ტრამპი მონაცემთა ცენტრებს გარემოს დაბინძურებას უმარტივებს

ტრამპმა 2025 წლის ივლისში „ხელოვნური ინტელექტის სამოქმედო გეგმა“ გამოაქვეყნა. გეგმა სუფთა ჰაერის აქტით, სუფთა წყლის აქტითა და სუპერფონდის კანონით გათვალისწინებული რეგულაციების გამარტივებას ან შემცირებას ითვალისწინებდა. მიზანი მონაცემთა ცენტრებისა და ჩიპების ქარხნებისთვის ნებართვების გაცემის დაჩქარება იყო. მომხმარებელთა უფლებების დამცველი ჯგუფის, Public Citizen-ის, ენერგეტიკული პროგრამის დირექტორმა ტაისონ სლოკამმა (Tyson Slocum) მაშინ ვერჯს განუცხადა: „ხელოვნური ინტელექტის გეგმის ნამდვილი არსი საგანგებო უფლებამოსილებების უპრეცედენტო გამოყენებაა. ამ გზით მონაცემთა ცენტრებსა და განსაკუთრებით წიაღისეული საწვავის ინფრასტრუქტურას მასშტაბური ახალი გამონაკლისები ენიჭება“.

ტრამპმა ფაქტობრივად შექმნა პოლიტიკური საფუძველი ახალი გაზის პროექტებისთვის, რომლებმაც ენერგიის დიდი მომხმარებელი მონაცემთა ცენტრები უნდა მოამარაგონ. ეს მოიცავს როგორც ადგილზე დამონტაჟებულ ტურბინებს, ისე სპეციალურად ტექნოლოგიური კომპანიებისთვის აშენებულ ელექტროსადგურებს. ამასობაში გენერაციული ხელოვნური ინტელექტისთვის საჭირო მოწინავე ჩიპებზე მოთხოვნა ე.წ. მარადიული ქიმიკატების წარმოებას აღადგენს. ეს ნივთიერებები ადვილად არ იშლება და გარემოსა და ადამიანის ორგანიზმში გროვდება. მთელ ამ ახალ ინფრასტრუქტურას დაბინძურების გავრცელება მონაცემთა ცენტრებისგან შორსაც შეუძლია.

გოლდმანმა განაცხადა: „ზემოქმედებისთვის მონაცემთა ცენტრთან ახლოს ყოფნა აუცილებელი არ არის, რადგან დაბინძურება მხოლოდ თავად მონაცემთა ცენტრებიდან არ მოდის“.

„ხელოვნური ინტელექტის უფრო დამაბინძურებელი ინფრასტრუქტურის მშენებლობა გარდაუვალი არ არის. ეს მთავრობის ახლანდელ არჩევანზეა დამოკიდებული“.

გასულ წელს გარემოს დაცვის სააგენტოს ასობით მოქმედმა თანამშრომელმა ზელდინს საჯარო წერილი გაუგზავნა. მათ დაწერეს: „თქვენი ხელმძღვანელობით სააგენტო თემებს სახიფათო ქიმიკატებისა და არაუსაფრთხო სასმელი წყლისგან ვერ დაიცავს. ამის ნაცვლად, ის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების საფრთხეებს გაზრდის“.

ახალ ანგარიშში მოყვანილია კალიფორნიის უნივერსიტეტის რივერსაიდის კამპუსის (UC Riverside), კალიფორნიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტისა (Caltech) და როჩესტერის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (Rochester Institute of Technology) კვლევა. კვლევის თანახმად, ხელოვნურ ინტელექტთან დაკავშირებულმა ჰაერის დაბინძურებამ 2028 წლისთვის შესაძლოა 1 300-მდე ნაადრევი სიკვდილი გამოიწვიოს. საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ხარჯებმა კი შეიძლება 20 მილიარდ დოლარს გადააჭარბოს. ორგანიზაციის ცნობით, EPN-ის ანგარიშში აღწერილი პოლიტიკის ცვლილებების გათვალისწინებით, ზიანი შესაძლოა კიდევ უფრო დიდი იყოს. სააგენტოს ყოფილი თანამშრომლები აღნიშნავენ, რომ აშშ-ს ამ დანაკარგების თავიდან აცილება შეუძლია. ამისთვის მან სუფთა ჰაერისა და წყლის სტანდარტები უნდა აღადგინოს და ფედერალური უწყებების მიერ ამ წესების აღსრულების შესაძლებლობა გააძლიეროს.

EPN-ის საზოგადოებასთან ურთიერთობის უფროსმა დირექტორმა მარკ ბუმმა (Marc Boom) ბრიფინგზე განაცხადა: „ხელოვნური ინტელექტის უფრო დამაბინძურებელი ინფრასტრუქტურის მშენებლობა გარდაუვალი არ არის. ეს მთავრობის ახლანდელ არჩევანზეა დამოკიდებული“. მან დასძინა: „სააგენტომ უნდა გაზომოს, როგორ ცვლის ეს მშენებლობა დაბინძურებას, ვინ განიცდის ზემოქმედებას და რას ნიშნავს ეს მათი ჯანმრთელობისთვის. მან მთელი ეს ინფორმაცია უნდა გაასაჯაროოს. პრაქტიკაში სწორედ ამას უნდა ნიშნავდეს მონაცემთა ცენტრებისგან ჯანმრთელობის დაცვის ვალდებულება“.

გარემოს დაცვის სააგენტოს პრესსპიკერმა კორა მანდიმ (Cora Mandy) ანგარიშის პასუხად ვერჯს ელექტრონული ფოსტით განუცხადა: „სააგენტოს თითოეული ქმედებით რეგულაციები სუფთა ჰაერის აქტის საუკეთესო განმარტებას დაუბრუნდა, მას შემდეგ, რაც წინა ადმინისტრაციები წლების განმავლობაში უფლებამოსილებებს აჭარბებდნენ“. მან ასევე გაიმეორა სააგენტოს ვალდებულება, დაიცვას ადამიანის ჯანმრთელობა და გარემო. ამავდროულად, სააგენტო პრიორიტეტად ამერიკის „მსოფლიოს ხელოვნური ინტელექტის დედაქალაქად“ ქცევას ასახელებს.

გამოქვეყნდა 12 სექტემბერი, 2026