ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი დედამიწას უახლოვდება, NASA გზებს ეძებს

კოსმოსურ ტელესკოპებს შორის ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილია. 30 წელზე მეტი ხნის მუშაობის განმავლობაში მან მნიშვნელოვანი აღმოჩენები შესაძლებელი გახადა და სამყაროს შესახებ კაცობრიობის წარმოდგენა ძირეულად შეცვალა. თუმცა, დედამიწის დაბალ ორბიტაზე მოძრავი თანამგზავრების მსგავსად, ის თანდათან დაბლა ეშვება.

ეს ატმოსფერული წინააღმდეგობის გამო ხდება. ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს საკუთარი ორბიტის შესაცვლელი ძრავა არ აქვს. NASA-ს ანალიზის თანახმად, თუ პრობლემა არ მოგვარდა, ტელესკოპი, სავარაუდოდ, 2033 ან 2034 წელს დედამიწის ატმოსფეროში ხელახლა შევა და საბოლოოდ პლანეტაზე ჩამოვარდება.

ამ შედეგის გადადების იმედით, NASA-მ ინფორმაციის ოფიციალური მოთხოვნა გამოაქვეყნა და კერძო სექტორს ცნობილი ტელესკოპის კოსმოსში მომსახურების შესახებ წინადადებები სთხოვა. სავარაუდოდ, ეს ჰაბლის ორბიტის ამაღლებას და მისი მუშაობის ვადის გახანგრძლივებას გულისხმობს. სააგენტო ასევე მზადაა, განიხილოს ინდუსტრიის წინადადებები ტელესკოპის უსაფრთხოდ და კონტროლირებულად ჩამოყვანის ან ორბიტაზე მისი განადგურების შესახებ. კოსმოსურ კომპანიებს შეუძლიათ, ტელესკოპის დარჩენილი მუშაობის წლებში მისი შესაძლებლობების გასაუმჯობესებელი მოდერნიზაციაც შესთავაზონ.

NASA-ს სამეცნიერო მისიების დირექტორატის ასოცირებულმა ადმინისტრატორმა ნიკი ფოქსმა განცხადებაში აღნიშნა: „ჰაბლი ეროვნული სიამაყეა. სანამ ჰაბლის მოსალოდნელ დაბრუნებამდე დრო გვაქვს, გვინდა, განვიხილოთ მისი უფრო მაღალ ორბიტაზე გადაყვანის ყველა შესაძლებლობა. ამასთან, ვამზადებთ მის შემცვლელ მთავარ მისიას“.

ტელესკოპი იმ გათვლით შეიქმნა, რომ ასტრონავტები ორბიტაზე მის შეკეთებასა და განახლებას შეძლებდნენ. 1990 წელს გაშვების შემდეგ ჰაბლს ხუთი მომსახურების მისია ჩაუტარდა. ბოლო მისია 2003 წელს, კოსმოსური შატლის „კოლუმბიის“ კატასტროფის შემდეგ გააუქმეს. მოგვიანებით NASA-მ დაასკვნა, რომ ჰაბლის მომსახურების სარგებელი საბოლოო მისიის რისკებს აღემატებოდა. 2009 წელს ეკიპაჟმა ტელესკოპის მუშაობის ვადის გასახანგრძლივებლად ბატარეა შეცვალა და სხვა ღონისძიებებიც გაატარა.

NASA-ს ჰაბლის ორბიტის ასამაღლებლად კერძო სექტორის რესურსების გამოყენება ადრეც განუხილავს. 2022 წლის სექტემბერში სააგენტომ SpaceX-თან არაფინანსური პარტნიორობის შეთანხმება გააფორმა. შეთანხმების მიზანი იყო იმის შესწავლა, შეიძლებოდა თუ არა კომპანიის კოსმოსური ხომალდის, „დრაგონის“, გამოყენებით ჰაბლის უფრო სტაბილურ ორბიტაზე გადაყვანა. თუმცა, იმდროინდელი განცხადების თანახმად, NASA-ს მომსახურების მისიის ჩატარება ან დაფინანსება არ დაუგეგმავს. კვლევის მიზანი მხოლოდ კომერციული განხორციელებადობის შეფასება იყო.

2025 წლის სექტემბერში NASA-მ კერძო კომპანია კატალისტ სპეის ტექნოლოჯის (Katalyst Space Technologies) დაიქირავა, რათა „სვიფტის“ ობსერვატორიის ორბიტა აემაღლებინა. მისი ორბიტა მოსალოდნელზე სწრაფად ეცემოდა. თუმცა, კომპანიის კოსმოსურ ხომალდს, რომელიც 2026 წლის ივლისში გაუშვეს, ორიენტაციის მართვის სისტემა გაუმართა და მისია შეწყდა. 4 ნოემბერს „სვიფტი“ ინდონეზიის თავზე ატმოსფეროში შემოვიდა.