შავ ზღვაში უსაფრთხოება: ბულგარეთი ევროპის სუსტი რგოლია

გლობალური ანალიტიკის ინსტიტუტის (Institute of Global Analytics) თავმჯდომარე რუმენა ფილიპოვა მიიჩნევს, რომ ბულგარეთი რუსეთისა და ჩინეთის მავნე გავლენისგან ევროპის დაცვის სუსტ რგოლად გამოიყურება.

ფილიპოვამ დოიჩე ველეს განუცხადა: „ეს სისუსტე ნებისმიერი სახის ჰიბრიდულ თავდასხმაზე სერიოზული ინსტიტუციური პასუხის, სათანადო ზომებისა და ინციდენტების მნიშვნელობის შემცირების საერთო ტენდენციიდან მომდინარეობს“.

მისი თქმით, დამნაშავეს პირდაპირ არ ასახელებენ, მიუხედავად ევროკავშირისა და ნატოს პარტნიორების არაერთი გაფრთხილებისა რუსეთის შესაძლო აგრესიული ნაბიჯების შესახებ. ფილიპოვა მიიჩნევს, რომ მშვიდობაზე საუბარი უკრაინისა და ევროპის უსაფრთხოებისთვის პირობებისა და შედეგების დაზუსტების გარეშე მოსკოვისადმი შემწყნარებლობას აჩვენებს. ეს სოფიის გეოპოლიტიკურ ორიენტაციაზეც კითხვებს აჩენს.

„ეიბლის“ ეკიპაჟის ერთ-ერთმა გადარჩენილმა თქვა, რომ თავდასხმას რუსულად მიიჩნევს, რადგან გემს უკრაინული მარცვლეული გადაჰქონდა. ტრადის თქმით, ეს თვითმხილველის ვარაუდია და არა მყარი მტკიცებულება.

ტრადმა დოიჩე ველეს უთხრა: „მოტივის ლოგიკა მაინც რუსეთზე მიუთითებს, რადგან უკრაინის პორტებისკენ ნაოსნობას სწორედ ეს სახელმწიფო ემუქრება სისტემატურად“. მან დასძინა: „უფრო კონკრეტული მონაცემების გამოქვეყნებამდე ყველაზე ზუსტი ფორმულირებაა, სავარაუდო, მაგრამ დაუდასტურებელი რუსული პასუხისმგებლობა, სხვა შესაძლებლობების გამორიცხვის გარეშე“.

ტრადის თქმით, ბულგარეთის უწყებებს განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში საზღვაო დრონების კუთვნილების დადგენის გამოცდილება აკლიათ. მან აღნიშნა: „როცა სისტემა დარწმუნებული არ არის, ყველაზე უსაფრთხო ინსტიტუციური რეაქციაა, დადასტურებამდე არაფერი თქვას. ეს სიფრთხილეა, თუმცა პოლიტიკური არჩევანიცაა“.

პირდაპირი სამხედრო პასუხი ან ნატოს მე-5 მუხლის ამოქმედება მოსალოდნელი არ არის. ეს მუხლი რომელიმე წევრ სახელმწიფოზე თავდასხმისას კოლექტიურ თავდაცვას უზრუნველყოფს.

შავ ზღვაში ბულგარეთის განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა ქვეყნის სუვერენული ტერიტორია არ არის. ამიტომ იქ გემებზე დარტყმები ბულგარეთზე პირდაპირ თავდასხმად არ ითვლება. იგივე ეხება რუმინეთსა და „როიად მამადოვის“ შემთხვევას.

ტრადი მიიჩნევს, რომ სამმა ინციდენტმა შავი ზღვის დასავლეთი ნაწილის უსაფრთხოების ილუზია დაამსხვრია. მისი თქმით, გაიზრდება ზეწოლა საზღვაო მეთვალყურეობის, ნაღმსაწინააღმდეგო შესაძლებლობების, სანაპირო დაცვის სამსახურების კოორდინაციისა და მოკავშირეებს შორის სადაზვერვო ინფორმაციის გაცვლის გასაძლიერებლად.

ტრადმა დასძინა, რომ ნაოსნობის რეჟიმი გამკაცრდება: მარშრუტების რეკომენდაციები გამკაცრდება, სადაზღვევო გადასახადები გაიზრდება და ეკიპაჟების დაქირავება გართულდება. ადგილობრივი ბიზნესიც ეკონომიკურ შედეგებს იგრძნობს. შემდგომი თავდასხმების შიშით პორტებში დარჩენა მეთევზეებზეც იმოქმედებს. მისი თქმით, ასეთი დარტყმების მიზანიც ესაა.

ფილიპოვა მიიჩნევს, რომ რუმინეთის, ბულგარეთისა და თურქეთის მიერ ანკარაში გამართულ ნატოს წლევანდელ სამიტზე შავი ზღვის ნაღმსაწინააღმდეგო სამუშაო ჯგუფის გაძლიერება საკმარისი არ არის.

მისი თქმით, საზღვაო თავდაცვის შესაძლებლობებში ბევრად მნიშვნელოვანი ხარვეზებია. ბულგარეთის საზღვაო ძალების მოდერნიზაცია და განსაკუთრებით რუმინეთთან კოორდინაცია უნდა გაძლიერდეს. ფილიპოვას თქმით, ბულგარეთის ხელისუფლება ერთობლივი საზღვაო თავდაცვის ძალებისა და კოორდინაციის იდეას ათ წელზე მეტია აკნინებს ან უგულებელყოფს და ეს ტენდენცია გრძელდება.

კიდევ ერთი საკითხი თურქეთის რეაქციაა. სამივე გემი თურქულ კომპანიებს ეკუთვნოდა, ეკიპაჟის ზოგი წევრი კი თურქეთის მოქალაქე იყო. თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ოთხშაბათს რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინთან შავ ზღვაში ნაოსნობის უსაფრთხოებაზე ისაუბრა.

ტრადის თქმით, ანკარას რამდენიმე ბერკეტი აქვს: მონტრეს კონვენციით სრუტეების კონტროლი, შავ ზღვაში უდიდესი ფლოტი და მოსკოვსა და კიევს შორის შუამავლის როლი. რეალისტური სცენარი დიპლომატიის გაძლიერებას, ბუქარესტთან და სოფიასთან კოორდინაციასა და უსაფრთხო ნაოსნობისთვის ზეწოლას მოიცავს. ეს, სავარაუდოდ, არსებული სამმხრივი ნაღმსაწინააღმდეგო თანამშრომლობის ფარგლებში მოხდება. თუ განზრახ თავდასხმას თურქეთის მოქალაქეები ემსხვერპლნენ, ანკარის პოზიცია შესაძლოა მკვეთრად გამკაცრდეს.

ფილიპოვას აზრით, შავი ზღვის უსაფრთხოება უკვე არა მხოლოდ რეგიონისთვის, არამედ მთლიანად ნატოსთვის საკვანძო საკითხია. მისი თქმით, რეგიონის ქვეყნებს შორის კოორდინაცია არასაკმარისია, ამიტომ საფრთხეებზე პასუხი ერთიანი ფრონტიდან არ მოდის. ეს სასწრაფოდ უნდა შეიცვალოს.

ფილიპოვა ჩინეთის გავლენას და რუსეთთან მის კავშირს კიდევ ერთ ფაქტორად მიიჩნევს. მისი თქმით, რუსეთის კონკრეტულ სამხედრო საფრთხესთან ერთად ჩინეთის უფრო ფარული და ნაკლებად განხილული საფრთხეც ჩანს. პეკინი პორტებში სტრატეგიული აქტივების შეძენას ცდილობს და ამით ვაჭრობასა და კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე გავლენას იძენს. ფილიპოვამ აღნიშნა, რომ ჩინეთისა და რუსეთის მჭიდრო თანამშრომლობა შავი ზღვის რეგიონისთვის ორმაგ საფრთხეს ქმნის.

თემებივოლოდიმირ ზელენსკირუმენ რადევირუსლან ტრადიბულგარეთითურქეთირუმინეთირუსეთიუკრაინაშავი ზღვაჩინეთი

გამოქვეყნდა 8 ოქტომბერი, 2026