შაბათს, როცა ნისლი დედაქალაქ ველინგტონს ფარავდა, ახალ ზელანდიაში ახალი მთავრობა აირჩიეს. ქვეყანაში განწყობაც ისეთივე მძიმე იყო, როგორც ნაცრისფერი ამინდი.
„საკმაოდ დაღლილი და გულგრილი ვარ“, ამბობს 21 წლის იმოჯენ ვლუტგერი. „ერთგვარი აპათიაა და ცოტა შიშიც.“
„დაღლილი ვარ. მგონი, ყველა დავიღალეთ“, აღიარებს 28 წლის სიმონი.
„ხმა საერთოდ არ მიმიცია“, უხერხულად ამბობს 40 წელს გადაცილებული ერთი კაცი. მისი თქმით, საარჩევნო ბიულეტენში არც ერთი კანდიდატის მონიშვნა ვერ შეძლო. საუბრის გაგრძელებაზე უარი თქვა.
„ველინგტონი ერთგვარი ბუშტია“, ამბობს კიდევ ერთი ამომრჩეველი და დასძენს, რომ იმედგაცრუებულია. ეს დათქმა, რომელიც ბევრისგან მოვისმინე, ხშირად მეორდებოდა.
გამოკითხვები აჩვენებს, რომ ასეთი განწყობა მთელ ქვეყანაშია გავრცელებული. მოსახლეობის განწყობა უარესდება, პოლიტიკისადმი ნდობა კი კიდევ უფრო დაბალია.
ახლახან ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ქვეყნის მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ახალ ზელანდიას შესაძლებლობების ქვეყანად აღარ მიიჩნევს. დაახლოებით ამდენივე ადამიანს ეშინია, რომ მომავალში მდგომარეობა კიდევ უფრო გაუარესდება.
ბევრი ახალზელანდიელი ფიქრობს, რომ ეკონომიკა დანგრეულია, სამუშაო ადგილები არ არის, ცხოვრების ხარჯი მკვეთრად გაიზარდა, ეროვნული სიამაყის წყარო, საზოგადოებრივი ერთიანობა, ირღვევა და პოლიტიკურ საკითხებში რეალური წინსვლა არ ჩანს.
რეკორდული რაოდენობის ადამიანი ტოვებს ქვეყანას უკეთესი მომავლის საძიებლად.
შაბათის არჩევნებში რეკორდულად ბევრმა ამომრჩეველმა ზურგი აქცია ორ მთავარ პარტიასაც. შედეგად, არც ერთ მათგანს მკაფიო მანდატი არ მიუღია.
თუმცა, სხვადასხვა პოლიტიკური მიმართულების პარტიებმა ისტორიულ შედეგებს მიაღწიეს. მათ შორის იყვნენ მემარცხენე მწვანეები, მემარჯვენე ლიბერტარიანული პარტია „აქტი“ და ცენტრისტული „შესაძლებლობის პარტია“. ამ უკანასკნელს აქამდე პარლამენტში ადგილი არასდროს მოეპოვებინა, ახლა კი შესაძლოა, შვიდი მანდატით ძალთა ბალანსი გადაწყვიტოს.
„თქვენ ხმა მიეცით იმას, რომ ახალი ზელანდიის პოლიტიკა სამუდამოდ შეცვლილიყო“, მიმართა პარტიის გახარებულმა ლიდერმა, კვილე ვონგმა, არჩევნების ღამეს ამომრჩევლებს. „პირადად მე პოლიტიკაში ცვლილებების ნელი ტემპით იმედგაცრუებული მოვედი.“
სავარაუდოდ, რამდენიმე კვირა გავა, სანამ ზუსტად გაირკვევა, ვინ შევა მმართველ კოალიციაში და რა შეთანხმებები დაიდება მის შესაქმნელად.
თუმცა, ეს მხოლოდ პირველი გამოწვევაა იმ მრავალთაგან, რომლებიც ქვეყნის მომავალ პრემიერ-მინისტრს ელის. ახალი ზელანდია გზაგასაყარზე დგას.
დიდი ხნის განმავლობაში ახალ ზელანდიას შრომისმოყვარე ადამიანებისთვის რძისა და თაფლის ქვეყანად მიიჩნევდნენ, პირდაპირი მნიშვნელობითაც. მისი მოსახლეობა მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ოპტიმისტურად განწყობილ ადამიანებად ითვლებოდა.
„კმაყოფილების მომნიჭებელი კარიერა, ხარისხიან ჯანდაცვაზე ხელმისაწვდომობა და ოჯახის წევრებისა და მეგობრების ახლო წრე ბედნიერი ცხოვრების სამი უმნიშვნელოვანესი საფუძველია“, ამბობს ოკლენდიის უნივერსიტეტის პროფესორი რობერტ მაკკალოკი. მისი თქმით, ამ ყველაფრის მიღწევა შესაძლებელი იყო.
„ცხოვრების წესი კარგი იყო“, განუცხადა ბედნიერების ეკონომიკის კვლევის წამყვანმა ექსპერტმა ბი-ბი-სის. „ყველაზე მაღალანაზღაურებადი არ იყავი, მაგრამ კარგად ცხოვრება შეგეძლო.“
ბი-ბი-სისთან მოსაუბრე ბევრმა თქვა, რომ ქვეყნის დაღმასვლა კოვიდპანდემიის დროს დაჩქარდა და მკვეთრ ვარდნაში გადაიზარდა.
უმუშევრობამ 11 წლის მაქსიმუმს მიაღწია და კვლავ იზრდება. 24 წლამდე ახალზელანდიელებისთვის მდგომარეობა ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში ყველაზე მძიმეა. სამუშაო იმდენად ცოტაა, რომ სამიდან ერთ ადამიანს საკმარისი სამუშაო ვერ უპოვია ან საერთოდ უმუშევარია.
მაიკლ დოუსონი ამბობს, რომ ყველაფერი გააკეთა, რაც საჭიროდ მიაჩნდა: სკოლა დაამთავრა, ხელობა შეისწავლა, კვალიფიკაცია მიიღო და ათობით სამუშაოზე შეიტანა განაცხადი.
თუმცა, უკვე ერთი წელია, სამუშაო ბაზარზე ისეთი მძიმე მდგომარეობაა, რომ გასაუბრებაზეც კი არ დაუბარებიათ.
„ძალიან ცუდი იყო... ახლა მომავლის მიმართ გარკვეულწილად ცინიკური ვარ“, ამბობს 20 წლის დოუსონი.
დახმარების სერვისის „ახალგაზრდობა შთაგონებისთვის“ აღმასრულებელი დირექტორი ზაინაბ ალი ამბობს, რომ მოთხოვნა ასეთი მაღალი არასდროს ყოფილა. დასაქმების ხელშემწყობი სემინარების მომლოდინეთა სიაში ასობით ადამიანია.
ველინგტონის გარეუბანში მდებარე ცენტრში მისული ახალგაზრდები გულგატეხილები არიან.
„ზოგჯერ შობის სუფრასთან ყველას გაბუტული ბიძისგან გვესმოდა ხოლმე ასეთი სიტყვები. ახლა ახალგაზრდებიც იმავეს გვეუბნებიან: რა აზრი აქვს?“
ამასობაში, შინამეურნეობების ელექტროენერგიის გადასახადები მკვეთრად გაიზარდა. ამის ერთ-ერთი მიზეზი მიწოდების გლობალური შეფერხებებია. ახალი ზელანდია კვლავ მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ძვირ ადგილად რჩება სახლის დასაქირავებლად ან შესაძენად. მაღალი ინფლაციის გამო, თითოეული დოლარის მსყიდველუნარიანობა მცირდება.
კუნძულოვანი ქვეყანა იმდენ საკვებს აწარმოებს, რომ საკუთარი მოსახლეობა რვაჯერ გამოკვებოს. მიუხედავად ამისა, ზრდასრულთა დაახლოებით მეოთხედი საკვებზე მაღალი ფასების გამო ზოგჯერ საჭმელს გამოტოვებს. სუპერმარკეტების დუოპოლიის მიერ განსაზღვრული სურსათის ფასები განვითარებულ ქვეყნებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია.
ახალი ამბების სათაურები ჯანდაცვის კრიზისებითაა სავსე: გრძელი რიგები, ქრონიკული კადრების ნაკლებობა, დანგრეული ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურა და პაციენტებისთვის მზარდი ხარჯები. სისტემის მდგომარეობა ისე ნათლად არც ერთ ამბავს უჩვენებია, როგორც ივლისში მომხდარს: კაცს გადაუდებელი დახმარების განყოფილების საპირფარეშოში გული წაუვიდა, ცხრა საათის ლოდინის შემდეგ კი გარდაიცვალა.
„მოსახლეობის ერთი ნაწილი მძიმე მატერიალურ გაჭირვებაშია, მეორე ნაწილს კი ძალიან ეშინია, რომ შემდეგი თვითონ იქნება“, ამბობს ველინგტონის ვიქტორიას უნივერსიტეტის პოლიტოლოგი ლუკ ოლდფილდი.
საზოგადოებრივი დებატების მზარდმა პოლარიზაციამ, მათ შორის მაორების უფლებებზე, ვაიტანგის ხელშეკრულებაზე, ლგბტ+ ადამიანების ჯანდაცვასა და იმიგრაციაზე, ამ თემებით შეხებულ ბევრ ადამიანს დამატებითი ფსიქოლოგიური ტვირთი შეუქმნა.
„რამდენიმე ჯგუფს გაუჩნდა განცდა, რომ მათ პოლიტიკურ თამაშში პაიკებად იყენებენ“, ამბობს დოქტორი ლარა გრივზი, რომელიც მკვიდრი მოსახლეობის პოლიტიკას სწავლობს.
ეს მოვლენები ყოველდღიურად დაახლოებით 180 ადამიანს უბიძგებს, ქვეყანა დატოვოს. რეკორდული მასშტაბის გადინება ოჯახებს ყოფს, თემებს ამცირებს და კვალიფიციურ კადრებს აკლებს ქვეყანას.
და-ძმები, სემი და ემილი, ბი-ბი-სის ეუბნებიან, რომ ახალი ზელანდია უყვართ, თუმცა დარჩენის მიზეზების პოვნა უჭირთ. მათი მეგობრები მასობრივად მიდიან, მშობლებიც კი ავსტრალიაში გადასვლაზე დაფიქრდნენ.
„საქმე მხოლოდ ის კი არ არის, რომ ავსტრალიაში წასვლისთვის გაჯილდოებენ, აქ დარჩენისთვის თითქოს აქტიურად გსჯიან“, ამბობს სემი.
თუმცა, ქვეყნის ბევრ ნაწილში განწყობა განსხვავებულია.
ქალაქ ფილდინგში, ქვეყნის უდიდეს პირუტყვის ბაზარში, სადაც კუნძულის სხვადასხვა კუთხიდან ჩამოსული ფერმერები იკრიბებიან, სტიუ მორტონი ამბობს, რომ გასული წელი მისი 30-წლიანი კარიერის საუკეთესო იყო.
სოფლის მეურნეობა, რომელიც ახალი ზელანდიის მშპ-ის დაახლოებით 3%-ს შეადგენს, წინა, ლეიბორისტული მთავრობის ემისიების შემცირების სქემით დაზარალდა, დასძენს მორტონი. მისი თქმით, ეროვნულმა პარტიამ ვითარება შეცვალა.
მორტონს მიაჩნია, რომ ეკონომიკის დანარჩენ ნაწილშიც მდგომარეობა გაუმჯობესდება.
„ყოფილა დრო, როცა გვიკითხავს: მომავალი სად არის?
„დაგვეხმარება სტაბილური მთავრობა... ასევე, დადებითი დამოკიდებულება და იმის დაფასება, რომ ის, რაც გვაქვს, სინამდვილეში ცუდი არ არის.“
ახალ ზელანდიაზე მოქმედი ბევრი პრობლემა გლობალური ტენდენციების ნაწილია. ამასთან, უდავოა, რომ ახალზელანდიელების ცხოვრების დონე ბევრ სხვაზე მაღალია.
თუმცა, ეს პრობლემები ქვეყნის ეროვნულ თვითშეგნებას აზიანებს.
„ეს თავდაჯერებულობის კრიზისს იწვევს: რა არის ახალი ზელანდია და საით მიდის“, განუცხადა ბი-ბი-სის ჰელენ კლარკმა, რომელიც 1999-2008 წლებში პრემიერ-მინისტრი იყო.
მისი ფონდი ყოველწლიურად იკვლევს ახალზელანდიელთა საზოგადოებრივ ერთიანობას. ბოლო ანგარიშის თანახმად, ახალზელანდიელები, განსაკუთრებით ახალგაზრდები, წინა თაობასთან შედარებით გაცილებით იზოლირებულად გრძნობენ თავს. მულტიკულტურალიზმისადმი დამოკიდებულება უარესდება, მოსახლეობა კი ნაკლებად იმედიანია.
ინსტიტუტებისა და ლიდერებისადმი ნდობა საგანგაშოდ დაეცა: ახალზელანდიელთა მხოლოდ ორი მეხუთედი ენდობა მთავრობას, რომ ის სწორად იმოქმედებს. სასამართლოებს კი ქვეყნის მოსახლეობის ნახევარზე ნაკლები ენდობა.
„არის განცდა, რომ სინამდვილეში არავინ ზრუნავს“, ამბობს კლარკი.
ყოფილი ლეიბორისტი პრემიერ-მინისტრის, ჯასინდა არდერნის, მიერ 2017 წელს გაპიარებული ჯანდაცვისა და საცხოვრებელი სახლების სფეროების გარდაქმნა არ განხორციელდა. მისმა მემკვიდრეებმა ბევრი სხვა მიღწევაც უკან წაიღეს, მათ შორის მოწინავე თამბაქოს საწინააღმდეგო რეფორმები, ემისიების შემცირების პოლიტიკა და მაორის ენის მხარდამჭერი ინიციატივები.
არდერნის მემკვიდრეობას კოვიდთან დაკავშირებული პოლარიზებული გადაწყვეტილებები განსაზღვრავს. იგივე შეიძლება ითქვას კრის ჰიპკინზზეც, რომელიც არდერნის გადადგომის შემდეგ რვა თვის განმავლობაში პრემიერ-მინისტრი იყო, მანამდე კი ჯანდაცვის მინისტრად მუშაობდა.
ეროვნული პარტია ხელისუფლებაში 2023 წელს მოვიდა და პირობა დადო, რომ „ქვეყანას სწორ გზაზე დააბრუნებდა“ და ეკონომიკას აღადგენდა.
„უნდა ითქვას, რომ მათ ძალიან შეზღუდულ წარმატებას მიაღწიეს“, ამბობს პოლიტიკური კომენტატორი გრანტ დანკანი. „ლუქსონის მთავრობა წინა მთავრობას უსასრულოდ ვერ დაადანაშაულებს.“
ეროვნულმა პარტიამ განათლების რეფორმა გაატარა, როგორც ამას დაჰპირდა. თუმცა, მისი მმართველობის ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა მაორების მასშტაბური საპროტესტო მსვლელობა იყო. პროტესტი კოალიციის პარტნიორის არაპოპულარულ კანონპროექტს მოჰყვა, რომელიც ვაიტანგის ხელშეკრულების ხელახლა განსაზღვრას ითვალისწინებდა. შემდეგ კი ექვს თვეში კრისტოფერ ლუქსონმა ხელმძღვანელობისთვის ბრძოლა ორჯერ მოიგერია.
არსებობს განცდა, რომ ლეიბორისტებს ზედმეტად დიდი, უმეტესად ძვირადღირებული და შეუსრულებელი გეგმები ჰქონდათ. ეროვნულ პარტიას კი ამბიცია არ ჰყოფნის და დიდი დრო და ძალისხმევა საკუთარ ფრთასთან დაპირისპირებას მოახმარა.
ორივე მთავრობა ამბობს, რომ მათი გეგმები კონტროლს მიღმა არსებულმა კრიზისებმა შეაფერხა, მათ შორის კოვიდმა, ირანის ომმა და აშშ-ის სავაჭრო დაპირისპირებამ.
თუმცა, დანკანის თქმით, ამ ახსნას ამომრჩევლები არ იღებენ. მას ქვეყანა აქამდე ასეთ მდგომარეობაში არ უნახავს. „არც ერთ პარტიას არ ჰყოლია ნამდვილად ძლიერი, შთამაგონებელი ლიდერი. ორივეს იმედგამაცრუებელი შედეგების ისტორია აქვს.“
სემი ამბობს, რომ თანამდებობას ვინც არ უნდა დაიკავოს, ცვლილებების დიდი იმედი არ აქვს.
„ყველაფერი მოძველებული ჩანს... მოსახლეობის დიდი ნაწილი ალბათ ფიქრობს, რომ უკეთესად შეგვეძლო“, ამბობს ის. ირონიული ღიმილით დასძენს: „არა მგონია, საქმეს ეხმარებოდეს ისიც, რომ ორივე თეთრკანიანი კაცია და ორივეს კრისი ჰქვია.“
კომენტარი (0)
გაგვიზიარე შენი აზრი.
კომენტარები ავტომატურად მოწმდება.
აზრის გასაზიარებლად შექმენი ანგარიში ან შედი.
კომენტარები ჯერ არ არის. დაწერე პირველი.