რუსული თანამგზავრი ფინურ-ამერიკულ ICEYE-ს რეკორდულად მიუახლოვდა

რუსმა სამხედროებმა ადრე დაადასტურეს, რომ სადაზვერვო თანამგზავრები გაუშვეს, თუმცა თქვეს, მათი ერთადერთი მიზანი „რუსული თანამგზავრების მდგომარეობის მონიტორინგი“ იყო და ეს ამოცანაც შეასრულეს. ახლა, „კოსმოს-2612“-ის სახიფათო მანევრების შემდეგ, სამთავრობო გაზეთმა „როსიისკაია გაზეტამ“ გამოაქვეყნა სამხედრო ექსპერტის, გადამდგარი პოლკოვნიკისა და ბალაშიხაში, მოსკოვის მახლობლად მდებარე საჰაერო თავდაცვის ძალების მუზეუმის დირექტორის, იური კნუტოვის სტატია. კნუტოვის სტატიის თანახმად, რუსეთის ქმედებები „საერთაშორისო სამართალს არ არღვევს“, ხოლო სადაზვერვო თანამგზავრები თავად „სტრატეგიული შეკავების ინსტრუმენტია“.

კნუტოვმა დაწერა: „რუსეთი აჩვენებს, რომ შეუძლია „დააბრმავოს“ ან, სულ მცირე, გამოავლინოს საფრთხის წყაროები. ICEYE-X36-თან მიახლოება მკაფიო სიგნალს აგზავნის: ნებისმიერმა კომერციულმა კომპანიამ, რომელიც თავის შესაძლებლობებს რუსეთის წინააღმდეგ სადაზვერვო ინფორმაციის მოსაპოვებლად იყენებს, უნდა გაითვალისწინოს, რომ მის კოსმოსურ აპარატს ორბიტაზე იძულებითი შემოწმება შეიძლება ჩაუტარდეს“. მისი თქმით, როგორც ICEYE-ის თანამგზავრები, ისე Starlink-ის თანამგზავრთა ჯგუფი, რომელიც უკრაინის სამხედრო მართვისა და კავშირგაბმულობისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, ფაქტობრივად ნატოს სადაზვერვო აპარატის ნაწილი გახდა.

ანალიტიკოსი გიორგი ტრიშკინიც, რომლის მოსაზრებებიც აქ მოვიყვანეთ, და კნუტოვიც ფიქრობენ, რომ „კოსმოსის“ მანევრების მიზანი ICEYE-ის თანამგზავრისთვის თავის არიდების იძულება იყო. ამით ის შეჯახებას აირიდებდა, თუმცა საწვავს სწრაფად დახარჯავდა და „უსარგებლო ლითონის ნაჭრად იქცეოდა, რომელიც საბოლოოდ ზედა ატმოსფეროში დაიწვებოდა“.

კნუტოვის თქმით, რუსული თანამგზავრები ამგვარი ხერხის მიმართ ნაკლებად მოწყვლადია, რადგან თანამედროვე სადაზვერვო აპარატებს წინამორბედებზე გაცილებით მეტი საწვავის მარაგი აქვთ. მისი თქმით, ძველ მოდელებს საწვავის ამოწურვამდე მხოლოდ ორი ან სამი ორბიტული მანევრის შესრულება შეეძლოთ. ახალ თანამგზავრებს კი დიდხანს შეუძლიათ ორბიტაზე დარჩენა, რთული მიახლოებების შესრულება და სხვა აპარატების ხანგრძლივად თვალთვალი.

კოსმოსური ცივი ომის ეს უახლესი ეპიზოდი დედამიწიდანაც კარგად ჩანდა. ორშაბათს Spaceweather.com-მა იკითხა, შეიძლებოდა თუ არა „კოსმოსისა“ და ICEYE-ის ახლო მიახლოების დანახვა ბინოკლით ან სამოყვარულო ტელესკოპით. სამშაბათს პასუხი უკვე ცნობილი იყო: შეიძლებოდა.

შვეიცარიული კომპანია s2a systems-ის მიერ გადაღებულ სურათზე ეს მიახლოებაა ნაჩვენები. წინა პლანზე კაშკაშა ობიექტი რადარული თანამგზავრი ICEYE-X36-ია. მისი ხილული სიკაშკაშე დაახლოებით 7-ია, ამიტომ შეუიარაღებელი თვალით ვერ დაინახავთ, თუმცა ბინოკლით ან სამოყვარულო ტელესკოპით ადვილად ჩანს. მის უკან უფრო მკრთალი ობიექტი „კოსმოს-2612“-ია.

სხვა ქვეყნებს, განსაკუთრებით აშშ-სა და ჩინეთს, სადაზვერვო თანამგზავრების შექმნის საკუთარი პროგრამები აქვთ. ეს აპარატები შექმნილია კოსმოსში ისეთ ობიექტებთან მისაახლოებლად, რომლებიც მსგავსი მიახლოებისთვის არ არის განკუთვნილი, მაგალითად, არ აქვს დასამაგრებელი პორტი. ასეთ მანევრებს სხვადასხვა მიზანი შეიძლება ჰქონდეს: რადიოსიგნალების ჩაჭერა, სხვა კოსმოსური აპარატის შემოწმება, პრობლემების დიაგნოსტიკა ან მისი განადგურებაც კი.

ამ პროგრამების თითქმის ყველა ინიციატორი და დამფინანსებელი სამხედრო უწყება იყო. ამიტომ საზოგადოებამ მათი არსებობის შესახებ პირველად მოყვარული ასტრონომებისგან შეიტყო, რომლებიც კატალოგში აღურიცხავი თანამგზავრების უცნაურ ქცევას აკვირდებოდნენ. 2011 წლიდან, როცა დამკვირვებლებმა ამ გზით ამერიკული თანამგზავრი, მეტსახელად „პროულერი“, აღმოაჩინეს, ათეულობით სხვა სადაზვერვო თანამგზავრი და დევნის მრავალი შემთხვევაც გამოვლინდა. მათ უმეტესობაში რუსული კოსმოსური აპარატები მონაწილეობდნენ.

დაკვირვებების ამგვარ სურათს ინფორმაციის არათანაბარი ხელმისაწვდომობაც ნაწილობრივ ხსნის. აშშ-ის სამხედროები Space-Track-ის სისტემას მართავენ, რომელიც კოსმოსში არსებული ხელოვნური ობიექტების მთავარი საჯაროდ ხელმისაწვდომი კატალოგია. სისტემა ზოგიერთი ამერიკული სამხედრო და სადაზვერვო თანამგზავრის ორბიტის სრულ მონაცემებს არ აქვეყნებს ან მათ გამოქვეყნებას აყოვნებს. 2018 წლამდე პენტაგონი სამხედრო თანამგზავრებთან ერთად მეორეული ტვირთის სახით გაშვებული სამოქალაქო აპარატების მონაცემებსაც ასაიდუმლოებდა.

აშშ-ის სამხედროები რუსული თანამგზავრების ორბიტის მონაცემებს არ მალავენ. ამიტომ საჭირო ცოდნის მქონე ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია არსებული მონაცემებით მათი მოძრაობის გეგმის შედგენა და ტელესკოპით დაკვირვების გვერდის ავლა.

2018 წელს სახელმწიფო დეპარტამენტმა რუსეთის თანამგზავრების „ძალიან არანორმალური ქცევა“ გააპროტესტა. აშშ-ის სამხედროებმა გააპროტესტეს მათი „მუქარის შემცველი“ მანევრები და თანამგზავრსაწინააღმდეგო იარაღის გამოცდები. ამ „მატრიოშკა“ თანამგზავრების შესახებ ჩვენც დავწერეთ. 2024 წელს კი ვაშინგტონმა მოსკოვი კოსმოსში ბირთვული იარაღის განთავსების მზადებაში დაადანაშაულა.

თუმცა აშშ-ს 2014 წლიდან GSSAP-ის თანამგზავრები ჰყავს. ეს არსებითად იმავე ტიპის სადაზვერვო თანამგზავრებია და მათ გეოსტაციონარულ ორბიტაზე მოძრავი აპარატების თვალთვალისთვის იყენებენ. 2026 წლის ივნისში კი აშშ-ის სამხედროებმა კოსმოსური „ნადირობის“ სცენარების გასავარჯიშებლად, „ვიქტუს ჰეიზის“ წვრთნების ფარგლებში, გაუშვეს „ჯაკალი“, რომელიც True Anomaly-მ შექმნა, და „პუმა“, რომელიც Rocket Lab-მა დაამზადა.

ამ წლის სექტემბერში პენტაგონმა პირველად აღიარა, რომ კოსმოსში იარაღი განათავსა, როგორც კინეტიკური, ისე არაკინეტიკური. დედამიწის ორბიტაზე მომდევნო რამდენიმე წელი აშკარად დაძაბული იქნება.

სადაზვერვო თანამგზავრებს სრულიად სამოქალაქო მიზნებისთვისაც ქმნიან. ერთ-ერთი მაგალითია LINK, კოსმოსური აპარატი, რომელსაც Swift კოსმოსური ტელესკოპის გადარჩენა უნდა ეცადა, თუმცა მისია წარუმატებლად დასრულდა.

შემდეგი მოვლენები დიდწილად იმაზეა დამოკიდებული, რამდენი საწვავი დარჩა რუსულ თანამგზავრებს. მათ შესაძლოა ICEYE-ის აპარატების გარშემო მანევრები გააგრძელონ. ლანგბრუკის მონაცემებით, 21 ოქტომბრის შუადღისთვის „კოსმოს-2612“-მა სამიზნესთან დაშორება შეწყვიტა და 480 კილომეტრის მანძილზე გაჩერდა. ჰენდრიქსმა გააფრთხილა, რომ დევნა შესაძლოა დასრულებული არ იყოს: თუ საწვავი საკმარისი აქვს, „კოსმოს-2612“ შეიძლება დაბრუნდეს. მან ასევე მიუთითა მასთან ერთად გაშვებულ ოთხ სხვა რუსულ თანამგზავრზე, „კოსმოს-2610“-ზე, „კოსმოს-2611“-ზე, „კოსმოს-2613“-სა და „კოსმოს-2614“-ზე, რომლებიც მსგავს ორბიტებზე მოძრაობენ და, სავარაუდოდ, იმავე მისიას ასრულებენ. მისი თქმით, სამიზნე შეიძლება გახდეს როგორც ICEYE-X36, ისე ICEYE-X37.

თემებიბარტ ჰენდრიქსიგიორგი ტრიშკინიიური კნუტოვიმარკო ლანგბრუკიICEYEStarlinkმედუზაICEYE-X36ICEYE-X37კოსმოს-2612

გამოქვეყნდა 26 ოქტომბერი, 2026