ასტრონომებმა ყველაზე ახალგაზრდა ცნობილი ეგზოპლანეტა აღმოაჩინეს

თუმცა დღემდე დადასტურებული დაახლოებით 6 000 ეგზოპლანეტის უდიდესი ნაწილიც მილიარდობით წლისაა. მიზეზი ახალგაზრდა პლანეტების არარსებობა კი არა, ისაა, რომ გავრცელებული მეთოდებით ძველი პლანეტების აღმოჩენა უფრო ადვილია. ერთ-ერთი ასეთი ხერხი ტრანზიტის მეთოდია. ასტრონომები ვარსკვლავის სინათლის უმნიშვნელო დაბნელებას აფიქსირებენ, როცა მის წინ პლანეტა გაივლის.

ახლად ჩამოყალიბებული ეგზოპლანეტები ხშირად გაზისა და მტვრის დისკებშია ჩამალული. ეს მასალა პლანეტის წარმოქმნის შემდეგ დარჩენილი სამშენებლო კომპონენტებია და მას პროტოპლანეტურ დისკსაც უწოდებენ. ასეთი ახალი ციური სხეულის პოვნაც კი რთულია. ნაწილობრივ სწორედ ამიტომაა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი Elias 2-24b-ის აღმოჩენა, რომელიც ამჟამად დადასტურებულ ეგზოპლანეტებს შორის ყველაზე ახალგაზრდაა.

ჩილეს დიეგო პორტალესის უნივერსიტეტის (Diego Portales University) მკვლევართა გუნდს ანდრეა ბერნარდი ხელმძღვანელობდა. ჯგუფმა შვიდი პროტოპლანეტური დისკი შეისწავლა, რომელთა მკვრივ მატერიაში შესამჩნევი სიცარიელეები ჩანდა. მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ ზრდის პროცესში პლანეტები ასეთ ღრუებს წარმოქმნიან. მკვლევრებმა ხელახლა გააანალიზეს კორონოგრაფით მიღებული მონაცემები. ამ მეთოდის დროს ცენტრალური ვარსკვლავის სინათლეს ბლოკავენ, რათა მის გარშემო არსებული ციური სხეულებიდან არეკლილი მკრთალი სინათლე უკეთ გამოჩნდეს.

მეცნიერებმა Elias 2-24-ის გარშემო მდებარე დისკში არსებული ღრუს შესახებ თითქმის ათი წლის წინ იცოდნენ. ევროპის სამხრეთის ობსერვატორიის (European Southern Observatory) ძალიან დიდმა ტელესკოპმა, რომელსაც ნამდვილად ასე ეწოდება, ამ ღრუში სინათლის წერტილი დააფიქსირა. ამის შემდეგ დაიწყო ხანგრძლივი კამათი, ნამდვილად პლანეტა იყო თუ არა ის. მკვლევრებმა ჰავაის ვ. მ. კეკის ობსერვატორიაში (W.M. Keck Observatory) 2018 და 2020 წლებში შეგროვებული მონაცემები გამოიყენეს. მათ წლების განმავლობაში წერტილის მდებარეობის ცვლილებები შეადარეს. მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ ნათელი ლაქა არც ფონური ვარსკვლავი იყო და არც მოწყობილობის ხმაური. ის Elias 2-24-თან გრავიტაციულად დაკავშირებული ციური სხეული, ანუ პლანეტა აღმოჩნდა.

Elias 2-24b დედამიწიდან დაახლოებით 450 სინათლის წლითაა დაშორებული. ის საკუთარი ვარსკვლავის გარშემო დაახლოებით 55 ასტრონომიული ერთეულის მანძილზე მოძრაობს. ერთი ასტრონომიული ერთეული დედამიწასა და მზეს შორის საშუალო მანძილია. პლანეტის მასა იუპიტერის მასაზე მაქსიმუმ 1,9-დან 4,0-ჯერ მეტი უნდა იყოს. თუმცა მკვლევრები ფიქრობენ, რომ მისი მოცულობა, სავარაუდოდ, მზის სისტემის გაზის გიგანტისაზე გაცილებით მცირეა. Elias 2-24b-ის დედა ვარსკვლავი ერთ მილიონ წელზე ნაკლები ხნისაა. შესაბამისად, მეცნიერების შეფასებით, პლანეტაც დაახლოებით იმავე ასაკისაა.

აქამდე პირდაპირი დაკვირვებით დადასტურებული ყველაზე ახალგაზრდა ეგზოპლანეტები PDS 70-ისა და WISPIT 2-ის გარშემო მოძრაობდნენ. ორივე ვარსკვლავი ხუთ მილიონ წელზე მეტი ხნისაა. ახალი აღმოჩენა ამ რეკორდებს დიდი სხვაობით აუმჯობესებს.