თურქეთ-საბერძნეთის საზღვაო დავა ევროკავშირის სამიტს ემუქრება

ლიბიასა და თურქეთს შორის საზღვაო საზღვრის შესახებ სადავო შეთანხმებამ საბერძნეთი გააღიზიანა და ევროკავშირიც გაანაწყენა. საკითხმა შესაძლოა პარასკევს ევროკავშირის ლიდერთა სამიტზეც იჩინოს თავი.

ათენში ერთ-ერთი მაღალი თანამდებობის პირის თქმით, საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრი კირიაკოს მიცოტაკისი საკითხს დუბლინში ევროკავშირის ლიდერთა არაფორმალურ შეხვედრაზე წამოჭრის. თანამდებობის პირმა ანონიმურობის პირობით ისაუბრა. სამიტზე ხელოვნურ ინტელექტსა და უკრაინაზე უნდა იმსჯელონ.

დავა თურქეთ-ლიბიის შეთანხმებას უკავშირდება. ის აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაში, საბერძნეთსა და კვიპროსს შორის დერეფანზე პრეტენზიას აცხადებს. ათენი ამბობს, რომ ეს წყლები მის განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაშია. ევროკავშირი ამ ტერიტორიაზე ენერგეტიკულ და სატრანსპორტო პროექტებს უჭერს მხარს.

საბერძნეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა იორგოს გერაპეტრიტისმა გასულ კვირას ადგილობრივ ტელევიზიასთან ინტერვიუში განაცხადა: „საბერძნეთმა მკაფიოდ განაცხადა, რომ ესკალაციის შემთხვევაში ევროკავშირისგან სანქციებსა და მხარდაჭერას მოითხოვს“.

საბერძნეთი და თურქეთი ნატოს მოკავშირეები არიან, თუმცა საზღვაო საზღვრებისა და კონტინენტური შელფის გადაფარვადი პრეტენზიების გამო დაპირისპირებიან. ათენი შიშობს, რომ ანკარა ლიბიის შეთანხმებას კრეტას სამხრეთით ოფშორული ძიების გასაპროტესტებლად გამოიყენებს. თურქეთმა შესაძლოა, ასევე გაასაჩივროს ევროკავშირის დაფინანსებული წყალქვეშა ელექტროსადენი, რომელიც საბერძნეთსა და კვიპროსს აკავშირებს. ამან ორივე პროექტი დაპირისპირების კერად შეიძლება აქციოს.

თურქეთმა შეთანხმებას ხელი 2019 წელს მოაწერა ლიბიის ტრიპოლიში მოქმედ მთავრობასთან, რომელსაც გაერო უჭერდა მხარს. აღმოსავლეთ ლიბიის მეტოქე ხელისუფლებამ ის 20 ოქტომბერს ერთხმად დაამტკიცა.

ევროკომისიისა და ევროპული საბჭოს ხელმძღვანელებმა 20 ოქტომბერს ერთობლივ განცხადებაში თქვეს: „ეს შეთანხმება მესამე სახელმწიფოების სუვერენულ უფლებებს ხელყოფს, საზღვაო სამართალს არ შეესაბამება და ბათილია“.

საზღვრის შესახებ შეთანხმება ეგვიპტემაც უარყო. იგივე გააკეთეს ბაჰრეინმა, კვიპროსმა, ისრაელმა და არაბთა გაერთიანებულმა საამიროებმა. კვიპროსს თურქეთთან ცალკე დავაც აქვს, რომელიც 1970-იანი წლებიდან კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილის თურქეთის მიერ ოკუპაციას უკავშირდება.

თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ბრიუსელი გააკრიტიკა. უწყების განცხადებით, ბრიუსელმა საბერძნეთისა და კვიპროსის „მაქსიმალისტური და უკანონო“ პოზიციები გაიზიარა, რომლებიც „რეალობას მოწყვეტილია“.

თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა მთავრობის ბოლო სხდომაზე განაცხადა: „მოველით, რომ ისინი პატივს სცემენ ჩვენი ქვეყნისა და ლიბიის ერთობლივ ნებას“.