ატმოსფეროში სათბურის აირების რაოდენობა კვლავ იზრდება

ატმოსფეროში სათბურის აირები სულ უფრო გროვდება. ამას მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის ახალი ანგარიში აჩვენებს. როგორც ჩანს, ბუნება სიცხისა და გვალვისგან მოსალოდნელზე ნელა აღდგება.

ეს ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე პროცესია: ატმოსფეროში სათბურის აირები წლიდან წლამდე სულ უფრო გროვდება. მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის (WMO) ახალი ანგარიშის თანახმად, 2025 წელს ნახშირორჟანგის (CO2), მეთანისა და აზოტის ქვეჟანგის კონცენტრაციები კვლავ გაიზარდა. 1990 წლიდან ატმოსფეროში ხანგრძლივად დარჩენილი სათბურის აირების გავლენა დედამიწის დათბობაზე 56%-ით გაძლიერდა. შედეგად, კლიმატურ სისტემაში სულ უფრო მეტი სითბო რჩება.

იენაში მდებარე მაქს პლანკის ბიოგეოქიმიის ინსტიტუტის მკვლევრის, ზონკე ცალეს თქმით, ეს მოულოდნელი არ არის. თუმცა შემაშფოთებელია. სათბურის აირების კონცენტრაციასთან ერთად, გაიზარდა ატმოსფეროში მათი ხანგრძლივი დაგროვების ტემპიც. ცალეს თქმით, ზრდის ტემპის კლება კი არა, მატება აჩვენებს, რომ საკმარისს არ ვაკეთებთ.

ამ პროცესის ყველაზე დიდი მამოძრავებელი ნახშირორჟანგია. ცალეს თქმით, 1990 წლიდან კლიმატურ ზემოქმედებაში გაძლიერების 80% ნახშირორჟანგზე მოდიოდა. მისი თქმით, თუ ამ პრობლემას არ მივხედავთ, კლიმატის ცვლილება არ შეჩერდება.

ამის მთავარი მიზეზი წიაღისეული ენერგომატარებლების, მათ შორის ქვანახშირის, ნავთობისა და გაზის წვაა. ამის შედეგად ნახშირბადი კვლავ ყველგან ხვდება ატმოსფეროში.

გერმანიის მეტეოროლოგიური სამსახურის წარმომადგენლის, დაგმარ კუბისტინის თქმით, ამ პროცესის შეცვლა დიდ გამოწვევად რჩება. მისი თქმით, ნახშირორჟანგი ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე მოქმედებს. ქვეყნები ვითარდებიან, ეკონომიკა იზრდება, ინდუსტრიალიზაცია და ენერგიის მოხმარება კი მთელ მსოფლიოში მატულობს. განახლებადი ენერგია სულ უფრო მეტად გამოიყენება, თუმცა ჯერ იმდენად განვითარებული არ არის, რომ ამ ყველაფერს სრულად გაუმკლავდეს. ეს სწრაფად უნდა შეიცვალოს.

ტყეები და ოკეანეები ნახშირორჟანგის ნაწილს შთანთქავენ, თუმცა მისი ნაწილი კლიმატურ სისტემაში საუკუნეების ან ათასწლეულების განმავლობაში რჩება. ამ ბუნებრივ დამხმარე სისტემებზე კი ზეწოლა სულ უფრო იზრდება.

ხმელეთის ეკოსისტემები, მათ შორის ტყეები, ნიადაგი და მცენარეები, ჩვეულებრივ ადამიანის მიერ გამოყოფილი CO2-ის დაახლოებით მეოთხედს შთანთქავს. თუმცა, როდესაც სიცხე და გვალვა ძლიერდება, ეს პროცესი სულ უფრო უარესდება. ასე მოხდა 2023/2024 წლების ძლიერ ელ-ნინიოს დროსაც. ეს პერიოდულად განმეორებადი კლიმატური მოვლენა ბუნებრივი მიზეზებით ვითარდება და ადამიანის მიერ გამოწვეული კლიმატის ცვლილებისგან დამოუკიდებლად ხდება. თუმცა გლობალურმა დათბობამ შეიძლება მასთან დაკავშირებული სიცხე და გვალვა კიდევ უფრო გაამწვავოს.

ამ პერიოდში ბევრ ტროპიკულ რეგიონში ექსტრემალური ამინდი იყო. მცენარეებმა ნაკლები CO2 შთანთქეს, ტყის ხანძრებმა კი დამატებითი ნახშირბადი გამოყო. WMO-ს მონაცემებით, 2024 წელს ატმოსფეროში ნახშირბადის კონცენტრაცია უჩვეულოდ მკვეთრად გაიზარდა, უფრო მეტად, ვიდრე გაზომვების დაწყების შემდეგ რომელიმე სხვა წელს. 2025 წელს კი, მიუხედავად იმისა, რომ ელ-ნინიო აღარ მოქმედებდა, CO2-ის კონცენტრაცია კვლავ სწრაფად გაიზარდა.

ატმოსფეროს ფიზიკოსის, WMO-ს წარმომადგენლის ოქსანა ტარასოვას თქმით, ეს მკაფიო გამაფრთხილებელი ნიშანია. მისი თქმით, სისტემებს აღდგენისთვის დრო არ აქვთ. თუ ისინი ვერ აღდგებიან, ატმოსფეროში სულ უფრო მეტი ნახშირორჟანგი დარჩება და შემდგომ ცვლილებებს გამოიწვევს.

WMO ვარაუდობს, რომ მომავალში ექსტრემალური ამინდის მოვლენები უფრო ხშირად მოხდება ან უფრო ძლიერი იქნება. შედეგად, ბუნებრივი შთანმთქმელები, მათ შორის ტყეები და ჭაობები, კიდევ უფრო დასუსტდება, რაც მომავალში კლიმატის დასაცავად საჭირო ძალისხმევას გაართულებს.

WMO-ს ანგარიშის თანახმად, ენერგეტიკულ გარდაქმნასაც ახლავს გვერდითი შედეგები. ორგანიზაცია სათბურის აირის, გოგირდის ჰექსაფტორიდის (SF6), რეკორდულ ზრდაზე იუწყება. ამ აირს, სხვათა შორის, ელექტრულ გამანაწილებელ მოწყობილობებში ნაპერწკლების თავიდან ასაცილებლად იყენებენ. 100-წლიანი პერიოდის გათვალისწინებით, ის კლიმატზე CO2-ზე დაახლოებით 24 000-ჯერ ძლიერად მოქმედებს და ატმოსფეროში ათასწლეულების განმავლობაში რჩება. თუმცა ამჟამად ჰაერში მისი წილი ძალიან მცირეა.

ატმოსფეროს მკვლევარი ცალე მიიჩნევს, რომ SF6 ენერგეტიკულ გარდაქმნაზე უარის თქმის არგუმენტი არ არის. მისი თქმით, CO2-ის შემცირებით მიღებული სარგებელი დამატებით კლიმატურ ზემოქმედებას მნიშვნელოვნად აღემატება, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ყოველთვის მარტივი არ არის. ცალეს თქმით, ცხადია, საჭიროა ყურადღება, რომ ეს აირი არ გაიპაროს.

მაშინ, როცა CO2 დედამიწის დათბობის გრძელვადიან მიმდინარეობას განსაზღვრავს, მეთანი მომდევნო ათწლეულებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საშუალებაა. 20 წლის განმავლობაში ის დედამიწას ნახშირორჟანგზე დაახლოებით 80-ჯერ მეტად ათბობს, თუმცა ატმოსფეროში გაცილებით ნაკლებ ხანს რჩება. კუბისტინის თქმით, მეთანის დიდი წილი ნავთობისა და გაზის მრეწველობაზე მოდის. მას ასევე გამოყოფს სოფლის მეურნეობა, მათ შორის მცოხნავი პირუტყვის მოშენება და ბრინჯის მოყვანა.

ტემპერატურისა და ნალექების მიხედვით, აირს ჭარბტენიანი ტერიტორიებიც გამოყოფს. WMO-ს შეფასებით, მეთანის ემისიების დაახლოებით 35% ბუნებრივი წყაროებიდან მოდის, დაახლოებით 65% კი ადამიანის საქმიანობითაა გამოწვეული. ცალე მიიჩნევს, რომ აქ სწრაფი შემცირების პოტენციალი არსებობს. მისი თქმით, მოკლევადიანად რაიმეს შეცვლა თუ გვინდა, ყურადღება იმ აირზე უნდა გავამახვილოთ, რომელიც ატმოსფეროში სწრაფად მოქმედებს, ანუ მეთანზე.

წიაღისეული საწვავის გამოყენებით გამოწვეული ემისიების შემთხვევაში, მეთანის გაჟონვის აღმოფხვრითა და დანაკარგების შემცირებით, შედარებით მოკლე დროში მნიშვნელოვანი შედეგის მიღწევაა შესაძლებელი. გამოსავალი სოფლის მეურნეობაშიც არის, მათ შორის ცხოველების საკვებში, პირუტყვის რაოდენობასა და იმ საკითხში, რამდენი ხორცის მოხმარებაა ნამდვილად საჭირო.

თუმცა პოლიტიკურ დონეზე შესაძლოა ამ პროცესის შეფერხება. ევროკომისიას სურს, მეთანის რეგულაციის ზოგიერთი ნაწილის ამოქმედება ერთი წლით გადადოს. ევროპარლამენტმა კი უკვე სამი წლით გადადებას დაუჭირა მხარი. ეს ეხება იმ მოთხოვნებს, რომლებიც იმპორტირებული ნავთობის, გაზისა და ქვანახშირის მეთანის ემისიების მონიტორინგსა და აღრიცხვას ითვალისწინებს.

ჟენევაში მომზადებული ანგარიში თურქეთის ანტალიაში დაგეგმილი გაეროს კლიმატის კონფერენციის, COP31-ის, სამეცნიერო საფუძველი უნდა გახდეს. ნოემბერში იქ სახელმწიფოები კლიმატური მიზნების მიღწევის გზებზე იმსჯელებენ. მკვლევრების აზრით, ამოცანები ნათელია: ენერგეტიკაში, ტრანსპორტსა და მრეწველობაში CO2-ის ემისიების შემცირება; გაზსადენების გაჟონვითა და სოფლის მეურნეობით გამოწვეული მეთანის შემცირება; სასუქების უფრო მიზნობრივად გამოყენებით კი აზოტის ქვეჟანგის შემცირება.

ამასთანავე, ატმოსფეროში ცვლილებების დასადგენად და კლიმატის დაცვის ზომების ეფექტიანობის შესამოწმებლად საიმედო გაზომვებია საჭირო. ცალეს თქმით, ყველა არსებული საშუალება მიზანმიმართულად უნდა გამოვიყენოთ. მისი თქმით, ევროკავშირი კარგ გზაზე დგას, მაგრამ ამ გზიდან არ უნდა გადაუხვიოს.

WMO-ს ახალი მონაცემები აჩვენებს, რომ ტენდენცია გრძელდება: სათბურის აირები მატულობს, სითბო იზრდება, ბუნებრივ შთანმთქმელებზე კი ზეწოლა ძლიერდება. პოლიტიკის რეაგირების სისწრაფე და არსებული გადაწყვეტილებების თანმიმდევრული განხორციელება ნაწილობრივ განსაზღვრავს, შეძლებს თუ არა ბუნება ამ ცვლილებებს გაუმკლავდეს.