შვეიცარიის ნეიტრალიტეტის კენჭისყრა რუსეთის სანქციებს უქმნის საფრთხეს

შვეიცარიის ნეიტრალიტეტის სათავეებს ხშირად 1515 წელს მარინიანოს ბრძოლაში შვეიცარიელ კონფედერატთა დამარცხებას უკავშირებენ. სხვა ევროპულმა ქვეყნებმა ის ოფიციალურად 1815 წელს აღიარეს, ხოლო კონსტიტუციაში 1848 წელს ჩაიწერა.

ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტის პროფესორმა და შვეიცარიელმა ისტორიკოსმა თომას მაისენმა განმარტა, რომ შვეიცარიამ ორივე მსოფლიო ომი მხარის ოფიციალურად დაკავების გარეშე გადაიტანა. თუმცა შეიარაღებული კონფლიქტით გარშემორტყმულ ქვეყანას ნეიტრალიტეტის შენარჩუნება მხოლოდ გარკვეულ ზღვრამდე შეუძლია.

მაისენმა თქვა: „მეორე მსოფლიო ომის დროს შვეიცარიის მთავრობა ძალიან პრაგმატული იყო. მან ნეიტრალიტეტი გამოაცხადა და მის დაცვას შეძლებისდაგვარად ცდილობდა. თუმცა 1940 წელს საფრანგეთის დამარცხების შემდეგ ქვეყანას ღერძის სახელმწიფოები გარს შემოერტყნენ. გერმანიის სამხედრო ძალისხმევის დახმარების გარდა, რეალური გამოსავალი არ არსებობდა“. მან დასძინა: „ქვეყანა თეორიულად ნეიტრალური იყო, მაგრამ ყველამ იცოდა, რომ ეკონომიკურად მესამე რაიხს უჭერდა მხარს“.

ნეიტრალიტეტის მნიშვნელობა დროთა განმავლობაში შეიცვალა. შვეიცარია 1990 წელს ერაყის წინააღმდეგ ეკონომიკურ სანქციებში მონაწილეობდა, ხოლო 1996 წელს ნატოს პროგრამას „პარტნიორობა მშვიდობისთვის“ შეუერთდა.

უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანმა შეჭრამ და ევროპაში მოსკოვის გახშირებულმა ჰიბრიდულმა ოპერაციებმა შვეიცარიის უსაფრთხოების გათვლები შეცვალა. ბერნი თავდაცვას აძლიერებს, სამხედრო ხარჯებს ზრდის და ევროპელ პარტნიორებთან თანამშრომლობას აფართოებს. ამ თვის დასაწყისში გამოქვეყნებული უსაფრთხოების სტრატეგია გარემოს „მკვეთრად გაუარესებულად“ აფასებს და შორი მოქმედების რაკეტებისა და დრონების შეძენას მოითხოვს.

2025 წლიდან ბერნი ევროკავშირის მუდმივი სტრუქტურირებული თანამშრომლობის თავდაცვითი ჩარჩოს, PESCO-ს, შერჩეულ პროექტებში მონაწილეობს. შვეიცარიამ ნატოსთან მრავალწლიანი პარტნიორობაც გააძლიერა. მხარეები პოლიტიკურ დიალოგს აღრმავებენ და შვეიცარიის სამხედრო ძალების მოკავშირეებთან თავსებადობას აუმჯობესებენ. ეს მოიცავს საჰაერო ძალებს, კავშირგაბმულობას, კოსმოსსა და მდგრადობას. თუმცა შვეიცარია ალიანსის წევრი არ არის.

ინიციატივის მომხრეები ამტკიცებენ, რომ ცვლილებები უკვე მეტისმეტად შორს წავიდა. მათი აზრით, განსაკუთრებით რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებმა შვეიცარიის ტრადიციული პოზიცია დააზიანა.

ინიციატივის მხარდამჭერი საერთაშორისო ჟენევისა და მისი ნეიტრალიტეტის კომიტეტის ხელმძღვანელმა, ექიმმა სამუელ სომარუგამ განაცხადა: „შვეიცარიის, როგორც ნეიტრალური ქვეყნის, რეპუტაცია შეილახა. ჩვენ ერთ ბლოკს მივემხრეთ და ევროპას გავყევით“.

სომარუგას თქმით, შვეიცარიამ შეიძლება ბევრი დაკარგოს. მან აღნიშნა: „ნეიტრალიტეტი შუამავლის როლის შესრულების შესაძლებლობას გვაძლევს. მას ეკონომიკური სტაბილურობაც მოაქვს, რაც კაპიტალის მოზიდვას უწყობს ხელს“. მისი მტკიცებით, ნეიტრალიტეტმა ქვეყანა ნატოს წევრებსა და რუსეთს შორის ფართო სამხედრო კონფლიქტის დროსაც შეიძლება დაიცვას: „თუ დიალოგის არხად ვიმსახურებთ, მაცნეს არავინ ესვრის“.

შვეიცარიის მთავრობას საპირისპირო პოზიცია აქვს. მისი აზრით, ნეიტრალიტეტის მკაცრ კონსტიტუციურ წესად ქცევა ქვეყანას სწორედ მაშინ შეზღუდავს, როცა უსაფრთხოების გარემო უფრო სახიფათო ხდება. ფედერალურმა საბჭომ კომენტარის მოთხოვნას არ უპასუხა. კომენტარზე უარი თქვა კრისტოფ ბლოხერის ოფისმაც.

ამ შაბათ-კვირის რეფერენდუმის ჩავარდნის შემთხვევაშიც, ამომრჩევლებს ნეიტრალიტეტთან დაკავშირებული კიდევ ერთი საკითხი ელით. ნოემბერში ისინი გადაწყვეტენ, შეესაბამება თუ არა შვეიცარიის იარაღის ექსპორტის წესები არსებულ საჭიროებებს. მათ ასევე უნდა გადაწყვიტონ, მიეცეს თუ არა ქვეყანას იარაღის ექსპორტის უფლება 25, ძირითადად დასავლურ ქვეყანაში, მიმდინარე კონფლიქტში მათი მონაწილეობის შემთხვევაშიც. ცვლილების დამტკიცება დასავლეთის ქვეყნებთან შვეიცარიის კავშირებს გააღრმავებს და მისი თავდაცვის ინდუსტრიის საექსპორტო შემოსავალს შეიძლება გაზრდის.

თემებიფაბიო ვასერფალენიკრისტოფ ბლოხერიევროკავშირინატოგაეროს უშიშროების საბჭოPro Schweizშვეიცარიის სახალხო პარტიაშვეიცარიარუსეთიუკრაინა

გამოქვეყნდა 25 სექტემბერი, 2026