მეცნიერებმა შესაძლოა ვარსკვლავებისგან თავისუფალი მასშტაბური გალაქტიკა აღმოაჩინეს

წყალბადის გაზი რადიოტალღებს დამახასიათებელ ტალღის სიგრძეზე ასხივებს. ეს სიგრძე მოკლდება, როცა გაზი დედამიწისკენ მოძრაობს, და იზრდება, როცა ის გვშორდება. AGC 322753-ის სიგნალში ორი მკაფიო პიკი ჩანს. ეს მიანიშნებს, რომ გაზის ღრუბლის ერთი მხარე ჩვენკენ მოძრაობს, მეორე კი გვშორდება.

ეს შესაძლოა ნიშნავდეს, რომ გაზი მოწესრიგებულ, მბრუნავ სტრუქტურად ჩამოყალიბდა, ჩვეულებრივი გალაქტიკების დისკების მსგავსად, მიუხედავად იმისა, რომ მასში, როგორც ჩანს, ვარსკვლავები არ წარმოქმნილა.

კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა, სვინბერნის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის მკვლევარმა მარკო მონაჩიმ, თქვა: „თეორიული მოდელები და სიმულაციები გვიჩვენებს, რომ ბნელი გალაქტიკები არ უნდა ბრუნავდნენ, ამიტომ ეს უაღრესად საინტერესოა“.

თუ AGC 322753 მართლაც ვარსკვლავებისგან თავისუფალი მბრუნავი დისკია, ასტრონომებს მოუწევთ ახსნან, როგორ ჩამოყალიბდა გაზი ასეთ სტრუქტურად ვარსკვლავების წარმოქმნის გარეშე.

ეს ერთადერთი თავსატეხი არ არის. გალაქტიკების წარმოქმნის მოდელების უმეტესობის თანახმად, ამდენი წყალბადის შემცველ ღრუბელში რამდენიმე ვარსკვლავი მაინც უნდა წარმოქმნილიყო. მისი ყველაზე მკვრივი უბნები საკუთარი გრავიტაციის ზემოქმედებით იკუმშება და ინთება.

ნაშრომის თანაავტორების აზრით, ძალიან ნაკლებად სავარაუდოა, რომ AGC 322753-ში ვარსკვლავები საერთოდ არ იყოს. ამიტომ ისინი ფიქრობენ, რომ იქ შეიძლება იმდენად მკრთალი ვარსკვლავები იყოს, რომ მათი დანახვა შეუძლებელია. ამ შემთხვევაში, გალაქტიკა „თითქმის ბნელი“ იქნებოდა. ვარსკვლავები მართლაც ძალიან მკრთალი უნდა იყოს, რადგან DESI-ის მემკვიდრეობითი გამოსახულების კვლევების ღრმა ოპტიკური გამოსახულებებითაც კი ვერ გამოჩნდა. ეს კვლევები ვარსკვლავების სინათლეს ეძებს და არა წყალბადს, რომელსაც რადიოტელესკოპები აფიქსირებს.

ამის საფუძველზე გუნდი ვარაუდობს, რომ AGC 322753-ში წყალბადის მასა ვარსკვლავების მასას სულ მცირე 40-ჯერ აღემატება. ეს აჩენს კითხვას, რამ შეუშალა ხელი ვარსკვლავების წარმოქმნას.

თუმცა დამატებითი დაკვირვებები იქნება საჭირო, რათა დადასტურდეს, ნამდვილად ბნელი ან თითქმის ბნელი გალაქტიკაა თუ არა AGC 322573. ასეთი დაკვირვებები, მაგალითად, ნიუ-მექსიკოს რადიოანტენების ქსელით, ძალიან დიდი მასივით, შეიძლება ჩატარდეს.

რობერტ მინჩინმა, რადიოასტრონომიის ეროვნული ობსერვატორიის მკვლევარმა, თქვა: „ახლა მის შესახებ მეტის გაგება ნამდვილად აუცილებელი შემდეგი ნაბიჯია. ეს დამაინტრიგებელია და მეტის გაგება მინდა“.

მინჩინმა იცის, რამდენად შეცდომაში შემყვანი შეიძლება იყოს ასეთი სიგნალები. ის მონაწილეობდა VIRGOHI21-ის აღმოჩენაში. ეს ბნელი გალაქტიკის კანდიდატი 2000-იანი წლების დასაწყისში იპოვეს, თუმცა მოგვიანებით იგი ახლომდებარე გალაქტიკიდან გრავიტაციის გავლენით მოწყვეტილი წყალბადის გრძელ ნაკადად, მოქცევით კუდად, გადააზრეს.

ასე მოწყვეტილ გაზს შეუძლია შეინარჩუნოს თავდაპირველი მოძრაობის ნაწილი და ბრუნვის სიგნალს დაემსგავსოს. ამიტომ, მინჩინის თქმით, მეტი დაკვირვებაა საჭირო, რათა გამოირიცხოს, რომ AGC 322753-ის შემთხვევაშიც იგივე ახსნა მოქმედებს. თუმცა ახლომახლო აშკარა გალაქტიკა არ ჩანს, საიდანაც ის შეიძლებოდა წარმოშობილიყო.

პრაღაში, ჩეხეთის მეცნიერებათა აკადემიის ასტრონომიული ინსტიტუტის ასტრონომმა რის ტეილორმა თქვა, რომ დაკვირვებებს მოქცევითი ნარჩენები ნაკლებად ხსნის. მისი თქმით, კანდიდატი ბნელი გალაქტიკის გამორჩეული, ორპიკიანი პროფილის ასეთი პროცესით გამეორება „ტექნიკურად შესაძლებელია, მაგრამ წარმოუდგენლად ნაკლებად სავარაუდოა“.

თუმცა ტეილორი და მინჩინი კიდევ ერთ პრობლემას აღნიშნავენ. მკვლევრების მიერ გამოყენებულმა ორმა რადიოკვლევამ წყალბადი ცაზე შესამჩნევად სხვადასხვა ადგილას დააფიქსირა. ეს მიანიშნებს, რომ AGC 322753 შესაძლოა კომპაქტური გალაქტიკის ნაცვლად გაფართოებული გაზის ღრუბელი იყოს. შემდგომი დაკვირვებები ამ შესაძლებლობის გარკვევაში დაეხმარება.

პლანეტარული მეცნიერების ინსტიტუტის მკვლევრის, ელიზაბეთ ადამსის თქმით, იმის გარკვევა, AGC 322753 სრულად ბნელია თუ უბრალოდ უჩვეულოდ მკრთალი, ასტრონომებს მაინც დაეხმარება გაიგონ, რატომ წარმოქმნის ზოგი გალაქტიკა ვარსკვლავებს, ზოგი კი, როგორც ჩანს, არა.

ერთ-ერთი შესაძლო მიზეზია, რომ გალაქტიკა იმდენად სწრაფად ბრუნავს, მისი გაზი გაფანტული რჩება და ვერ იკუმშება. მეორე შესაძლებლობაა, რომ სამყაროს პირველი ვარსკვლავების ულტრაიისფერმა სინათლემ გაზი გააცხელა და შესქელებისთვის ზედმეტად თბილი გახადა. ასეთი თითქმის ბნელი გალაქტიკების შესწავლა ამ მოვლენების ერთმანეთისგან გარჩევას დაეხმარება და გამოავლენს, როგორ განსაზღვრა ადრეული სამყაროს პირობებმა დღეს ხილული გალაქტიკები.

ადამსმა თქვა: „როცა გალაქტიკა ბნელი აღარ არის, ხალხი თითქოს ინტერესს კარგავს. სინამდვილეში, ვფიქრობ, ეს სწორი მიდგომა არ არის“.

თუ AGC 322753 მართლაც ვარსკვლავებისგან თავისუფალია, ის ოდესმე აღმოჩენილ ყველაზე მასიურ ბნელ გალაქტიკებს შორის იქნება. ეს შესაძლოა დაეხმაროს ასტრონომებს გაარკვიონ, სად იმალებიან ლამბდა-სიდი-ემ-ის მიერ ნავარაუდევი, ჯერ კიდევ აღმოუჩენელი გალაქტიკები. ობიექტმა შეიძლება ასევე ახსნას, რატომ წარმოქმნის ზოგი წყალბადით მდიდარი გალაქტიკა ვარსკვლავებს, ზოგი კი არა. ამით ის გალაქტიკების წარმოქმნის მოდელების მნიშვნელოვან შემოწმებად იქცევა და, შესაძლოა, ბნელი მატერიის ბუნების შესახებ ახალი მინიშნებებიც მოგვცეს.

თემებიელიზაბეთ ადამსიმარკო მონაჩირის ტეილორირობერტ მინჩინიარესიბოს ობსერვატორიარადიოასტრონომიის ეროვნული ობსერვატორიასამეფო ასტრონომიული საზოგადოების ყოველთვიური გამოცემასვინბერნის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტიხუთასმეტრიანი სფერული რადიოტელესკოპიAGC 322753

გამოქვეყნდა 9 ნოემბერი, 2026