უჯრედების ბიოლოგიური საათის უკან გადაწევა გაახალგაზრდავების ნიშნულს აჩვენებს

მეცნიერებმა დიდი ხანია იციან, როგორ გააახალგაზრდაონ უჯრედები, ყოველ შემთხვევაში იმ გაგებით, რომ ზრდასრული უჯრედები ემბრიონში არსებულის მსგავს, პლურიპოტენტურ ღეროვან უჯრედებად შეიძლება გარდაქმნან. ეს შესაძლებლობა ბიოლოგიური კვლევებისთვის ფუნდამენტური აღმოჩნდა, თუმცა დაბერების საწინააღმდეგო ტექნოლოგიებში ამ მეთოდების გამოყენება რამდენიმე მიზეზით შეუძლებელია.

გერმანიის ბონის უნივერსიტეტის პროფესორი ოლივერ ბროსტლე, რომელიც ღეროვან უჯრედებს სწავლობს, ამბობს: „არ გინდათ, თქვენს სხეულში პლურიპოტენტური უჯრედი გქონდეთ, რადგან ის ნებისმიერი ტიპის უჯრედად შეიძლება იქცეს“.

გარდა ამისა, ღეროვან უჯრედებად გარდაქმნის პროცესში მონაწილე რამდენიმე მნიშვნელოვანი გენი, აქტიური მდგომარეობის შენარჩუნების შემთხვევაში, კიბოს წარმოქმნას უწყობს ხელს. ამიტომ ბროსტლე და მისი გუნდი უჯრედების გაახალგაზრდავების სხვა გზებს ეძებდნენ, პლურიპოტენტურ მდგომარეობაში გადასვლის გარეშე. მათ ბოლო კვლევაში, რომელიც ჟურნალ Aging Cell-ში გამოქვეყნდა, სხვადასხვა ასაკის ადამიანების სისხლის უჯრედები გამოიყენეს, მათ შორის ჩვილისა და 101 წლის დონორის უჯრედები.

მკვლევრებმა ეს უჯრედები უფრო ახალგაზრდა მდგომარეობაში გადაიყვანეს, თუმცა ემბრიონის მსგავს ღეროვან უჯრედებად სრულად არ გარდაუქმნიათ. ამ ცვლილების მიმდინარეობისას დნმ-ში არსებული ქიმიური ნიშნებიც შეიცვალა. ამ ნიშნების მიხედვით უჯრედის ასაკის შეფასებაა შესაძლებელი. ორ თვეზე ნაკლებ დროში გადაპროგრამებისას ერთ-ერთი ბიომარკერის ასაკობრივი მაჩვენებელი 60 წლით უკან დაბრუნდა.

უჯრედების დაბერების ნიშნები მაშინაც შებრუნდა, როცა მეცნიერებმა მათი გამრავლების უნარი მკვეთრად შეამცირეს. ამიტომ მოჩვენებით გაახალგაზრდავებას მხოლოდ ის ვერ ხსნის, რომ უჯრედები იყოფოდა და გამუდმებით ახალ უჯრედებს წარმოქმნიდა. თუმცა მექანიზმი, რომელმაც დაბერების ეს ნიშნები გააქრო, ჯერაც გაურკვეველია.

ბროსტლე ამბობს: „იმედი გვაქვს, რომ ამის სისტემურად გაკეთებას მთელი ორგანიზმის მასშტაბით შევძლებთ. მაგრამ თუ პაციენტზე გამოყენებას განვიხილავთ, დარწმუნებული უნდა ვიყოთ, რომ ეს მხოლოდ ლაბორატორიული ექსპერიმენტი არ არის. ამიტომ მექანიზმის პოვნაა საჭირო“.

მკვლევრებმა სისხლის უჯრედები სპეციალურად იმ ტიპის უჯრედებადაც გარდაქმნეს, რომლებიც ნეირონებს წარმოქმნის. ერთი შეზღუდვა ისაა, რომ სისხლის უჯრედები და ნეირონები სხვადასხვა ტემპით ბერდება. ამიტომ ასაკობრივი ცვლილებების შებრუნების მასშტაბი შესაძლოა გაზვიადებულად გამოჩნდეს, რადგან შეფასებისთვის სხვა საზომი გამოიყენეს. ავტორები ნაშრომში ამ შეზღუდვას აღიარებენ, თუმცა ამ შეუსაბამობით ასაკთან დაკავშირებული ყველა ბიომარკერის უკუქცევას ვერ ხსნიან.