გაფართოებული ბრიკსი ერთიანობის გამოცდას აბარებს

ამ შაბათ-კვირას მსგავსი განმეორების საფრთხე არსებობდა. თუმცა მოლაპარაკეებმა შაბათს ერთობლივი განცხადება ერთხმად დაამტკიცეს, რადგან ირანსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს შორის უთანხმოების დასაძლევ ფორმულაზე შეთანხმდნენ. ტექსტი ნებისმიერი სახელმწიფოს მიერ ომის ცალმხრივად დაწყებას გმობს, მაგრამ კონკრეტულ ქვეყანას არ ასახელებს. ამგვარად, ჯგუფმა კონსენსუსი შეინარჩუნა და არც ირანზე თავდასხმებისთვის აშშ და ისრაელი დაასახელა, არც სპარსეთის ყურის ქვეყნებზე შეტევისთვის თეირანი.

რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრა კიდევ ერთ განხეთქილებას ქმნის. მოსკოვს პოლიტიკური მხარდაჭერა და სანქციების დაგმობა სურს. სხვა წევრები დასავლურ ზომებს არ უერთდებიან, თუმცა კრემლის მიერ დაწყებულ შეჭრასაც ღიად არ უჭერენ მხარს.

ინდოეთს სამიტის დიპლომატიურ წარმატებად წარმოჩენა და გლობალური სამხრეთის ლიდერობის განმტკიცება სურს. თუმცა მას ფორუმის დასავლეთის საწინააღმდეგო კოალიციად გადაქცევა არ უნდა. ლონდონის საერთაშორისო ურთიერთობების ინსტიტუტის, ჩეთემ ჰაუსის (Chatham House), მკვლევარმა ჩიტიგჯ ბაჯპაიმ ინდოეთის მიზანი ასე აღწერა: „არადასავლური, მაგრამ არა აშკარად ანტიდასავლური წესრიგი“. დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციასთან ურთიერთობის გაუარესებამ, რომელსაც სავაჭრო უთანხმოებაც დაემატა, ახალი დელი პეკინთან დაახლოებისა და მოსკოვთან ისტორიული კავშირის გაძლიერებისკენ უბიძგა.

ინდოეთის პრემიერ-მინისტრმა ნარენდრა მოდიმ პარასკევს ვლადიმერ პუტინი მიიღო. ლიდერები ენერგეტიკული, სამხედრო და სავაჭრო თანამშრომლობის გაფართოებაზე შეთანხმდნენ. აშშ-ის ზეწოლის მიუხედავად, ინდოეთი დიდი რაოდენობით რუსულ ნავთობს კვლავ ყიდულობს. ქვეყნებს ვაჭრობის მოცულობის ამჟამინდელი დაახლოებით 70 000 მილიონი დოლარიდან, დაახლოებით 60 000 მილიონი ევროდან, 2030 წლისთვის 100 000 მილიონ დოლარამდე, 86 000 მილიონ ევრომდე, გაზრდა სურთ.

ჩინეთის პრეზიდენტი სი ძინპინი ინდოეთს 2019 წლის შემდეგ პირველად ეწვია. ამას ორ აზიურ სახელმწიფოს შორის ორწლიანი ფრთხილი დათბობა უძღოდა. 2024 წელს რუსეთის ქალაქ ყაზანში გამართულ სამიტზე სისა და მოდის შეხვედრამ 2020 წლის სასაზღვრო შეტაკების შემდეგ დაგროვილი დაძაბულობის შემცირებას გაუხსნა გზა. შეტაკებას ორივე ქვეყნის სამხედროები ემსხვერპლნენ და ორმხრივი ურთიერთობა მკვეთრად გაუარესდა. მოდი 2025 წელს ჩინეთს ეწვია და თიანძინში შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამიტში მონაწილეობდა. ეს პეკინისა და მოსკოვის ხელმძღვანელობით მოქმედი ევრაზიული პოლიტიკური, ეკონომიკური და უსაფრთხოების ფორუმია.

ეჭვები კვლავ რჩება. ტერიტორიული დავა და ინდოეთის უზარმაზარი სავაჭრო დეფიციტი დაახლოებას ზღუდავს. ახალი დელი და პეკინი განვითარებადი ქვეყნების წარმომადგენლის სტატუსისთვისაც იბრძვიან, თუმცა ჩინეთს აფრიკასა და ლათინურ ამერიკაში გაცილებით ფართო წარმომადგენლობა აქვს. ამასთან, ინდოეთი აშშ-სთან, იაპონიასა და ავსტრალიასთან ერთად ინდო-წყნარი ოკეანის სტრატეგიული თანამშრომლობის ფორუმში, კვადში (Quad), მონაწილეობს.

რუსეთი ბრიკსის მომავალზე უფრო მკაცრ პოზიციას იკავებს. პუტინს ჯგუფის ეკონომიკურ სტრუქტურად გარდაქმნა სურს, რომელიც წევრებს ახალი სავაჭრო, ტექნოლოგიური და ფინანსური ქსელებით დასავლური სანქციებისგან დაიცავს. ალტერნატიულ ფორუმებზე განვითარებადი სახელმწიფოების ლიდერებთან ერთად გამოჩენა მას საერთაშორისო იზოლაციის იმიჯის დაძლევაში ეხმარება. დასავლეთი ამ იმიჯის დამკვიდრებას უკრაინაში შეჭრის შემდეგ ცდილობდა. პუტინმა პარასკევს ინფრასტრუქტურაზე, ინვესტიციებსა და გადახდის ალტერნატიულ სისტემებზე ორიენტირებული „პრაქტიკული ეკონომიკური ალიანსისკენ“ წინსვლა მოითხოვა.

2024 წლის ნოემბერში აშშ-ის მაშინდელი არჩეული პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ბრიკსის ქვეყნებს „100%-იანი ტარიფებით“ დაემუქრა, თუ ისინი საერთო ვალუტას შექმნიდნენ ან დოლარის შემცვლელ სხვა ვალუტას დაუჭერდნენ მხარს. გაზეთ საუთ ჩაინა მორნინგ პოსტის (South China Morning Post) შეფასებით, წევრებს შორის ოპერაციების დაახლოებით 20% ადგილობრივ ვალუტებში სრულდება.

პეკინს, მოსკოვის მსგავსად, აშშ-ის უპირატესობის შემცირება და დასავლეთზე ნაკლებად ორიენტირებული წესრიგის შექმნა სურს. თუმცა ის თავს არიდებს ღია დაპირისპირებას, რომელმაც სხვა წევრები შეიძლება შეაშფოთოს ან ვაშინგტონთან დიალოგს ავნოს. ბრაზილია, ინდოეთი და სამხრეთ აფრიკა ბრიკსს ძირითადად საერთაშორისო სავალუტო ფონდის, მსოფლიო ბანკისა და გაეროს სისტემის რეფორმირების ინსტრუმენტად განიხილავენ. მათი აზრით, ამ ინსტიტუტებში განვითარებადი ქვეყნები არასაკმარისად არიან წარმოდგენილი.

თემებიბრიკსიაშშინდოეთიირანიუკრაინაგლობალური სამხრეთისაერთაშორისო წესრიგი

გამოქვეყნდა 12 სექტემბერი, 2026