ირანის ბირთვული უწყების ხელმძღვანელს IAEA-ის კონფერენციაზე არ ელიან

IAEA-ის კონფერენციიდან ესლამის გამორიცხვა ირანსა და დასავლეთს შორის ურთიერთობების სწრაფი გაუარესების კიდევ ერთი ნიშანია. მყიფე ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება ივლისში დაირღვა. ამის შემდეგ აშშ-მა და ირანმა პერიოდულად ბრძოლა განაახლეს.

ოფიციალური პირის თქმით, ავსტრიამ გაეროს სანქციების კომიტეტს ესლამისთვის მგზავრობის აკრძალვიდან გამონაკლისი სთხოვა, თუმცა მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. ოფიციალურ პირს ამ მგრძნობიარე საკითხზე კომენტარის გაკეთების უფლება არ ჰქონდა და ანონიმურობის პირობით ისაუბრა.

ავსტრიას, როგორც ვენაში გაეროს მასპინძელ ქვეყანას, მგზავრობის აკრძალვიდან გამონაკლისების მოთხოვნა შეუძლია. ეს სანქცირებულ ოფიციალურ პირებს გაეროში საერთაშორისო კონფერენციებზე დასწრების შესაძლებლობას აძლევს.

2025 წლის ივნისში, 12-დღიანი ომის დროს, ისრაელმა და აშშ-მა ირანის ბირთვულ ობიექტებს დაარტყეს. მას შემდეგ ირანს IAEA-ის ინსპექტორებისთვის დარტყმებით დაზიანებულ ბირთვულ ობიექტებზე წვდომა არ მიუცია. თუმცა ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება თეირანს სააგენტოსთან თანამშრომლობას იურიდიულად ავალდებულებს.

ივნისის დაბომბვის შემდეგ IAEA-მ ვერც თითქმის იარაღისთვის გამოსადეგ დონემდე გამდიდრებული ურანის მარაგის მდგომარეობა გადაამოწმა. IAEA-ის მონაცემებით, ირანს 60%-მდე სისუფთავით გამდიდრებული 440,9 კილოგრამი (972 ფუნტი) ურანი აქვს. იარაღისთვის გამოსადეგ 90%-იან დონემდე მისაღწევად მოკლე ტექნიკური ნაბიჯია საჭირო.

ირანი აცხადებს, რომ ბირთვული იარაღის შექმნას არ ცდილობს და მისი პროგრამა მთლიანად მშვიდობიანია.

გასულ წელს საფრანგეთმა, გაერთიანებულმა სამეფომ და გერმანიამ ე.წ. სანქციების ავტომატური აღდგენის მექანიზმი აამოქმედეს. შედეგად, ირანის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებული გაეროს ყველა სანქცია ავტომატურად აღდგა. სამი ევროპული ქვეყნის განცხადებით, ირანმა განზრახ გადაუხვია 2015 წლის ბირთვულ შეთანხმებას, რომელმაც ეს ზომები გააუქმა.

აღდგენილი გაეროს სანქციები მგზავრობის აკრძალვასა და ჩვეულებრივი შეიარაღების ემბარგოს მოიცავს. მათ შორისაა ბალისტიკური რაკეტების განვითარებაზე შეზღუდვები, აქტივების გაყინვა და ბირთვულ სფეროსთან დაკავშირებული ტექნოლოგიის წარმოების აკრძალვა.

ოფიციალური პირის განცხადებით, ესლამის კონფერენციაზე არ ელოდნენ. ამის მიუხედავად, ირანის სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო IRNA-მ (Islamic Republic News Agency) შაბათს გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ესლამი თეირანიდან ვენაში გაემგზავრა. სააგენტოს ცნობით, ის IAEA-ის კონფერენციაში მიიღებს მონაწილეობას და სხვადასხვა ქვეყნის წარმომადგენლებს შეხვდება. 2021 წელს ირანის ატომური ენერგიის ორგანიზაციის ხელმძღვანელად დანიშვნის შემდეგ ესლამი ვენაში IAEA-ის გენერალურ კონფერენციას რეგულარულად ესწრებოდა და სიტყვით გამოდიოდა.