პანკრეასის უჯრედები დიაბეტის მკურნალობას შეიძლება დაეხმაროს

ადამიანის პანკრეასი, ჩვეულებრივ, დაახლოებით მილიარდ ბეტა უჯრედს შეიცავს. ისინი ინსულინის მთავარი მწარმოებლებია. დიაბეტის მქონე ადამიანებში ეს უჯრედები ან არ არის, ან სათანადოდ ვერ მუშაობს. ამიტომ მეცნიერები მათი რაოდენობის აღდგენის გზებს ეძებენ, რაც შესაძლოა ხანგრძლივ მკურნალობად ან დაავადების განკურნების საშუალებადაც იქცეს. მკვლევართა ჯგუფი ცოტა ხნის წინ ამ მიზანს კიდევ ერთი ნაბიჯით მიუახლოვდა. მეცნიერებმა სხვა ტიპის პანკრეასის უჯრედები გენეტიკურად შეცვალეს, რათა სისხლში შაქრის მაღალი დონის საპასუხოდ ინსულინი გამოემუშავებინათ და გამოეყოთ.

მკვლევრებმა სადინარის უჯრედები შეცვალეს. წინა კვლევების თანახმად, ისინი ზოგჯერ თავისით გარდაიქმნება ბეტა უჯრედებად. ზრდასრულ ორგანიზმში უჯრედები, როგორც წესი, საკუთარ სახეობას მყარად ინარჩუნებს, ამიტომ ასეთი მოვლენა უჩვეულოა. ამან მეცნიერებს მიანიშნა, რომ კვლევა სადინარის უჯრედებით უნდა დაეწყოთ.

ჰარვარდის სამედიცინო სკოლის (Harvard Medical School) პოსტდოქტორანტმა მკვლევარმა ძიან ლიმ განაცხადა, რომ მეცნიერებმა მანამდე არ იცოდნენ, რომელი გენები მართავდა ამ გარდაქმნას. ლიმ ჟურნალ Science Translational Medicine-ში გამოქვეყნებულ ახალ კვლევას უხელმძღვანელა. მკვლევრებმა გენეტიკური სკრინინგი გამოიყენეს. ამ მეთოდის დროს მთელ გენომში დნმ-ის მცირე მონაკვეთებს არღვევენ, რათა დაადგინონ, რომელია მნიშვნელოვანი კონკრეტული ბიოლოგიური პროცესისთვის. ეს ჰგავს ავტომობილის ძრავიდან სქემის გარეშე ცალკეული ნაწილების ამოღებას. შემდეგ აკვირდებიან, რა ფუჭდება, რათა გაიგონ, რომელი კომპონენტები აწვდის საწვავს ან საჭის მართვისთვისაა აუცილებელი.

ამ პროცესით მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ALDH3B2-ის სახელით ცნობილი გენის ამოღება სადინარის უჯრედებს ბეტა უჯრედების მსგავს უჯრედებად უფრო ხშირად გარდაქმნიდა. გენეტიკური ცვლილების გარეშე სადინარის უჯრედების 1%-ზე ნაკლები სპონტანურად იღებდა ბეტა უჯრედის მსგავს მდგომარეობას. ALDH3B2-ის გათიშვის შემდეგ ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 8,5%-მდე გაიზარდა.

მკვლევრებმა პირველადი ცდები ლაბორატორიულ ჭურჭელში მოთავსებულ ადამიანის უჯრედებზე ჩაატარეს. შემდეგ ეს უჯრედები დიაბეტის მქონე თაგვებს გადაუნერგეს. თაგვების სისხლში ადამიანის ინსულინმა ცირკულირება დაიწყო, ხოლო ცხოველების გლუკოზის დონე თითქმის ნორმალურ მაჩვენებლამდე დაეცა. ეს ეფექტი ექვსი კვირის განმავლობაში შენარჩუნდა.

მეცნიერებმა დიაბეტის ხანგრძლივად შემსუბუქების მიზნით რამდენიმე გენური თერაპია მანამდეც შეისწავლეს. მაგალითად, მიმდინარე წლის დასაწყისში დაწყებულ კლინიკურ კვლევაში კუნთის უჯრედებს ინსულინის წარმოებისთვის საჭირო გენეტიკურ ინსტრუქციებს აძლევენ. სხვა ახალი მკურნალობის მეთოდები ლაბორატორიაში ინსულინის გამომყოფი ახალი უჯრედების შექმნასა და შემდეგ პაციენტისთვის მათ გადანერგვას ითვალისწინებს.