ყატარის გეგმით ჰორმუზის სრუტე შესაძლოა გაიხსნას ირანის ბირთვული ობიექტების შემოწმებისთვის

ტრამპი კვლავ განიხილავს ირანის ბირთვულ ობიექტებზე ახალი იერიშის მიტანის შესაძლებლობას. თუმცა, ჯეი დი ვენსის განცხადების შემდეგ, მისი მუქარა ირანში ნაკლებად სარწმუნოდ მიიჩნევა.

ყატარი, რომელიც აშშ-ირანის კონფლიქტში მთავარი შუამავალია, თეირანის დარწმუნებას ცდილობს, რომ გაეროს ბირთვული იარაღის ინსპექტორებს ირანის დაბომბილი ბირთვული ობიექტების მონახულების უფლება მისცეს. მათ შორისაა ობიექტები, სადაც ქვეყნის მაღალგამდიდრებული ურანის მარაგი ინახება.

ირანს არ მოუწევს დათანხმება, რომ ეს მარაგი ქვეყნიდან გაიტანონ. განიხილება სხვა გზებიც, მათ შორის ურანის შემცველობის შემცირება მისი განზავებით.

ყატარის ემირმა, შეიხმა თამიმ ბინ ჰამად ალ-თანიმ, დონალდ ტრამპს ეს წინადადება გააცნო, განაცხადა ემირის ოფისმა პარასკევს. ოფისს სატელეფონო საუბრის შინაარსი არ გაუმჟღავნებია.

სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტოს ცნობით, ემირმა „ხაზი გაუსვა დიალოგის გაგრძელებისა და დიპლომატიის გამოყენების მნიშვნელობას დავების მოსაგვარებლად და რეგიონში შემდგომი ესკალაციის თავიდან ასაცილებლად“.

ტრამპი კვლავ ფიქრობს, მიიტანოს თუ არა ახალი იერიში ირანის ბირთვულ ობიექტებზე. თუმცა, ირანში მისი მუქარა ნაკლებად სარწმუნოდ მიიჩნევა მას შემდეგ, რაც ვიცე-პრეზიდენტმა ჯეი დი ვენსმა განაცხადა, რომ აშშ-ის შუალედურ არჩევნებში რესპუბლიკელების ხმების მკვეთრ კლებაზე თავად ომმა იქონია გადამწყვეტი გავლენა და არა მხოლოდ მისმა ფასმა ამერიკელი მომხმარებლებისთვის.

ყატარის წინადადების თანახმად, აშშ დაუყოვნებლივ მოხსნიდა ირანის საზღვაო ბლოკადას ჰორმუზის სრუტეში და გაყინული აქტივებიდან 8 მილიარდი დოლარის (6 მილიარდი ფუნტის) ნაწილს გაათავისუფლებდა. სანაცვლოდ, ირანი დათანხმდებოდა ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს ინსპექტორების ვიზიტებს დაბომბილ ბირთვულ ობიექტებზე. გეგმა ეყრდნობა მანამდე მიღწეულ, მაგრამ მოგვიანებით მიტოვებულ შეთანხმებას, რომელიც 2025 წლის სექტემბერში კაიროში დაიდო.

ირანი სრუტეს მეორე დღეს გახსნიდა. გემები იმ მარშრუტით იმოძრავებდნენ, რომელიც ირანმა ომანთან უკვე შეათანხმა და რომელსაც ორივე ქვეყანა საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციაში წარადგენდა.

ირანს სრუტის გასახსნელად სხვა წინაპირობებიც აქვს. მათ შორისაა ლიბანში ომის დასრულება, ირანის სანაპიროდან აშშ-ის ძალების გაყვანა, ეკონომიკური სანქციების ნაწილის მოხსნის ვალდებულება და ომის ზარალის ანაზღაურებაზე შეთანხმება. შუამავლობისას მთავარი დავა ამ ვალდებულებების შესრულების თანმიმდევრობას ეხებოდა.

ურთიერთგაგების მემორანდუმის თანახმად, ირანის ეკონომიკური აღდგენისთვის 300 მილიარდი დოლარის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ფონდი უნდა შექმნილიყო. თუმცა, ზუსტად როგორ დაფინანსდებოდა ეს გეგმა, არასოდეს დაზუსტებულა.