უკრაინამ ყირიმში გათხრების გამო ხუთ რუს მეცნიერს ბრალი წაუყენა

არქეოლოგებს ომის დანაშაულებზე გამოძიებებში დაუსწრებლად ეჭვმიტანილის სტატუსი მიენიჭათ. ბი-ბი-სი ორი ეჭვმიტანილის ვინაობას ასახელებს. ისინი შუა საუკუნეების ძეგლ სოლხატში გათხრებს ხელმძღვანელობენ. მათგან ერთ-ერთი 86 წლის საბჭოთა და რუსი მეცნიერი მარკ კრამაროვსკია, რომელმაც ექსპედიცია 1978 წელს დააარსა და მას შემდეგ ხელმძღვანელობს. მეორე ყირიმის არქეოლოგიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი ემილ სეიდალიევია.

უკრაინულმა გამოცემა „გრატიმ“ (Graty) აგვისტოში გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინამ კრამაროვსკისა და სეიდალიევს ოფიციალურად მიანიჭა ეჭვმიტანილის სტატუსი. უკრაინელი გამომძიებლების თქმით, მეცნიერებმა სოლხატში უკანონო გათხრები ჩაატარეს. ისინი რუსეთს იქ აღმოჩენილი ძვირფასეულობის მითვისებაში დაეხმარნენ, რითაც საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი დაარღვიეს. მათ კულტურული ფენაც გამოუსწორებლად დააზიანეს.

ბი-ბი-სი დანარჩენი სამი მეცნიერის ვინაობას არ ასახელებს.

ბი-ბი-სი-ს ცნობით, 2014 წლიდან ექსპედიცია ნებართვებს მოსკოვისგან იღებდა. აღმოჩენილი ნივთები რუსეთის ხელისუფლების მიერ შექმნილ ყირიმელი თათრების კულტურული და ისტორიული მემკვიდრეობის მუზეუმს გადაეცა. ყველა ნივთი რუსეთის სამუზეუმო ფონდში შეიტანეს. უკრაინელი პროკურორების აზრით, ამას „უკრაინის კულტურული მემკვიდრეობის უკანონო მითვისება“ მოჰყვა.

ემილ სეიდალიევი ყირიმში დაიბადა, უკრაინის მოქალაქე იყო და მოგვიანებით რუსეთის პასპორტი მიიღო. ის მთელი ცხოვრება ყირიმში მუშაობდა. სეიდალიევმა მისა და მისი კოლეგების წინააღმდეგ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეს ფარსი უწოდა.

2025 წლის დეკემბერში პოლონეთის უსაფრთხოების სამსახურებმა რუსი არქეოლოგი ალექსანდრ ბუტიაგინი დააკავეს. ის მრავალი წლის განმავლობაში ყირიმში გათხრებს ატარებდა. ბუტიაგინი 1999 წლიდან ხელმძღვანელობდა მირმეკიონის არქეოლოგიურ ექსპედიციას, რომელიც თანამედროვე ქერჩში მდებარე ანტიკურ ძეგლს სწავლობს. მისი თქმით, 2014 წლის შემდეგ ყირიმში მუშაობა განაგრძო, რადგან ამას ძეგლისთვის საჭიროდ და სწორად მიიჩნევდა. უკრაინელი პროკურორების აზრით, მან 2014 წლის შემდეგ ყირიმში უკანონო გათხრები ჩაატარა და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი გაანადგურა. უკრაინა ბუტიაგინის ექსტრადიციას ითხოვდა, მაგრამ 2026 წლის აპრილში პოლონეთმა ის გაცვლის ფარგლებში რუსეთს გადასცა.

თავდაპირველად უკრაინამ ბუტიაგინს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის ნაწილობრივ განადგურებასა და 201,6 მილიონ გრივნაზე მეტი ზიანის მიყენებაში დასდო ბრალი. ეს თანხა 4,8 მილიონ დოლარს შეადგენს. მისი გათავისუფლების შემდეგ უკრაინის ხელისუფლებამ საქმე ომის დანაშაულად გადააკვალიფიცირა. ახალი ბრალდება წინასწარი შეთანხმებით „ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ეროვნული საგანძურის ძარცვას“ ეხება. კიევის სასამართლომ მის წინააღმდეგ ახალ საქმეზე დაუსწრებელი გამოძიების ნებართვა გასცა, რაც მის დაუსწრებლად გასამართლებას შესაძლებელს ხდის. ბი-ბი-სი-ს ცნობით, წინა ბრალდება ამას არ ითვალისწინებდა.