის თვითმფრინავი ამის ნათელი მაგალითია. ძრავების უკან გაწვევის გამო თვითმფრინავი შესანახად გადაიყვანეს და იქ დარჩა, სანამ დაშლიდნენ.

თუმცა კომპანიის გაკოტრების შემდეგ მისი Airbus-ების მეტი ნაწილი გამოჩნდა ბაზარზე. ახლა მფლობელებმა უნდა გადაწყვიტონ, ღირს თუ არა ძრავებისა თუ სხვა ნაწილების ლოდინი.

სი-ენ-ბი-სი ივნისის ბოლოს, Spirit-ის გაკოტრებიდან ორ თვეზე ნაკლებ დროში, გუდიერში AerSale-ის საწარმოს ეწვია. სიცხიან დღეს იქ ყვითელი, უმოქმედო თვითმფრინავების ათეულობით ეგზემპლარი ინახებოდა. ავიაკომპანიის გაკოტრება ახალი მომხდარი იყო, როცა Spirit-ის ყოფილმა კაპიტანმა, გლენ ზეჩინმა, რომელიც დეტროიტში იყო ბაზირებული, საწარმოში შეიარა. მას სურდა გაეგო, შეიძლებოდა თუ არა Spirit-ის თვითმფრინავების უდაბნოში გადაყვანა და ენახა თავისი ყოფილი ავიაკომპანიის თვითმფრინავები.

ზეჩინმა თქვა: „ვიცოდი, რომ თვითმფრინავები იქ იყო და მინდოდა მენახა, რა მოუვიდოდა მათ“. ის ახლა კორპორაციულ თვითმფრინავებს მართავს.

შესანახ მოედანზე და სარემონტო ანგარში გაჩერებულ ერთ თვითმფრინავში სავარძლების საზურგეების ელასტიკურ ჯიბეებში ჯერ კიდევ იდო Spirit-ის ბორტზე განთავსებული მენიუები და უსაფრთხოების ბარათები. კაბინაში კი მფრინავების სახელმძღვანელოები დარჩენილიყო.

ყველა ამ თვითმფრინავს არ გაანადგურებენ. ზოგი კომპანია, რომელიც Spirit-ის თვითმფრინავებს გაკოტრებამდე ფლობდა, მხოლოდ ნაწილებს გაყიდის, ზოგი კი შესაძლოა თვითმფრინავებს შესანახად დატოვებს. შესაძლოა, სხვა თვითმფრინავები სხვა ავიაკომპანიებმა გამოიყენონ. ახალმა გადამზიდავებმა შეიძლება Spirit-ის ვიწრო, 28-დუიმიანი სავარძლების დაშორება უფრო ფართოთი შეცვალონ.

თვითმფრინავის გაუფრენლობა შენახვის საფასურის გადახდას ნიშნავს. თანხა თვითმფრინავის ტიპის მიხედვით იცვლება. უდაბნოს მშრალ კლიმატში თვითმფრინავი უკეთ ინახება და კოროზიისგან დაცულია, ამიტომ ზოგ ასეთ საწარმოში თვითმფრინავები ათწლეულობით რჩება.

თუმცა ზოგი თვითმფრინავი ფრენას ვეღარ დაუბრუნდება, თუ მის ნაწილებზე მოთხოვნა მაღალია და თვითმფრინავის შეკეთებას ზედმეტად დიდი დრო სჭირდება.

AeroDynamic Advisory-ის სტენგელმა თქვა: „როცა ყველა ძვირფას მოწყობილობას მოხსნი და მეორად ბაზარზე გაყიდი, მხოლოდ ლითონის კარკასი რჩება. მას ამწით აიღებ და დაამსხვრევ“. ამის შემდეგ მფლობელს შეუძლია „გადამუშავების კომპანიებს მიჰყიდოს, რომლებიც მისგან რასაც მოისურვებენ, იმას დაამზადებენ, შესაძლოა, ლუდის ქილებს ან რამეს, რაც ავიაციას არ უკავშირდება“.

Ascent-ის კერიოს თქმით, ზოგი მფლობელი ამ გზას ირჩევს.

მან თქვა: „ზოგჯერ ამის ყურება ცოტა სევდიანია. მაგრამ ზოგჯერ სასიამოვნოც კია იმის ნახვა, ასე სწრაფად როგორ იჭყლიტება თვითმფრინავი და როგორ მიაქვთ სადნობად“.

თემებიბილ ტომპსონიდეივ კერიოსაიმონ გუდსონიAerFinBoeingEirTrade AviationIBA GroupSpirit Airlinesსი-ენ-ბი-სიAirbus A320neo

გამოქვეყნდა 24 ოქტომბერი, 2026