უნგრეთმა კომუნისტური ეპოქის საიდუმლო პოლიციის აგენტების არქივი გახსნა

უნგრეთმა ოთხშაბათს საზოგადოებისთვის კომუნისტური ეპოქის საიდუმლო პოლიციის ათასობით ჩანაწერი გახსნა. ეს ქვეყნის რეპრესიულ წარსულთან გამკლავების დიდი ხნის დაგვიანებული მცდელობის ნაწილია.

არქივი, რომელიც ახლა საძიებო ონლაინბაზაშია თავმოყრილი, ათასობით ყოფილი ინფორმატორის სახელს შეიცავს. ისინი ოთხი ათწლეულის განმავლობაში ერთპარტიული მმართველობისას სახელმწიფო უსაფრთხოების აპარატისთვის მუშაობდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ უნგრეთში კომუნიზმი 1989 წელს დასრულდა, საქმის გახსნის მცდელობები არაერთხელ შეფერხდა. ზოგიერთი კრიტიკოსი დაგვიანებას ზედიზედ მოქმედი მთავრობების სურვილის არქონას უკავშირებდა, საჯარო პირების შესაძლო მხილება აერიდებინათ.

ცენტრისტულ-მემარჯვენე პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მაგიარმა, რომელმაც აპრილში დიდი ხნის პოპულისტი ლიდერი ვიქტორ ორბანი დაამარცხა, პირობა დადო, რომ ჩანაწერებზე საზოგადოებას შეუზღუდავ წვდომას მისცემდა.

მაგიარმა ოთხშაბათს სახელმწიფო უსაფრთხოების არქივში გამართულ პრესკონფერენციაზე განაცხადა: „36 წლის შემდეგ, საბოლოოდ ვასრულებთ იმას, რაც ოდესღაც 1990 წლის რეჟიმის ცვლილების ერთ-ერთი მთავარი დაპირება იყო, დაპირება, რომელიც მოგვიანებით უარყვეს და რომელზეც იტყუებოდნენ“.

მაგიარის თქმით, ახალ ონლაინბაზაში დაახლოებით 60 000 სახელი გახდა საჯარო. ფაილების მეორე ნაწილი, სავარაუდოდ, თებერვლამდე გამოქვეყნდება.

მაგიარმა მოუწოდა ყველას, რომ დოკუმენტების დიდი ხნის დაგვიანებით გამოქვეყნებას ღირსეულად და ადამიანურად მიუდგნენ, რადგან ბევრ ოჯახს ახლა რთულ ინფორმაციასთან მოუწევს შეჯახება, რომელიც ხშირად ოჯახის გარდაცვლილ წევრს ეხება.

მაგიარმა აღნიშნა: „შეუძლებელია ტრავმის გადამუშავება საუბრისა და კითხვების დასმის გარეშე“.

უნგრეთი 1949-დან 1989 წლამდე ერთპარტიული კომუნისტური მმართველობის ქვეშ იყო.

როგორც ცივი ომის დროს აღმოსავლეთ ევროპის არაერთ ქვეყანაში, უნგრეთის საიდუმლო პოლიციაც მოქალაქეების თვალთვალისთვის ინფორმატორების ფართო ქსელს ეყრდნობოდა. ინფორმატორებს ხშირად აიძულებდნენ, კოლეგებზე, მეგობრებსა და ოჯახის წევრებზეც კი მოეხსენებინათ.

სახელმწიფო უსაფრთხოების არქივის შეფასებით, ხელისუფლებამ დაახლოებით 150 000 ინფორმატორი გადაიბირა, თუმცა მათი დაახლოებით ორი მესამედის შესახებ ჩანაწერები აღარ არსებობს.

ბევრი ფაილი 1956 წელს, უნგრეთის ანტისაბჭოთა აჯანყების დროს გაანადგურეს ან დემოკრატიაზე გადასვლის პერიოდში დამალეს. სავარაუდოდ, ზოგიერთი მათგანი მოსკოვში გადაიტანეს.