დედამიწის შიგნით გრავიტაციული ბრძოლა დღეების ხანგრძლივობას ცვლის

დედამიწაზე დღეები ზუსტად ერთნაირი ხანგრძლივობის არ არის. მეცნიერები მცირე ცვალებადობას ათწლეულებია აღრიცხავენ. ეს ცვლილებები უმნიშვნელოა, ზოგჯერ მხოლოდ რამდენიმე მილიწამს შეადგენს და ძირითადად შეუმჩნეველია. თუმცა, მეცნიერებს მათი შესწავლა სურთ, რადგან ისინი ბევრად უფრო მასშტაბურ ცვლილებაზე მიუთითებს: ჩვენი პლანეტის ბრუნვის სიჩქარე იცვლება.

მეცნიერებმა ამის რამდენიმე ერთდროული მიზეზი უკვე დაადგინეს. ატმოსფეროსა და ოკეანეებში რყევებს დედამიწის ბრუნვის ოდნავ აჩქარება ან შენელება შეუძლია. ძლიერ მიწისძვრებს პლანეტის მასის ნაწილის გადანაწილება შეუძლია. ოკეანეებში უზარმაზარი რაოდენობის წყლის ჩადინების გამო, კონტინენტური ყინულის დნობაც ერთ-ერთი ფაქტორია.

ამ ზემოქმედებებით ზოგი უფრო უეცარი და ბოლოდროინდელი ცვლილება აიხსნება. თუმცა, რამდენიმე ათწლეულის მასშტაბით, ცვალებადობის ნაწილი, როგორც ჩანს, დედამიწის გაცილებით ღრმა ფენებიდან მომდინარეობს. ჩვენი პლანეტის ქანოვანი მანტიის ქვეშ გარე ბირთვია. ეს მუდმივად მოძრავი, უკიდურესად ცხელი თხევადი ლითონის 1 400 მილის სისქის ფენაა. ამ ნაკადების ცვლილებას პლანეტის დანარჩენი ნაწილის ბრუნვის სიჩქარის მცირედ შეცვლა შეუძლია.

თუმცა, საიდუმლოდ რჩებოდა, როგორ გადაეცემა ეს ძალები ერთი რეგიონიდან მეორეს. ბირთვსა და მანტიას შორის ხახუნი მეტისმეტად სუსტია. ამიტომ გეოლოგები დედამიწის შიგნით მოქმედ სხვა მექანიზმებს ეძებდნენ.

მკვლევრები ფიქრობენ, რომ ერთ-ერთი ასეთი ფარული მექანიზმი გამოავლინეს. მათი ახალი კვლევა ამ კვირაში ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნდა. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ შიდა ბირთვის გრავიტაცია ბრუნვას ერთი მიმართულებით უბიძგებს. ამ ძალას ბირთვსა და მანტიას შორის სხვა ურთიერთქმედებები უპირისპირდება. ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილი ამ დაპირისპირების შედეგი პლანეტის ბრუნვის მცირე აჩქარება და შენელება უნდა იყოს.

ეს მოსაზრება ეფუძნება ფაქტს, რომ შიდა ბირთვი პლანეტის დანარჩენი ნაწილის სიჩქარით არ ბრუნავს. ამის გამო, ის მანტიაში მასის გარკვეულ არათანაბარ განაწილებას ოდნავ სცდება. კვლევაში ჩართულმა ალბერტის უნივერსიტეტის გეოფიზიკოსმა მატიე დუმბერიმ პრესრელიზში თქვა: „ბირთვს თანხვედრა სურს“. ეს ნიშნავს, რომ გრავიტაცია დედამიწის შიდა ფენების უფრო ჰარმონიულ მდგომარეობაში დაბრუნებას ცდილობს. ეს ძალა პლანეტის ზედაპირის ბრუნვაზეც მოქმედებს, თუმცა ძალიან მცირედ.

ავტორებმა აღადგინეს, როგორ მოქმედებდა ეს ურთიერთქმედება დედამიწის ბრუნვაზე 1964-დან 2019 წლამდე. მათ შიდა ბირთვის ბრუნვის სეისმური შეფასებები და გარე ბირთვში თხევადი ლითონის ნაკადების მოდელები გამოიყენეს. მათმა გრავიტაციულმა მოდელმა ათწლეულების განმავლობაში დაფიქსირებული რეალური თანდათანობითი ცვლილებების დროც და მასშტაბიც ზედმიწევნით გაიმეორა.