პუტინის ომი რუსეთის ეკონომიკურ პრობლემებს ამძაფრებს

ყოფილ საბჭოთა კავშირში მოქმედი საკონსულტაციო კომპანიის Macro-Advisory Ltd.-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა კრის ვიფერმა თქვა, რომ საწვავის პრობლემამ და Wildberries-ზე თავდასხმებმა ომი მოსახლეობისთვის უფრო თვალსაჩინო გახადა, თუმცა კრიზისი არ გამოუწვევია. მან ეკონომიკის მდგომარეობას „ასატანი სტაბილურობა“ უწოდა, საზოგადოებრივ განწყობას კი „წუწუნი“, რომელიც პროტესტში არ გადადის.

ვიფერმა განაცხადა: „ეკონომიკა ზეწოლის ქვეშაა. ის იმდენად სტაგნირებს, რომ სტაბილურია, თუმცა არ იზრდება“. მისი თქმით, უკრაინული თავდასხმები ადამიანთა უმეტესობაზე ძლიერ არ მოქმედებს და სავაჭრო ჩვევების დარღვევა კრემლისადმი საზოგადოებრივ მხარდაჭერას არ შეცვლის.

პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის მოწონების მაჩვენებელი ბოლო თვეებში შემცირდა, თუმცა 2022 წელს ომის დაწყებამდე არსებულ დონეზე მაღალი რჩება.

ზეწოლის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანი საბიუჯეტო დეფიციტი და ფულის ახალი წყაროების მოძიების მცდელობაა. პუტინმა მომხმარებლებისთვის დამატებული ღირებულების გადასახადი გაზარდა, სხვა მოსაკრებლები გააძვირა და მცირე ბიზნესის დაბეგვრა გაამკაცრა. მიუხედავად ამისა, დეფიციტი კვლავ გაიზარდა.

ივლისის ბოლოს დეფიციტმა წლიური ეკონომიკური პროდუქციის 2,8% შეადგინა, რაც თავდაპირველ წლიურ სამიზნეზე თითქმის ორჯერ მეტია. რუსეთის სარეზერვო ფონდში ხელმისაწვდომი რესურსები მშპ-ის 1,6%-მდე შემცირდა. შესაბამისად, კრემლს შიდა ბანკებისგან სესხის აღება სჭირდება.

გერმანიის საერთაშორისო და უსაფრთხოების საკითხთა ინსტიტუტის (German Institute for International and Security Affairs) ექსპერტის, იანის კლუგეს, თქმით, ეს დიდ ხარჯს მოითხოვს. რუსულ ობლიგაციებზე საპროცენტო განაკვეთი 17%-ს აღწევს. კლუგემ ანგარიშში დაწერა, რომ საბიუჯეტო ზეწოლა აძლიერებს ეჭვს, რამდენ ხანს შეძლებს რუსეთი ომის გაგრძელებას.

რუსეთის ცენტრალური ბანკი საომარი ხარჯებით გამოწვეული ინფლაციის შესაკავებლად საპროცენტო განაკვეთს მაღალ დონეზე ინარჩუნებს. ეს ზეწოლას ახდენს სამოქალაქო კომპანიებზე, რომლებსაც თავდაცვის საწარმოების მსგავსი შეღავათიანი სესხები არ აქვთ. ომის დაფინანსების კიდევ ერთი წყარო თავდაცვის კომპანიებისთვის კერძო დაკრედიტების ზრდაა. ამიტომ ეს ვალები დეფიციტის მონაცემებში არ ჩანს.

გრძელვადიან პერიოდში დასავლეთის სანქციები რუსეთს პროდუქტიულობის გასაზრდელად საჭირო ახალ ინვესტიციებს ართმევს. მაღალი ხარჯები, დაბალი ზრდა, მზარდი ვალი და ძვირი სესხები ეკონომისტების ნაწილს აფრთხილებს, რომ რუსეთის ეკონომიკის სტრუქტურული საფუძვლები სახიფათოდ იშლება.

სტოკჰოლმის ეკონომიკის სკოლის (Stockholm School of Economics) წარმომადგენელმა ტორბიორნ ბეკერმა მიმდინარე კურსს „არამდგრადი“ უწოდა, თუმცა აღნიშნა: „კრიზისის დრო კვლავ მეტად გაურკვეველია“.

ირანის ომამდე ნავთობის ექსპორტიდან ყოველთვიური შემოსავალი 10 მილიარდ აშშ დოლარზე დაბლა დაეცა. ივნისისთვის ის 15,8 მილიარდ დოლარამდე, ივლისში კი 13,8 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა. ბეკერმა დაწერა, რომ ენერგორესურსების მაღალი ფასების შენარჩუნების პერიოდში რუსეთის საბიუჯეტო შეზღუდვები შეიძლება პრაქტიკულად გაქრეს. მისი აზრით, პრიორიტეტი სანქციებისთვის თავის ამრიდებელი რუსული ნავთობმზიდების ფლოტის წინააღმდეგ უფრო მკაცრი ზომები უნდა იყოს.

თავდაცვის ქარხნების დაფინანსება და სამხედრო სამსახურში ჩარიცხვის პრემიები რუსეთის ღარიბ რეგიონებს დაეხმარა. საწარმოები ხშირად სრული დატვირთვით მუშაობენ, ქვეყნის მასშტაბით უმუშევრობა კი მხოლოდ 2,2%-ია.

სტრატეგიული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის (Centre for Strategic & International Studies) ანგარიშის თანახმად, ნიჟნი-ტაგილში მდებარე ურალვაგონზავოდის (Uralvagonzavod) სატანკო ქარხანამ უკრაინაში შეჭრის შემდეგ თანამშრომელთა რაოდენობა დაახლოებით 20 000-დან 38 000-ზე მეტამდე გაზარდა და სადღეღამისო წარმოებაზე გადავიდა. კომპანია კუპოლმა (Kupol), რომელიც დრონებსა და მიწა-ჰაერის ტიპის რაკეტებს აწარმოებს, 2025 წელს გამოშვება ორჯერ მეტად გაზარდა. ის ვოლგისპირეთის უდმურტიის რეგიონში უდიდესი სამრეწველო საწარმოა.

კვალიფიციური მუშახელის დეფიციტი თავდაცვის საწარმოებსა და მთლიან ეკონომიკაში წარმოებას ზღუდავს. პრობლემა გაამწვავა რამდენიმე ასეული ათასი, ძირითადად ახალგაზრდა ადამიანის ემიგრაციამ, რომლებიც გაწვევასა და პოლიტიკურ რეპრესიებს გაექცნენ.

კრემლის პრესმდივანმა დმიტრი პესკოვმა თქვა, რომ დეფიციტის ყოველთვიური მაჩვენებლები მერყევია. მან განაცხადა: „ეს შეშფოთების გამომწვევი მაჩვენებელი არ არის. მაკროეკონომიკური სტაბილურობა სრულად უზრუნველყოფილია“.

თუმცა, რუსეთის სახელმწიფო განვითარების ბანკის, VEB.RF-ის, მთავარმა ეკონომისტმა ანდრეი კლეპაჩმა გააფრთხილა, რომ სანქციებისა და ეკონომიკური იზოლაციის გამო რუსეთი „მსოფლიოში ტექნოლოგიურ და ეკონომიკურ კონკურენციას ჩამორჩება“. მან დასძინა: „გამოფიტვის ამ ომში კონკურენციას ვერ მოვიგებთ“.

თემებიანდრეი კლეპაჩიდმიტრი პესკოვივლადიმერ პუტინიიანის კლუგეკრის ვიფერიტორბიორნ ბეკერიკრემლირუსეთიუკრაინარუსეთის ეკონომიკა

გამოქვეყნდა 18 სექტემბერი, 2026