გერმანიამ ბერლინის „რუსული სახლი“ დახურა

ბერლინის „რუსული სახლი“ სანქციების შემდეგაც მუშაობდა. ფრიდრიხშტრასეზე მდებარე შვიდსართულიანი მოდერნისტული შენობა რუსეთის საელჩოდან ფეხით სავალ მანძილზეა. ის 1984 წელს საბჭოთა კულტურისა და მეცნიერების სახლის სახელით გაიხსნა და საბჭოთა კავშირის უდიდესი უცხოური კულტურული ცენტრი იყო. მოგვიანებით შენობა რუსეთის საკუთრება გახდა, ცენტრს კი კულტურისა და მეცნიერების რუსული სახლი ეწოდა.

ცენტრის საქმიანობა 40 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში თითქმის არ შეცვლილა. მაშინდელმა დირექტორმა ანატოლი ბოგუშევსკიმ 2004 წელს განაცხადა, რომ ცენტრს წელიწადში დაახლოებით 300 000 ადამიანი სტუმრობდა. მისი თქმით, მთავარი მიზანი გერმანიაში მცხოვრებთათვის „დემოკრატიის განმტკიცების მსურველი ახალი, რეფორმირებული რუსეთის შეძლებისდაგვარად სრული სურათის“ ჩვენება იყო. ცენტრში რუსული ენის ცენტრი, რუსული კოლეჯი და 40 000-ზე მეტი წიგნის მქონე პუშკინის ბიბლიოთეკა მუშაობდა. იქ ასევე კლუბები, სახელოსნოები, კონცერტები და კინოჩვენებები იმართებოდა.

29 000 კვადრატული მეტრის შენობა ბერლინის მთელ კვარტალს იკავებს. იქ საბავშვო კლუბები, ფასიანი და უფასო სახელოსნოები, კინოთეატრი, საკონცერტო დარბაზები და საგამოფენო სივრცეები მუშაობდა. „როსოტრუდნიჩესტვოს“ ცნობით, ბოლო 15 წლის განმავლობაში ღონისძიებებს სამ მილიონზე მეტი ადამიანი დაესწრო. თუმცა ზოგი ღონისძიება მხოლოდ კულტურული არ ყოფილა. 2022 წლის შემდეგ კინოთეატრი ზოგჯერ RT-ის მასალებს აჩვენებდა, რომლებშიც უკრაინელებს ნაცისტებად მოიხსენიებდნენ. ცენტრი მსგავს თემებზე ფოტოგამოფენებსაც მართავდა.

ცენტრის მუშაობას 2011 და 2013 წლებში ხელმოწერილი ორი შეთანხმება არეგულირებდა. პირველმა მისი კულტურულ-საინფორმაციო ცენტრის სტატუსი განსაზღვრა. მეორემ რუსეთს შენობის 99 წლით იჯარის უფლება მისცა. ამ პერიოდში გერმანია მიწის ქონების გადასახადის სახით წელიწადში დაახლოებით 70 000 ევროს იხდიდა. სანაცვლოდ გერმანიამ მოსკოვის ბაუმანსკაიას ქუჩაზე გოეთეს ინსტიტუტის შენობის იმავე პირობებით იჯარის უფლება მიიღო.

ბერლინი დიდხანს ეწინააღმდეგებოდა პოლიტიკოსების მოწოდებებს ცენტრის დახურვის შესახებ. შეთანხმებების გაუქმებას რუსეთში გოეთეს ინსტიტუტის მუშაობისთვის საფრთხე შეეძლო შეექმნა.

მიუხედავად ამისა, სანქციებმა ცენტრის საქმიანობა მნიშვნელოვნად შეზღუდა. ევროკავშირში მისი ყველა აქტივი გაიყინა, საბანკო ანგარიშით სარგებლობა კი მხოლოდ ბუნდესბანკის ზედამხედველობით შეიძლებოდა. ევროკავშირის იურიდიულ პირებს მისთვის პირდაპირ ან ირიბად სახსრებისა და ეკონომიკური რესურსების მიწოდება აეკრძალათ. მესამე პირებისგან ცენტრს მხოლოდ შენობის შესანარჩუნებლად საკმარისი თანხის მიღება შეეძლო.

ცენტრი მაინც აგრძელებდა შენობაში მდებარე ბინებისა და ოფისების ქირის მიღებას. Tagesschau.de-მ დაადგინა, რომ 2023 წლის ივნისში იქ 115 ადამიანი ცხოვრობდა. მაგალითად, 2018 წელს ცენტრმა ქირიდან დაახლოებით 2 მილიონი დოლარი მიიღო. „მედუზას“ „როსოტრუდნიჩესტვომ“ გამოქვეყნებამდე არ უპასუხა, რა ბედი ელოდათ მცხოვრებლებს დახურვის შემდეგ.

უკრაინაში შეჭრის შემდეგ გერმანიის ხელისუფლებას სულ უფრო მეტად ეპარებოდა ეჭვი, რომ შენობას ჯაშუშობისა და სანქციების გვერდის ავლისთვის იყენებდნენ. 2023 წლის იანვარში ბერლინის პროკურატურამ საგარეო ვაჭრობის კანონმდებლობის შესაძლო დარღვევის გამოძიება დაიწყო, თუმცა უშედეგოდ. გერმანიამ ცენტრის ანგარიშები გაყინა, რუსეთმა კი გოეთეს ინსტიტუტის ანგარიშები გაყინა. ამის შემდეგ პროკურატურამ გამოძიება შეწყვიტა.

ბრალდებები 2026 წლის ზაფხულში კვლავ გახმაურდა. Süddeutsche Zeitung-მა და WDR-მა საფრანგეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს დოკუმენტის შესახებ გაავრცელეს ინფორმაცია. დოკუმენტის თანახმად, რუსეთის დაზვერვის სამსახურები ცენტრს საფარად იყენებდნენ. მის ამოცანას დიასპორაზე გავლენის მოხდენა და მოსკოვის პოლიტიკის მხარდაჭერისკენ მისი მიმართვა წარმოადგენდა.

მწვანეთა პარტიის ბუნდესტაგის წევრმა რობინ ვაგენერმა ბრალდებებს დამაჯერებელი უწოდა. მან თქვა: „ცენტრის საქმიანობა უვნებელი ენის კურსებით არ შემოიფარგლება“. ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის დეპუტატმა როდერიხ კიზევეტერმა მას „დეზინფორმაციის ცენტრი“ და კრემლის გაგრძელება უწოდა. CORRECTIV-ის გამოძიებით, ცენტრის მმართველ ორგანიზაციას დრეზდენში გერმანულ-რუსული კულტურის ინსტიტუტის სახელით ფილიალიც აქვს.

2026 წლის აგვისტოში მწვანეთა პარტიის დეპუტატმა სარა ნანიმ შენობასთან მობილური ტელეფონისა და GPS-ის უჩვეულო „სასიგნალო აქტივობაზე“ მიუთითა. მისი თქმით, ეს შიგნით სიგნალების გადასაჭერად ან ფარული კომუნიკაციისთვის მძლავრი მოწყობილობის მუშაობას შეიძლებოდა მიუთითებდეს. კიზევეტერმა აღნიშნა, რომ კომპლექსში 100 ადამიანი ცხოვრობდა, თუმცა შენობა არაპროპორციულად ბევრ ელექტროენერგიას მოიხმარდა. კიზევეტერისა და ევროპარლამენტარ მარი-აგნეს შტრაკ-ციმერმანის თქმით, შენობა ტექნიკური დაზვერვისა და კიბერშეტევების კოორდინაციის ცენტრად შეიძლებოდა გამოეყენებინათ.

ბიზნესმოიჯარეების დიდ ნაწილს „როსოტრუდნიჩესტვოსთან“ კავშირი არ ჰქონდა. მათ შორის იყვნენ რესტორანი „სამოვარ ჰოფი“ და ბერლინის ერთ-ერთი იშვიათი რუსულენოვანი წიგნის მაღაზია „მნოგო კნიგ“. შესაძლოა, იქ მოქმედ ბიზნესებზე რუსეთის ხელისუფლებაც ზეწოლას ახდენდა. ჟურნალისტმა ილია ბარაბანოვმა განაცხადა, რომ 2024 წელს სააგენტოს საჩივრის გამო მაღაზიამ გაყიდვიდან ამოიღო მისი წიგნი „ჩვენი ბიზნესი სიკვდილია“. წიგნი „ვაგნერის“ კერძო სამხედრო კომპანიას ეხება და ის „მედუზამ“ გამოსცა.

რუსეთიდან ცენტრსა და სააგენტოში მივლინებულ თანამშრომლებს გერმანიის დასატოვებლად შვიდი დღე მისცეს. 10 სექტემბერს ისინი ბელარუსში ჩავიდნენ ბონში დახურული საკონსულოს დიპლომატებთან ერთად. „ეხოს“ ცნობით, ცენტრის მხოლოდ დაახლოებით შვიდი თანამშრომელი იყო რუსეთიდან მივლინებული სპეციალისტი. დანარჩენები ადგილობრივად დაიქირავეს, ნაწილი კი გერმანიის მოქალაქე იყო.

„სამოვარ ჰოფის“ მფლობელმა საბინე გიმაევამ „მედუზას“ უთხრა, რომ დახურვის გამოცხადებისთანავე მრავალი კულტურული და საგანმანათლებლო პროექტი შეჩერდა. კომერციულ მოიჯარეებს გასასვლელად დეკემბრამდე მისცეს ვადა. გიმაევამ განაცხადა: „აქ სხვადასხვა ეროვნების და სხვადასხვა პასპორტის მქონე ადამიანები მოდიან, მათ შორის ბევრი უკრაინელია. […] ჩემთვის ეს მხოლოდ ჩვენი კაფეს დახურვაზე ბევრად მეტია. ერთი შენობიდან ერთბაშად ქრება მომსახურებების მთელი ქსელი, რომლითაც სხვადასხვა ადამიანი წლების განმავლობაში სარგებლობდა“.

გიმაევას აზრით, გადაწყვეტილება რუსეთის სახელმწიფო დაწესებულებების ნაცვლად „ჩვეულებრივ მუშაკებსა და კერძო ბიზნესებს“ აზიანებს. მოკლე ვადაში ბიზნესებს სხვა ადგილზე გადასვლა გაუჭირდებათ. ზოგი შეიძლება დაიხუროს და ადამიანებმა სამსახური დაკარგონ. მან თქვა: „ადამიანები, რომლებიც წლების განმავლობაში მუშაობდნენ და თავს ირჩენდნენ, ახლა შესაძლოა გერმანიის სოციალურ დახმარებაზე დამოკიდებული გახდნენ. მგონია, რომ ამ შედეგებზე ახლა ძალიან ცოტა ადამიანი საუბრობს“.

ცენტრი ბერლინის მიწის პარლამენტის 20 სექტემბრის არჩევნებამდე ცოტა ხნით ადრე დაიხურა და კამპანიის თემად იქცა. დახურვის გამოცხადებამდე სოციალ-დემოკრატების მერობის კანდიდატი შტეფენ კრახი შენობასთან იდგა წარწერით: „აი, რის ექსპროპრიაციაც შეგვიძლია, მეგობრებო მემარცხენე პარტიიდან! შემოგვიერთდებით?“ მას ცენტრის სტატუსზე მკაფიო პოზიცია არ გამოუთქვამს. ჟესტი, სავარაუდოდ, მემარცხენე პარტიის საბინაო ქონების ნაციონალიზაციის გეგმებს უკავშირდებოდა. კრახმა „მედუზას“ კომენტარის თხოვნას არ უპასუხა.

საგარეო საქმეთა მინისტრის ოფიციალური განცხადების შემდეგ, 4 სექტემბერს ცენტრთან ორი აქცია გაიმართა. ერთი დახურვას უჭერდა მხარს, მეორე კი ეწინააღმდეგებოდა. დახურვის მხარდამჭერი აქციის ორგანიზებაში თავისუფალი რუსეთის ფონდის მიერ შექმნილი ანტისაომარი რუსების სივრცე Reforum Space Berlin მონაწილეობდა. მისმა კოორდინატორმა იულია აბდულაევამ განაცხადა: „საკითხი ის არ არის, იქ ჩატარებული ცალკეული გაკვეთილები კარგი იყო თუ ცუდი. საკითხავია, უნდა ჰქონდეს თუ არა დღეს რუსეთის სახელმწიფოს საკუთარი ადგილი ბერლინის ცენტრში, სადაც კულტურას საგარეო პოლიტიკისა და პროპაგანდის იარაღად იყენებს. […] საზოგადოებისთვის ნამდვილად საჭირო ყველა საქმიანობა, მათ შორის ბავშვებისთვის რუსულის გაკვეთილები, კულტურული ღონისძიებები, ბიბლიოთეკა, ფილმები და საგანმანათლებლო პროგრამები, დამოუკიდებელ ორგანიზაციებში რუსეთის სახელმწიფო კონტროლის გარეშე შეიძლება არსებობდეს და უკვე არსებობს“.

„რუსული სახლის“ შენარჩუნების მომხრეთა შესახებ წყაროს ტექსტი ამ ადგილას წყდება.

თემებიიოჰან ვადეფულიმარია ზახაროვაგოეთეს ინსტიტუტიევროკავშირიმედუზაროსოტრუდნიჩესტვორუსული სახლიბერლინიგერმანიალაიფციგის აეროპორტი

გამოქვეყნდა 27 სექტემბერი, 2026