პლანეტაზე რეკორდული სიცხის 12-წლიანი პერიოდი დაიწყო

მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის გენერალურმა მდივანმა სელესტე საულომ გააფრთხილა, რომ ადამიანების მოქმედებები ამინდს უფრო ექსტრემალურს ხდის, ელ-ნინიო კი რისკებს გაამრავლებს. მისი თქმით, სიცხის ტალღები, ტროპიკული ციკლონები და შტორმები იმაზე სწრაფად ძლიერდება, ვიდრე ისტორიული საბაზისო მონაცემების საფუძველზე იყო მოსალოდნელი. არგენტინელმა საულომ, მაგალითად, გაიხსენა ამ ზაფხულის ექსტრემალური სიცხის ტალღები, რომლებმაც ევროპასაც მიაღწია, და ნეპალში ყინულისა და ქანების „კატასტროფული ჩამოშლა“.

მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის წინასწარი ანგარიში, რომელიც, როგორც წესი, კლიმატის სამიტების დასაწყისში ქვეყნდება, დათბობის ყველაზე თვალსაჩინო შედეგებსაც მიმოიხილავს, მათ შორის ზღვის დონის მატებას. ორგანიზაციის განცხადებით, „2026 წელს დაფიქსირდა ყველაზე მაღალი დონე დაკვირვებების დაწყების შემდეგ“. ანალიზისთვის ორგანიზაცია ქვეყნების მეტეოროლოგიური სამსახურების მონაცემებს იყენებს. ანგარიშში ნათქვამია, რომ პრობლემა „სატელიტური დაკვირვებების დაწყების შემდეგ გამწვავდა მყინვარებისა და ყინულის საფარის დნობის ზრდის, ასევე წყლის გათბობასთან ერთად მისი თერმული გაფართოების გამო“.

ორშაბათიდან ანტალიაში COP31-ის მოლაპარაკებები იწყება და 20 ნოემბრამდე გაგრძელდება. მაღალი დონის შეხვედრა, რომელშიც გაეროს ეგიდით მიმდინარე მოლაპარაკებების მონაწილე თითქმის 200 ქვეყნიდან დაახლოებით 80 ლიდერი მიიღებს მონაწილეობას, ამ კვირის ოთხშაბათსა და ხუთშაბათს გაიმართება. თუმცა ამჯერად მაღალი რანგის მონაწილეებზე მეტად მათი არყოფნა იქცევს ყურადღებას. მოსალოდნელია, რომ სამიტს დაესწრებიან ბრაზილიის ახლად ხელახლა არჩეული პრეზიდენტი ლუის ინასიუ ლულა და სილვა, ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი და გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრი ენდი ბერნჰემი. ჩინეთის, გერმანიის, საფრანგეთის, რუსეთის, ინდოეთისა და იაპონიის ლიდერები არ დაესწრებიან. ასევე არ იქნება პედრო სანჩესი. ესპანეთს ვიცე-პრემიერი სარა ააგესენი უხელმძღვანელებს. ჩინეთის წარმომადგენელი ვიცე-პრეზიდენტი ჭენ ჰანი იქნება.

ამის შემდეგ მოლაპარაკებები დაიწყება, რომლებსაც, როგორც წესი, მინისტრები ხელმძღვანელობენ. დღის წესრიგში ახალი დიდი შეთანხმება ან ხელშეკრულება არ დგას. საუბარია პარიზის შეთანხმებით გათვალისწინებული პოლიტიკის განხორციელებაზე, რათა შესრულდეს 2015 წელს სავალდებულო ძალით მიღებული მიზნები. გაეროს კლიმატის ცვლილების მიმართულების ხელმძღვანელის, საიმონ სტიელის განმარტებით, გლობალური დათბობის უსაფრთხო ზღვარს ზემოთ გაზრდის თავიდან ასაცილებლად „მეთანის წინააღმდეგ მიმართული ზომები და ელექტრიფიკაცია“ გადამწყვეტია.

თურქეთმა, რომელიც COP31-ს ავსტრალიასთან ერთად აწყობს, სამიტზე შესთავაზა, რომ 2035 წლისთვის მსოფლიო ენერგიის მოხმარების სულ მცირე 35% ელექტროენერგიაზე მოდიოდეს, დღევანდელი 23%-ის ნაცვლად. ეს ყველაზე მყარი ტექნოლოგიური გზაა იმისთვის, რომ მსოფლიო იმ საწვავზე დამოკიდებულებას ჩამოშორდეს, რომელიც პლანეტას მეტეოროლოგიური ექსტრემალური მოვლენების ახალ ეპოქაში მიაქანებს.

თურქეთის გარემოს დაცვის მინისტრმა და COP31-ის პრეზიდენტმა მურატ კურუმმა ორშაბათს, გახსნის ცერემონიაზე, აღიარა, რომ სამიტი „ომებისა“ და „გეოპოლიტიკური დაძაბულობის“ ფონზე იმართება, რაც გლობალური დათბობის შედეგებს ამძიმებს. ქვეყნებს შორის ოფიციალურ მოლაპარაკებებს ავსტრალიის კლიმატის ცვლილების მინისტრი კრის ბოუ უხელმძღვანელებს. მან კრიზისის პირობებში მრავალმხრივი თანამშრომლობის ღირებულება დაიცვა. ბოუ მხარს უჭერს, რომ სამიტი რაც შეიძლება პრაქტიკულ საკითხებზე იყოს ორიენტირებული, მათ შორის ელექტრიფიკაციაზე, რათა მსოფლიო წიაღისეული საწვავის გამოყენებას ჩამოშორდეს.

თუმცა, ანტალიაში, ისევე როგორც ბოლო წლების კლიმატის სამიტებზე, ქვეყნები ორ მკაფიოდ გამიჯნულ ბანაკად იყოფიან: ერთნი საწვავის გამოყენების ეტაპობრივად შეწყვეტას უჭერენ მხარს, მეორენი კი არ სურთ, რომ ნავთობი, გაზი და ქვანახშირი პირდაპირ დასახელდეს. ეს დაყოფა მეცნიერებამდეც კი აღწევს.

გაეროს ეგიდით კლიმატის ცვლილებაზე მოლაპარაკებების საფუძველი მეცნიერებაა. ის ათწლეულებია წინასწარმეტყველებს, რა მოხდებოდა, სათბურის აირების ემისიები რომ არ შეჩერებულიყო. კლიმატის ცვლილების სამთავრობათაშორისო ექსპერტთა ჯგუფის, IPCC-ის, თავმჯდომარემ ჯინ სკეამ ორშაბათს ანტალიიდან განაცხადა: „კლიმატის მეცნიერების გარეშე კლიმატური მოქმედება საჭის გარეშე დარჩენილ გემს ჰგავს“. თუმცა სკეამ გააფრთხილა, რომ კლიმატის წინააღმდეგ ბრძოლაში მნიშვნელოვან ამ ორგანიზაციას „ოპერაციული“ და „რეპუტაციული“ რისკები ემუქრება.

ამის მიზეზი მომდევნო დიდი შეფასების, ბოლო 30 წლის განმავლობაში მეშვიდე ანგარიშის, გამოქვეყნების გრაფიკის გაურკვევლობაა. გრაფიკი, ისევე როგორც ბიუჯეტი და მანდატები, გაეროს კლიმატის ცვლილების შესახებ მოლაპარაკებებში მონაწილე თითქმის 200-მა ქვეყანამ უნდა შეათანხმოს. მეშვიდე დიდი ანგარიშის მომზადება 2028 წლისთვის იგეგმებოდა, რათა ის პარიზის შეთანხმების შესრულების მეორე შეფასებას დამთხვეოდა. თუმცა ზოგი ქვეყანა, მათ შორის რამდენიმე არაბული ნავთობმომპოვებელი სახელმწიფო, ასევე რუსეთი და ინდოეთი, მიიჩნევს, რომ ყველაზე კატასტროფული დათბობის თავიდან აცილების გზების შესახებ თავები 2029 წლამდე უნდა გადაიდოს. ოქტომბერში შეხვედრა, რომელსაც ამ საკითხზე შეთანხმება უნდა მოეტანა, შეთანხმების გარეშე შეწყდა.

დეკემბერში საკითხის ხელახლა განხილვას შეეცდებიან. სკეამ მთავრობებს მოუწოდა, შეთანხმების მისაღწევად ძალისხმევა არ დაიშურონ, რათა სამუშაო გრაფიკი და ბიუჯეტი დამტკიცდეს. „მოვუწოდებ მათ, გამოიყენონ თავიანთი გავლენა და ხელი შეუწყონ წარმატებულ შედეგს“, თქვა მან. სკეამ ასევე გაიხსენა, რომ ამ ანალიზებში მონაწილე ავტორები „დატვირთული პროფესიული და პირადი ცხოვრებიდან ნებაყოფლობით უთმობენ დროს IPCC-ის საქმიანობას“. მისი თქმით, ავტორებს რამდენიმე პასუხისმგებლობის შეთავსება უწევთ და შეთანხმებული სამუშაო გრაფიკის არქონის გამო ამის გაკეთება სულ უფრო უჭირთ.

მოლაპარაკებების პარალელურად, COP31-ის თითქმის ორკვირიანი მუშაობის განმავლობაში, სამიტს, თურქეთის თავმჯდომარეობის თავდაპირველი პროგნოზით, 100 000 ადამიანი დაესწრება. ამ რიცხვში ქვეყნების მოლაპარაკების ჯგუფების გარდა, შედიან კომპანიების, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და სხვადასხვა სამეცნიერო და სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტების წარმომადგენლები. ისინი ყოველწლიურ შეხვედრაზე იკრიბებიან, სადაც კლიმატის ცვლილების წინააღმდეგ საერთაშორისო ბრძოლის მდგომარეობას აფასებენ.

თემებიანტონიო გუტერეშიენდი ბერნჰემილუის ინასიუ ლულა და სილვაპედრო სანჩესისაიმონ სტიელისარა ააგესენისელესტე საულოურსულა ფონ დერ ლაიენიჭენ ჰანიმსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაცია

გამოქვეყნდა 9 ნოემბერი, 2026