ირანი საზღვაო ვაჭრობას სახმელეთო მარშრუტებით ვერ ჩაანაცვლებს

ეკონომიკის მინისტრმა ალი მადანიზადემ მოსკოვში რუს ოფიციალურ პირებთან შეხვედრისას განაცხადა, რომ ირანმა ჩრდილოეთის საზღვრები უნდა გაააქტიუროს. მისი თქმით, ქვეყანამ იმპორტისა და ექსპორტის მნიშვნელოვანი ნაწილი სამხრეთის საზღვაო მარშრუტებიდან უნდა გადაიტანოს.

ირანს შვიდი სახმელეთო მეზობელი ჰყავს და კასპიის ზღვაზე გასასვლელი აქვს. რამდენიმე მარშრუტი ქვეყანას რუსეთთან, ცენტრალურ აზიასთან, თურქეთთან, ერაყთან, პაკისტანსა და კავკასიასთან აკავშირებს. თუმცა უცნობია, საკმარისია თუ არა მათი გამტარუნარიანობა ზღვაზე დაკარგული შესაძლებლობების ჩასანაცვლებლად.

ლონდონში მცხოვრებმა პოლიტიკური ეკონომიკის მიმომხილველმა ალირეზა სალავათიმ დოიჩე ველეს (Deutsche Welle) უთხრა: „ირანს მანევრირებისთვის იმაზე მეტი შესაძლებლობა აქვს, ვიდრე სამხრეთის პორტებზე მისი დამოკიდებულება შეიძლება მიანიშნებდეს“.

ირანის ხელისუფლებამ 2025 წლის ბოლოს განაცხადა, რომ ჩრდილოეთის პორტების ნომინალური წლიური გამტარუნარიანობა 30 მილიონ ტონაზე მეტი იყო. ამ შესაძლებლობის მესამედზე ნაკლებს იყენებდნენ. შესაბამისად, კასპიის ზღვით მეტი მარცვლეულის, სურსათისა და საერთო დანიშნულების ტვირთის გადაზიდვაა შესაძლებელი.

ევროპისკენ კიდევ ერთ მარშრუტს თურქეთი უზრუნველყოფს. ირანსა და თურქეთს შორის სარკინიგზო გადაზიდვები ნაწილობრივ ვანის ტბაზე მოქმედ მატარებლის ბორნებზეა დამოკიდებული. მათ 2024 წელს დაახლოებით 477 000 ტონა გადაიტანეს.

ჩრდილო-აღმოსავლეთით სარახსი და ინჩე-ბურუნი ირანს თურქმენეთის გავლით ცენტრალურ აზიასთან, რუსეთთან და პოტენციურად ჩინეთთან აკავშირებს. ჩრდილო-დასავლეთით ასტარა ჩრდილოეთ-სამხრეთის საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნის ნაწილია, რომელიც ირანს აზერბაიჯანსა და რუსეთთან აკავშირებს.

ასტარის სატვირთო ტერმინალი წელიწადში 3,5-4 მილიონ ტონაზეა გათვლილი. თუმცა 2026 წლის პირველ ხუთ თვეში მან მხოლოდ დაახლოებით 345 000 ტონა გადაამუშავა. დაუსრულებელი რეშთი-ასტარის სარკინიგზო მონაკვეთი მნიშვნელოვან შემაფერხებელ რგოლად რჩება.

ამ მარშრუტებით რუსეთიდან და ყაზახეთიდან მარცვლეულის, მედიკამენტების, სამრეწველო ნედლეულისა და რეგიონული ტვირთის გადამისამართება ნედლ ნავთობთან შედარებით უფრო მარტივია.

ირანის პარლამენტის ეკონომიკური კომისიის წევრმა ჯაფარ გადერიმ ცოტა ხნის წინ განაცხადა, რომ ქვეყნის იმპორტის 210 მილიონი ტონიდან 83% ტრადიციულად სამხრეთის საზღვაო საზღვრებით გადაჰქონდათ. მან თქვა: „როცა საზღვაო ბლოკადის ქვეშ ვექცევით, პრობლემები გვექმნება. რეალურად რა გამტარუნარიანობა აქვს ჩვენს აღმოსავლეთის, დასავლეთისა და ჩრდილოეთის დერეფნებს?“

ირან-ჩინეთის სავაჭრო პალატის ხელმძღვანელმა მაჯიდრეზა ჰარირიმ განაცხადა, რომ ჩინეთიდან ირანის სამხრეთის პორტებში ერთი კონტეინერის გადაზიდვა დაახლოებით 3 000 დოლარი, ანუ 2 580 ევრო ღირს. იმავე კონტეინერის ხმელეთით გადაზიდვის ღირებულება დაახლოებით 12 000 დოლარია. სამხრეთიდან ყოველწლიურად დაახლოებით 2 მილიონი კონტეინერი შედის. ჰარირის შეფასებით, სახმელეთო მარშრუტებზე ხანგრძლივმა გადასვლამ ირანის სავაჭრო ხარჯებს დაახლოებით 18 მილიარდი დოლარი შეიძლება შემატოს.