გაერო დასავლეთ საჰარაში მისიის დაშლას ბრძანებს, ომის საფრთხე იზრდება

გაეროს დასავლეთ საჰარის რეფერენდუმის მისია (MINURSO) შაბათს, შუაღამისას, უკანასკნელი ერთწლიანი მანდატის დასრულებისთანავე შეწყდა. საერთაშორისო თანამეგობრობის უძლურების მაგალითად მიჩნეულმა მისიამ 1991 წელს დაკისრებული თვითგამორკვევის რეფერენდუმის ორგანიზება ვერ შეძლო. გაერომ მისიის დაშლა კვირას ბრძანა, მას შემდეგ, რაც პარასკევს გაეროს უშიშროების საბჭოში აშშ-სა და რუსეთს შორის ვეტოებმა მანდატის განახლება დაბლოკა.

ოფიციალურ განცხადებაში ნათქვამია: „იწყება მისიის ლიკვიდაციის პერიოდი, რომლის განმავლობაშიც შემცირებული შემადგენლობის გუნდი მის რესურსებსა და პერსონალს გეგმაზომიერად გაიყვანს“. გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიო გუტერეშმა კონფლიქტის მხარეებს სრულფასოვანი თანამშრომლობისკენ მოუწოდა, რათა გაყვანა მოწესრიგებულად და რაც შეიძლება სწრაფად წარიმართოს. გაეროს ხელმძღვანელის პოსტზე მუშაობის ბოლო პერიოდში გუტერეშმა საომარი მოქმედებების ესკალაციის საფრთხეზე გააფრთხილა. მან ასევე ღიად დატოვა გაეროს შუამავლობის შესაძლებლობა, რათა მიღწეულ იქნას სამართლიანი, ხანგრძლივი და ორმხრივად მისაღები პოლიტიკური შეთანხმება, რომელიც დასავლეთ საჰარის ხალხის თვითგამორკვევის უფლებას უზრუნველყოფს.

გაეროსთვის უჩვეულო მოვლენების განვითარებისას, ცივი ომის მწვერვალზე მომხდარის მსგავსად, უშიშროების საბჭომ MINURSO-ს მანდატი დაასრულა. ვაშინგტონის მიერ წარდგენილ რეზოლუციას მხარი 11-მა ქვეყანამ დაუჭირა, სამმა კი თავი შეიკავა. მისი დამკვირვებლების ყოფილი ესპანური კოლონიიდან გაყვანამ შესაძლოა მაროკოსა და პოლისარიოს ფრონტს შორის საომარი ესკალაცია გამოიწვიოს. მაროკო ტერიტორიის 80%-ს ფაქტობრივად აკონტროლებს, პოლისარიო კი მის დამოუკიდებლობას მოითხოვს. მაროკო მომდევნო დღეებში მისიის სამაგალითოდ გაყვანას ისახავს მიზნად და თანამშრომლობისთვის მზადყოფნას გამოთქვამს. მხარეებს შორის 35 წლის წინ დადებული ცეცხლის შეწყვეტა 2020 წელს დაირღვა, მანამდე ცოტა ხნით ადრე, სანამ აშშ მაროკოს სუვერენიტეტს აღიარებდა და საერთაშორისო სტატუს-კვოს შეცვლიდა.

ბოლო წლებში მისიამ აღიარა, რომ მხარეებს შორის ამომრჩეველთა სიის შედგენაზე არსებული ჩიხის გამო რეფერენდუმის ორგანიზება შეუძლებელი იყო. მას უკვე ვეღარ შეეძლო საომარი მოქმედებების შეწყვეტის გარანტირება და დაბალი ინტენსივობის ომის დამკვირვებელთა მისიად იქცა. ომი დასავლეთ საჰარას გამყოფი 2 700-კილომეტრიანი მიწისა და ქვიშის კედლის ორივე მხარეს მიმდინარეობს. სამი წლის წინ მისიაში დაახლოებით 500 ადამიანი მუშაობდა, მათ შორის 300 სამოქალაქო პირი და 200 უიარაღო სამხედრო, რომლებიც პატრულირებდნენ. 2025 წლიდან მისიის შემადგენლობა საგრძნობლად შემცირდა.

გაეროს ერთ-ერთმა მაღალჩინოსანმა ელ პაისს (El País) MINURSO-ს ელ-აიუნში მდებარე შტაბ-ბინაში განუცხადა, რომ, მაღაროში გაზის აღმომჩენი კანარელი ჩიტის მსგავსად, მისია კვლავ საჭიროა, რათა მაგრიბში რეგიონული სტაბილურობის შერყევამდე მსოფლიოს საფრთხის შესახებ დროულად შეატყობინოს. დიპლომატის თქმით, დაბალი ინტენსივობის კონფლიქტის პირობებში, 2020 წელს ცეცხლის შეწყვეტის დარღვევის შემდეგ, კედელთან ინციდენტები და დრონებით თავდასხმები ხდება. მისი თქმით, მხოლოდ მისიას შეუძლია დაინახოს, რა ხდება. დასავლეთ საჰარაში გაეროს სხვა სააგენტოები, რომლებსაც ინფორმაციის მიწოდება შეეძლოთ, არ მუშაობენ. იქ არც არასამთავრობო ორგანიზაციები და არც საერთაშორისო მედია არიან მუდმივად წარმოდგენილი.