რუსეთი აღმოსავლეთ ევროპაში ნატოს სამხედრო ყოფნის აკრძალვას ცდილობს

იმ დროს კიევს მხოლოდ გადასატანი ტანკსაწინააღმდეგო რაკეტები, „ჯაველინები“ ჰქონდა. რუსეთის თავდაცვის მინისტრი სერგეი შოიგუ კი იკვეხნიდა, რომ თალიბები უკრაინაზე უკეთ იყვნენ შეიარაღებული. ეს აშშ-ის ავღანეთიდან გასვლის შემდეგ მოხდა, როცა ფუნდამენტალისტებმა ბევრი ამერიკული იარაღი ჩაიგდეს ხელში. დღეს კი უკრაინული წარმოების ასობით დრონი და რაკეტა ყოველდღე დაფრინავს რუსეთის თავზე, რუსული დაბომბვების საპასუხოდ.

პუტინი საერთაშორისო პოლიტიკას „კვების პირამიდად“ აღიქვამს, სადაც დიდი სახელმწიფოები საკუთარ გავლენის სფეროებში ინტერესებს სხვებს თავს ახვევენ. ვაშინგტონის ევროპიდან დისტანცირება მეზობელ ქვეყნებს დაასუსტებდა, განსაკუთრებით კი უკრაინას.

უკრაინის ნაწილის ოკუპაციის გამყარების გარდა, პუტინი კიევის ხელისუფლების ჩამოგდებასაც მოითხოვს, რასაც „დენაციფიკაციას“ უწოდებს. მას სურს, უკრაინა განიარაღებული და მის ნებაზე დამოკიდებული იყოს, როგორც დემილიტარიზაციის, ისე ევროპული სამშვიდობო ძალების ყოფნის კატეგორიული უარყოფის გზით.

როცა პუტინი უკრაინის ან სხვა „ნეიტრალური“ ქვეყნის უსაფრთხოების გარანტორებად რამდენიმე სახელმწიფოს შეთავაზებს, ამას ფარული ჩანაფიქრით აკეთებს. კრემლი გაეროში არსებული ვეტოს მსგავსი უფლებამოსილების მიღებას ითხოვს, რათა კიევისთვის ნებისმიერი გარე დახმარების დაბლოკვა შეძლოს.

მოსკოვი უარყოფს ნებისმიერ ფორმულასაც, რომელიც მომავალში უკრაინის დასახმარებლად ნატოს ჩართვას დაუშვებდა, მაგალითად, ჩრდილოატლანტიკური ალიანსის მეოთხე და მეხუთე მუხლების მსგავსი დებულების ამოქმედებას.

რუსეთისთვის სამხედრო ჩარევის მუქარაც საკმარისია. მოსკოვმა 1999 წელს, სტამბოლში, ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამიტზე ხელი მოაწერა ვალდებულებას, მოლდოვასა და საქართველოში დე ფაქტო კონტროლქვეშ მყოფი ორი ტერიტორიიდან ჯარები გაეყვანა. რუსეთს ეს არასდროს გაუკეთებია და მისი სამხედრო ყოფნა ამ ქვეყნებზე ზეწოლის იარაღად კვლავ რჩება.

პუტინის მიზნები ნატოს მიმართ საბჭოთა კავშირის ძველი ოცნების გაგრძელებაა, ალიანსი შიგნიდან დაეშალა. ჩრდილოატლანტიკური ალიანსი 1949 წელს თავდაცვით ბლოკად შეიქმნა. გერმანია გაყოფილი იყო, ხოლო საბჭოთა კავშირს „განთავისუფლებულ“ ქვეყნებში ძალით ჰყავდა ხელისუფლებაში მოყვანილი მარიონეტული მთავრობები, მათ შორის პოლონეთში, უნგრეთში, ჩეხოსლოვაკიასა და რუმინეთში. 1954 წელს საბჭოთა კავშირის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ვიაჩესლავ მოლოტოვმა ევროპულ ქვეყნებს კოლექტიური უსაფრთხოების ალტერნატიული ხელშეკრულება შესთავაზა. ამ გეგმით, აშშ დამკვირვებლის სტატუსით გარეთ დარჩებოდა, ევროპელები კი ორ ზესახელმწიფოს შორის დაპირისპირებაში მონაწილეობას არ მიიღებდნენ.

წინადადება უარყვეს. ორი წლის შემდეგ, 1956 წელს, საბჭოთა ტანკები უნგრეთში შეიჭრნენ, რათა კომუნისტური მთავრობის წინააღმდეგ მოსახლეობის პროტესტი ჩაეხშოთ.

პუტინს ბოლო მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში არაერთხელ უთქვამს, რომ 2000 წელს, მოსკოვში ვიზიტისას, აშშ-ის პრეზიდენტ ბილ კლინტონს რუსეთის ნატოში გაწევრიანება შესთავაზა. მისი თქმით, თეთრმა სახლმა ეს წინადადება უარყო.

მოლოტოვმაც 1954 წელს მსგავსი ნაბიჯი გადადგა. უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმისთვის გაგზავნილ წერილში ის საბჭოთა კავშირის ნატოში გაწევრიანების შეთავაზებას ემხრობოდა, რადგან ეს „ატლანტიკური ბლოკის ორგანიზატორებს მუშაობას გაურთულებდა და მის სავარაუდო თავდაცვით ხასიათს ეჭვქვეშ დააყენებდა“. მოლოტოვი ხაზს უსვამდა, რომ ეს „ევროპაში ამერიკული ბაზების საკითხის“ წამოჭრის შესაძლებლობასაც შექმნიდა, თუმცა „ამ ეტაპზე საკმარისი იქნებოდა განცხადების შეტანა [...] მსოფლიო მშვიდობისა და ხალხთა უსაფრთხოების განმტკიცების მიზნით“.

საბჭოთა კავშირი გერმანიის დემილიტარიზაციასა და „ნეიტრალიტეტს“ მოითხოვდა, ისევე, როგორც ახლა რუსეთი უკრაინისგან მოითხოვს. ნატომ ეს მოთხოვნები უარყო. გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა ალიანსს 1955 წელს შეუერთდა, ერთი წლის შემდეგ კი საკუთარი არმია შექმნა. თუმცა მისი გამოყენება საჭირო არ გამხდარა: ამ ნაბიჯმა საფუძველი ჩაუყარა ევროკავშირს, რომელმაც კონტინენტს ისტორიაში ყველაზე ხანგრძლივი მშვიდობიანი პერიოდი მოუტანა.

თემებიბილ კლინტონივიაჩესლავ მოლოტოვივლადიმერ პუტინისერგეი შოიგუ„ბილდი“ევროკავშირითალიბებინატოაბუ დაბისაქართველო

გამოქვეყნდა 14 ნოემბერი, 2026