NASA-ს მარსის ორბიტერები ათწლეულებია მუშაობენ

MRO-ს ერთ-ერთი პრობლემა, ირონიულად, მისი ხანგრძლივი მუშაობაა. ორბიტერი თავის ზუსტ მდებარეობასა და ორიენტაციას კამერებით დანახულს ბორტზე არსებულ ვარსკვლავების რუკას ადარებს. NASA-ს რეაქტიული მოძრაობის ლაბორატორიის ინჟინერმა და MRO-ს მთავარმა ინჟინერმა პოლ ფიზელერმა თქვა: „MRO იმდენად ძველია, რომ ზოგი ვარსკვლავი ღამის ცაზე გადაადგილდა. ძალიან მცირედით, მაგრამ მაინც გადაადგილდნენ“. მცირე აცდენებმა აპარატი დააბნია. შარშან ინჟინრებს განახლებული რუკის გაგზავნა მოუწიათ, რათა MRO-ს მომავალშიც სწორი მიმართულება შეენარჩუნებინა.

Odyssey-ის ამჟამინდელი მთავარი საფრთხე საწვავის ამოწურვაა. საწვავი კოსმოსში მიმართულების შესანარჩუნებლად მცირე კორექტირებებს ხმარდება. აპარატს საწვავის მაჩვენებელი არ აქვს: გრავიტაციის გარეშე, რომელიც საწვავს ქვემოთ დაწევდა, მის მოცულობას ვერ გაზომავ. ამიტომ NASA-მ ზუსტად არ იცის, რამდენი საწვავი დარჩა. ინჟინრებმა ახალი გზები მოიფიქრეს, რომ აპარატმა თითო ჯერზე მხოლოდ რამდენიმე წვეთი გამოიყენოს და მუშაობა გაიხანგრძლივოს.

ექსპერტების თქმით, ორივე აპარატმა სარგებელი მიიღო NASA-ს გახმაურებული „უფრო სწრაფი, უკეთესი, იაფი“ პერიოდის წარუმატებლობებიდან. 1999 წელს NASA-მ მარსთან მისვლისას ორი მისია დაკარგა. ჯერ Mars Climate Orbiter ატმოსფეროში დაიწვა, რამდენიმე თვის შემდეგ კი Mars Polar Lander-მა დაშვებისას შეცდომა დაუშვა და ზედაპირს შეეჯახა. გამოძიებებმა დაადგინა, რომ ორივე კატასტროფის მიზეზი ისეთი დაუდევარი შეცდომები იყო, რომლებსაც ყოველდღიურ საქმიანობაში შესაძლოა უმნიშვნელოდ მიიჩნევდნენ. პირველი სახმელეთო და საფრენი სისტემების შეუთანხმებლობამ გამოიწვია: სახმელეთო სისტემა იმპერიულ საზომ ერთეულებს იყენებდა, საფრენი სისტემა კი მეტრულს. მეორე კი პროგრამულმა შეცდომამ გამოიწვია, რომელიც ტესტირებისას ვერ აღმოაჩინეს.

NASA-ს რეაქტიული მოძრაობის ლაბორატორიის ინჟინერმა და Mars Odyssey-ის პროექტისა და მისიის ხელმძღვანელმა გლენ ჰეივენსმა თქვა: „Odyssey-ის შემქმნელ გუნდს ეს წარუმატებლობები ძალიან კარგად ახსოვდა“. ამ დანაკარგების შემდეგ NASA-მ გაშვებამდე Odyssey-ისა და MRO-ს დახვეწაში მეტი რესურსი ჩადო. თითოეული აპარატი რაც შეიძლება გამძლე უნდა ყოფილიყო, ამიტომ ინჟინრებმა ყველა მცირე კომპონენტი და სისტემის ყველა კონფიგურაცია გამოსცადეს.

NASA-ს ერთ-ერთი მთავარი პრინციპია „მარაგი“, რაც კოსმოსურ აპარატზე ყოველი შემთხვევისთვის წასახემსებლის წაღებას ჰგავს.

მიჩიგანის უნივერსიტეტის კოსმოსური ფრენის ინჟინერმა ნილტონ რენომ, რომელსაც არც ერთ მისიაზე არ უმუშავია, თქვა: „შეიძლება გაუთვალისწინებელი რამ მოხდეს და უნდა დარწმუნდე, რომ აპარატი გადარჩება“. ფიზელერის თქმით, MRO-ს იმაზე დიდი ელემენტი და მეტი საწვავი ჰქონდა, ვიდრე მკაცრად სჭირდებოდა. ეს მარაგი ახლა მისიას მუშაობის გაგრძელებაში ეხმარება. NASA იმედოვნებს, რომ აპარატს კიდევ ათი წელი ამუშავებს.

თუმცა მარსის ორბიტაზე არაფრის წინასწარ მიჩნევა გონივრული არ არის. შარშან NASA-მ 11 წლის Mars Atmosphere and Volatile Evolution დაკარგა, ყველაზე ახალგაზრდა ორბიტერი წითელ პლანეტაზე. აპარატმა პლანეტის შორეულ მხარეს მოულოდნელად ელექტროენერგია დაკარგა. Odyssey-ისა და MRO-ს დაბერებასთან ერთად, გაურკვეველია, NASA შემდეგ მარსის რომელ ორბიტერებს გაგზავნის.

NASA-მ Blue Origin-ს სპეციალური საკომუნიკაციო თანამგზავრის შექმნა შეუკვეთა, რომელიც დედამიწაზე დიდი რაოდენობით მონაცემებს სულ მცირე ხუთი წლის განმავლობაში გადმოსცემს. წინამორბედებისგან განსხვავებით, რომლებიც სამეცნიერო მისიებად დაიწყეს და მოგვიანებით საკომუნიკაციო სამუშაოსაც ასრულებდნენ, ეს ორბიტერი მხოლოდ სხვა აპარატების სიგნალებს გადასცემს.

NASA-ს მარსის კვლევის გეგმაში შედარებით შეზღუდული პროექტებია. ერთ მისიაში ორი ორბიტერია, რომლებიც უკვე გზაში არიან და შეისწავლიან, როგორ რეაგირებს პლანეტა მზიდან წამოსული დამუხტული ნაწილაკების უწყვეტ ნაკადზე. მისიის ხელმძღვანელი ლილისიც კი ამბობს, რომ ეს მისია „კარგი მეცნიერების ჩასატარებლად საჭირო მინიმალურ ზღვარზეა“. შემდეგ არის Skyfall, სამი პატარა ვერტმფრენი, რომელთა გაშვებაც პირველი ბირთვულძრავიანი კოსმოსური აპარატით სულ რაღაც ორ წელიწადში იგეგმება. ეს უჩვეულოდ სწრაფი გრაფიკია მისიისთვის, რომელსაც მნიშვნელოვანი სამეცნიერო კითხვების პასუხის გაცემის მცირე შესაძლებლობა აქვს.

მეცნიერების აზრით, არც ერთი ინიციატივა სრულად არ აგრძელებს Odyssey-ისა და MRO-ს მემკვიდრეობას და შესაძლოა, მარსის წარსულის გახმაურებული წარუმატებლობებიც გაახსენოს. ჰორგანმა თქვა: „რა თქმა უნდა, ისინი უფრო სწრაფად და იაფად მუშაობას ცდილობენ“. მისი თქმით, „ასეთ გარემოში კარგი მეცნიერების კეთება გაცილებით რთული იქნება“.

თემებიბრაიონი ჰორგანიგლენ ჰეივენსინილტონ რენოპოლ ფიზელერირობ ლილისიMars OdysseyMars Reconnaissance OrbiterNASAკალიფორნიის უნივერსიტეტი, ბერკლის კამპუსიპერდიუს უნივერსიტეტი

გამოქვეყნდა 27 ოქტომბერი, 2026