უკრაინაში იძულებითი გაწვევის პრაქტიკა დაპირისპირებას ამწვავებს

TCK-ის თანამშრომლებს სამხედრო აღრიცხვის საბუთების შემოწმება და უწყების გაცემა შეუძლიათ. ადმინისტრაციული დაკავების უფლება მხოლოდ ეროვნულ პოლიციას აქვს. საბუთების შემოწმებისას თანამშრომლებმა ვინაობა უნდა დაასახელონ.

უკრაინის პარლამენტის ადამიანის უფლებათა კომისარმა დმიტრო ლუბინეცმა TCK-ის ზოგი წარმომადგენლის წინააღმდეგ საჩივრების ზრდაზე არაერთხელ გააფრთხილა. ლუბინეცმა თქვა: „2022 წელს სრულმასშტაბიანი შეჭრის დასაწყისში მხოლოდ 18 საჩივარი მივიღეთ, 2025 წლის ბოლოს კი ეს რიცხვი 6 127-მდე გაიზარდა“.

ომბუდსმენის ოფისის ცნობით, 2026 წლის 1 იანვრიდან 3 სექტემბრამდე უწყებამ 5 024 მიმართვა განიხილა. ოფისმა კიევში, ხარკოვში, ბილა-ცერკვასა და სხვა ქალაქებში უკანონო თავისუფლების აღკვეთა, ცემა და იძულების სხვა ფორმები გამოავლინა. ეს მოიცავდა მოქმედი გადავადების მქონე პირთა დაკავებას და კანონით დადგენილი პროცედურის დარღვევას.

26 წლის ანდრიი დომბროვსკი ამბობს, რომ 2026 წლის 26 ივლისს იძულებითი მობილიზაციისას დაშავდა. ის გაწვევის ასაკის იყო, თუმცა მის წინააღმდეგ დაკავების ორდერი არ არსებობდა და ხელისუფლება არ ეძებდა. ადვოკატის თქმით, თანამშრომლებს მხოლოდ უწყების გაცემა შეეძლოთ და ქუჩიდან წაყვანის კანონიერი საფუძველი არ ჰქონდათ.

დომბროვსკიმ თქვა: „ჟიტომირში ველოსიპედით მივდიოდი. კუთხიდან Renault Duster გამოვიდა. Telegram-ის საუბრებიდან ვიცოდი, რომ ასეთ მანქანებს მობილიზაციის დანაყოფები ხშირად იყენებენ. რამდენიმე მამაკაცი გადმოვიდა. გვერდის ავლა ვცადე, მაგრამ ველოსიპედს დაარტყეს და მიწაზე დავეცი. ფეხი ამტკივდა. არავინ გამცნობია და არაფერი უთქვამს. უბრალოდ მანქანაში ჩამსვეს“.

მობილიზაციასთან დაკავშირებული სამედიცინო შემოწმებისა და სამხედრო ნაწილში გადაყვანის შემდეგ დომბროვსკი მოტეხილი ფეხით საავადმყოფოში მოათავსეს. ის ახლა სახლში სამედიცინო შვებულებით იმყოფება და მობილიზაციის კანონიერებას სასამართლოში ასაჩივრებს.

დომბროვსკიმ განმარტა: „ადამიანების მოკვლა ან სიკვდილი ნამდვილად არ მინდა. მესმის, რომ ომში ვართ და ადამიანები გვჭირდება. იძულებით მობილიზაციასაც მივიღებდი, სათანადოდ და კანონის დაცვით რომ ტარდებოდეს. მაგრამ ახლანდელ მდგომარეობას ვერ შევეგუები“.

დაკავებამდე ის TCK-ის თანამშრომლებს ადგილობრივი Telegram-არხების დახმარებით ერიდებოდა. მომხმარებლები იქ გაწვევის თანამშრომელთა ადგილმდებარეობას აზიარებენ. ასეთი არხების ადმინისტრატორები დიდ რისკს იღებენ. 2023 წლის აპრილში ვოლინის ოლქის ქალაქ ლუცკში ერთ-ერთ მათგანს უკრაინის შეიარაღებული ძალების კანონიერი საქმიანობის შეფერხებისთვის ხუთი წლით პატიმრობა მიუსაჯეს.

ანდრიის ადვოკატი სერჰიი კოსიიჩუკი სამხედრო მობილიზაციასა და სამართალზე მომუშავე უკრაინული იურიდიული ფირმის, Primus Partners-ის, მმართველი პარტნიორია. მის გუნდს უკრაინაში დაახლოებით 30 მიმდინარე საქმე აქვს, რომლებიც კანონის დარღვევით ჩატარებულ მობილიზაციას ეხება.

კოსიიჩუკის თქმით, ზოგი მამაკაცი ოფიციალური გადავადების მიუხედავად ძალით გაიწვიეს. საგუშაგოზე მათ ეუბნებოდნენ, რომ მონაცემების დაზუსტება იყო საჭირო, და ადგილობრივ TCK-ში მიჰყავდათ. შემდეგ სამხედრო აღრიცხვის ელექტრონულ სისტემაში გადავადება ქრებოდა. მათ იმ რაიონში არეგისტრირებდნენ, სადაც გააჩერეს, მიუხედავად იმისა, რომ იქ არ ცხოვრობდნენ.

გადავადების მინიჭების ან განახლების განაცხადებს TCK-ში შექმნილი კომისიები განიხილავენ. განხილვისას არსებული გადავადება, როგორც წესი, ძალაში რჩება.

კოსიიჩუკმა განაცხადა, რომ საქმიანობის გამო დაემუქრნენ და დააკავეს კიდეც. მან თქვა: „ორი წლის წინ ჩემი აქტიური საჯარო პოზიციისა და ანონიმური მუქარის შემდეგ ჩემი მობილიზება სცადეს. მუქარა, სავარაუდოდ, სამართალდამცველებს უკავშირდებოდა. სათანადო საფუძვლის გარეშე დამაკავეს“.

შემთხვევაზე სისხლის სამართლის გამოძიებები დაიწყო, თუმცა ისინი ფაქტობრივად შეჩერებულია. კოსიიჩუკმა აღნიშნა, რომ უკრაინის გადარჩენისთვის მობილიზაციის აუცილებლობა ესმის. მისი პოზიცია თავად მობილიზაციას არ ეწინააღმდეგება. ის მკაფიო სამართლებრივ ჩარჩოსა და ფუნდამენტური უფლებების დაცვას მოითხოვს.

კოსიიჩუკი მონაწილეობდა კანონპროექტ №15076-1-ის მომზადებაში, რომელიც უკრაინის პარლამენტში 2026 წლის 30 მარტს შეიტანეს. კანონპროექტი მობილიზაციისას TCK-ისა და პოლიციის უფლებამოსილებებს აზუსტებს და თვითნებური დაკავების თავიდან აცილებას ისახავს მიზნად.

სამხედრო ვალდებულების მქონე უკრაინელების უფლებებს იურიდიული ოფის Polina Marchenko Law Office-ის მმართველი პარტნიორი პოლინა მარჩენკოც იცავს. მან ერთ-ერთი კლიენტის შესახებ თქვა: „ჯანმრთელობის გამო სამხედრო ვალდებულების მქონედ არ ითვლებოდა და ყველა საბუთი თან ჰქონდა. მიუხედავად ამისა, გასულ თებერვალში ბილა-ცერკვაში გააჩერეს და TCK-ში წაიყვანეს. იქ შვიდი დღე ჰყავდათ და არც ადვოკატთან და არც სხვასთან შეხვედრის უფლება მისცეს“.

მარჩენკოს თქმით, მამაკაცი გაიწვიეს და ახლა ერთ-ერთ სამხედრო ნაწილში მსახურობს. იურისტები მობილიზაციის გადაწყვეტილებას ასაჩივრებენ. TCK-ში ყოფნისას კლიენტმა ტელეფონით ვიდეო გადაიღო. მოგვიანებით სოციალურ ქსელში გავრცელებულ ჩანაწერში ის ამტკიცებდა, რომ დაკავებულთა შორის ბევრი ავად იყო და სამხედრო სამსახურისთვის სამედიცინო მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებდა.

მარჩენკო უკანონო მობილიზაციისას მოქალაქეების მოქმედებებზე იურიდიულ ბლოგსაც აწარმოებს. მისი თქმით, ერთმა სახელმწიფო უწყებამ დააშინა, თუმცა უწყების დასახელება არ სურს.

უკრაინის სახმელეთო ძალების სარდლობამ წერილობით გვიპასუხა, რომ TCK-ის წინააღმდეგ საჩივრების ზრდას ვერც დაადასტურებდა და ვერც უარყოფდა. სარდლობის განცხადებით, თანამშრომელთა შესაძლო გადაცდომებს იძიებენ და ამას შეიძლება დისციპლინური პასუხისმგებლობა მოჰყვეს. დაწესებული სანქციების საერთო რაოდენობის შესახებ გაერთიანებული მონაცემები უწყებას არ აქვს.

სტატიაში აღწერილ საქმეებზე სარდლობამ აღნიშნა, რომ კანონის შესაძლო დარღვევის, უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ან TCK-ის სამხედრო მოსამსახურეთა არასათანადო ქმედებების შესახებ ოფიციალურად მიღებული ცნობები დადგენილი წესით მოწმდება.

სოციალურ ქსელებში ფართოდ გავრცელებული დარღვევები უკრაინის მობილიზაციის სისტემის გარშემო დაძაბულობასა და TCK-ის მიმართ მტრობას ზრდის. ამას დაპირისპირება და გაწვევის თანამშრომლებზე სავარაუდო თავდასხმებიც მოჰყვა.

რუსეთი TCK-ის თანამშრომლების მონაწილეობით იძულებითი მობილიზაციის მასალებს ავრცელებს და მათ მიმართ უკმაყოფილებას აღვივებს. რუსული ანგარიშები ხელოვნური ინტელექტით შექმნილ მასალებსაც ავრცელებენ. მათში უკრაინელი ჯარისკაცები ფრონტზე წასაყვანად ხელბორკილდადებულები ან მობილიზაციის შემდეგ ატირებულები ჩანან.

ამავე დროს, პირადი შემადგენლობა რუსეთსაც აკლია. ის საკუთარ მოსახლეობაში იძულებით მობილიზაციას ატარებს და უცხოელების შეიარაღებულ ძალებში მოსაზიდად იძულებისა და ექსპლუატაციის მეთოდებს იყენებს.

ოთხ წელზე მეტი ხნის სრულმასშტაბიანი ომის შემდეგ ორივე ქვეყანას საკმარისი პირადი შემადგენლობის მოზიდვა უჭირს. ამიტომ მობილიზაცია საინფორმაციო ომში სულ უფრო მნიშვნელოვან საკითხად იქცა.

თემებიდმიტრო ლუბინეციანდრიი დომბროვსკისერჰიი კოსიიჩუკიპოლინა მარჩენკოPrimus PartnersPolina Marchenko Law Officeგაწვევისა და სოციალური მხარდაჭერის ტერიტორიული ცენტრიუკრაინის სახმელეთო ძალების სარდლობაუკრაინარუსეთი

გამოქვეყნდა 6 ოქტომბერი, 2026