ნეპალის წყალდიდობა სახელმწიფო ვალს მილიარდებით გაზრდის

ლეიბორისტმა დეპუტატმა და საერთაშორისო განვითარების კომიტეტის თავმჯდომარემ სარა ჩემპიონმა თქვა: „ნეპალის მსგავსი ქვეყნები ჩვენი პლანეტის დაბინძურებაზე პასუხისმგებელი არ იყვნენ. უნდა უზრუნველვყოთ, რომ კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული კატასტროფების შედეგად მათ დაუძლეველი ვალი არ დარჩეთ“.

„ინდეპენდენტისთვის“ მიწოდებული ორგანიზაცია Debt Justice-ის ახალი ანალიზი აჩვენებს, რომ მსგავსი რამ სხვაგან უკვე მოხდა. 2023 წელს მოზამბიკში ციკლონმა ფრედიმ დაახლოებით 1,5 მილიარდი დოლარის ზარალი გამოიწვია. 2025 წლისთვის ქვეყნის სახელმწიფო ვალმა მშპ-ის 91,4%-ს მიაღწია. ეს ციკლონამდე საერთაშორისო სავალუტო ფონდის პროგნოზზე 1,4 მილიარდი დოლარით მეტი და კატასტროფის ღირებულების დაახლოებით ტოლია.

საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა მიმდინარე წლის თებერვალში მოზამბიკის ვალი არამდგრადად შეაფასა. 2025 წელს ქვეყანას ვალის მომსახურების დავალიანება დაუგროვდა, რომელიც მშპ-ის 1,3%-ად შეფასდა.

მსგავსი შედეგი მოჰყვა პაკისტანში 2010 წლის წყალდიდობებს, რომლებმაც დაახლოებით 43 მილიარდი დოლარის ზარალი გამოიწვია. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი მომდევნო წლებში საბიუჯეტო დეფიციტის თანდათან შემცირებას ელოდა, თუმცა ის გაორმაგდა. შედეგად, პაკისტანმა სავარაუდოდ 20-40 მილიარდი დოლარით მეტი ისესხა. Debt Justice-ის გამოთვლით, პროცენტების ჩათვლით, წყალდიდობებმა მომდევნო ათწლეულში ქვეყნის ვალი 36-71 მილიარდი დოლარით გაზარდა.

Debt Justice-ის პოლიტიკის მრჩეველმა ტეს ვულფენდენმა აღნიშნა, რომ კლიმატური კატასტროფების შემდეგ მოზამბიკისა და პაკისტანის ვალი თავდაპირველ პროგნოზს მნიშვნელოვნად აღემატებოდა. მისი თქმით, მთლიანი ზრდა მხოლოდ კატასტროფებს ვერ მიეწერება, თუმცა გრანტებზე დაფუძნებული კლიმატური დაფინანსების ნაკლებობასთან ერთად ეს სახელმწიფო ვალზე მათ საზიანო გავლენას აჩვენებს.

ვულფენდენმა თქვა: „მდიდარი ქვეყნები, რომლებმაც სიმდიდრე კლიმატისთვის საზიანო ემისიებით შექმნეს, ნეპალის წინაშე მდგარ მილიარდობით დოლარის ზარალს ვერ უგულებელყოფენ. მათ საკუთარი ვალდებულება სასწრაფოდ, გრანტებით და არა სესხებით უნდა გადაიხადონ“.

ეს კანონზომიერება მსოფლიოს 39 პატარა კუნძულოვან განვითარებად სახელმწიფოშიც მკაფიოა. მათგან 40%-ზე მეტი მაღალი დავალიანების მქონედ ან „სავალო კრიზისში“ მყოფად კლასიფიცირდება. ბჰარადვაჯის ანალიზით, კუნძულოვანი სახელმწიფოების საშუალო საგარეო ვალი დაბალი კატასტროფული ინტენსივობის 2007-09 წლების 55%-დან მაღალი ინტენსივობის 2020-21 წლებში 59%-მდე გაიზარდა.

კლიმატური კატასტროფები ხშირად მანამდე ხდება, სანამ ქვეყანა წინამორბედისგან აღდგენას მოასწრებს. ბჰარადვაჯის თქმით, ნეპალში ერთი წლით ადრე მსგავსი დიდი წყალდიდობა მოხდა და უახლესი სტიქიის დროს ზოგი გზა ჯერ კიდევ აღდგენის პროცესში იყო.

ჰუმანიტარული დახმარების დამფინანსებელი ორგანიზაციები მდიდარ ქვეყნებს ნეპალის მხარდაჭერის სასწრაფოდ გაზრდისკენ მოუწოდებენ. CAFOD-ის ადვოკატირების დირექტორმა ნილ თორნსმა თქვა, რომ სტიქიის შედეგად დაზარალებულ ქვეყანას ყველა საგარეო კრედიტორთან ვალის გადახდა დაუყოვნებლივ და უპროცენტოდ უნდა შეუჩერდეს.

Save the Children-ის კლიმატური დაფინანსების უფროსმა მრჩეველმა შრუტი აგარვალმა განაცხადა, რომ აღდგენამ ნეპალის მსგავსი ქვეყნები მათთვის მიუწვდომელი ან შეუსაბამო ახალი ვალის აღებამდე არ უნდა მიიყვანოს. მისი თქმით, კლიმატური დაფინანსება დაბალშემოსავლიანი ქვეყნებისთვის ხელმისაწვდომი და კლიმატური სამართლიანობის პრინციპებზე დაფუძნებული უნდა დარჩეს.

აქტივისტები გრანტების გაზრდასთან ერთად დიდი ოცეულის ვალის შემსუბუქების არსებული პროცესის, საერთო ჩარჩოს, რეფორმასაც ითხოვენ. მათი მიზანია, კრედიტორებს პროცესში უკეთესი მონაწილეობა დაეკისროთ. კიდევ ერთი გზა გაერთიანებული სამეფოს კანონმდებლობაა, რადგან შეღავათისთვის დასაშვები განვითარებადი ქვეყნების ვალის დაახლოებით 90% იურიდიულად გაერთიანებულ სამეფოშია განთავსებული.

ვულფენდენმა თქვა: „მდიდარი ქვეყნები უსამართლო ვალების, მათ შორის კერძო გამსესხებლების წინაშე არსებული ვალების, გაუქმების მექანიზმზე სასწრაფოდ უნდა შეთანხმდნენ. გაერთიანებულმა სამეფომ მომავალ წელს დიდი ოცეულის თავმჯდომარეობა ვალის შემსუბუქების არსებული მექანიზმის ძირეული რეფორმისთვის უნდა გამოიყენოს“.

თემებირიტუ ბჰარადვაჯისარა ჩემპიონიტეს ვულფენდენიგარემოსა და განვითარების საერთაშორისო ინსტიტუტიDebt Justiceსაერთაშორისო სავალუტო ფონდიაზიის განვითარების ბანკინეპალიმოზამბიკიპაკისტანი

გამოქვეყნდა 27 სექტემბერი, 2026